Görülmekte olan bir hukuk davasında taraf olmayan üçüncü kişilerin yargılamaya dahil olması, ileri sürülen hakkın niteliğine göre asli müdahale veya fer'i müdahale olmak üzere iki temel yolla gerçekleşir. Yargılamaya konu hak veya şey üzerinde hak iddia edenler bağımsız bir dava açarak sürece katılırken, davanın taraflarından birinin kazanmasında hukuki yararı bulunanlar yardımcı sıfatıyla tahkikat bitinceye kadar davaya iştirak edebilir. Asli müdahale davası, çekişmeli yargıda açılabileceği gibi çekişmesiz yargı işlerinde de ileri sürülebilir.
Hak İddiası Kapsamında Asli Müdahale Davası
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 65 uyarınca, bir yargılamanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen ya da tamamen hak iddia eden kişi, ilk davada hüküm verilinceye kadar bu durumu ileri sürerek yargılamanın taraflarına karşı aynı mahkemede dava açabilir. İlk dava ile asli müdahale davası birlikte yürütülür ve karara bağlanır. Asli müdahale talebi ilk davadan bağımsız nitelik taşır ve asli müdahalede bulunan kişi davada taraf sıfatını kazanır. Mahkeme her iki dava hakkında ayrı ayrı hüküm kurar; bu doğrultuda iki davanın tarafları ayrı ayrı kanun yoluna başvurma hakkına sahiptir.
Görülmekte olan ilk davanın tarafları, açılan asli müdahale davasında zorunlu dava arkadaşı konumunda yer alır. Asli müdahale davasının açılmasıyla birlikte zamanaşımı kesilir. Yargılama sonucunda asli müdahale davasında verilen hüküm ise asli müdahil ile asli müdahalenin tarafları arasında kesin hüküm oluşturur.
Tarafa Yardım Amacıyla Fer'i Müdahale Usulü
Çekişmeli yargıda görülen bir davada üçüncü kişi, davanın taraflarından birinin kazanmasında hukuki yararı bulunması halinde ona yardımcı olmak maksadıyla tahkikat sona erinceye kadar fer'i müdahalede bulunabilir. Fer'i müdahale talebi, davanın görüldüğü mahkemeye verilecek bir dilekçeyle yapılır. Bu dilekçede yanında müdahil olarak yer alınmak istenen taraf, müdahaleyi haklı gösteren sebepler, dayanaklar ve kanıtlar açıkça gösterilmelidir. Fer'i müdahalede bulunan kişi davada taraf sıfatını kazanmaz; yanında yer aldığı tarafın yardımcısıdır ve asıl davada hüküm taraflar hakkında verilir.
Fer'i müdahalede bulunmak isteyen kişi Türkiye'de mutad meskeni olmayan bir Türk vatandaşı ise teminat gösterme şartını yerine getirmelidir. Davanın tarafları fer'i müdahale talebine itiraz ederse mahkeme bu istem ve itirazları ön sorun olarak inceleyip karara bağlar. Mahkemenin fer'i müdahale talebinin kabulü veya reddine ilişkin kararları ara kararı niteliğinde olduğundan, asıl dava devam ederken tek başına kanun yoluna götürülemez.
Fer'i Müdahilin Yetkileri ve Rücu İlişkisi
Fer'i müdahil, yanında yer aldığı tarafın yararına olan iddia ve savunma vasıtalarını ileri sürebilir ve onun işlem ile açıklamalarına aykırı düşmeyen usul işlemlerini yapabilir. Buna karşılık fer'i müdahil tek başına davayı kabul edemez, davadan feragat edemez, sulh olamaz, talep sonucunu değiştiremez, genişletemez veya daraltamaz. Ayrıca fer'i müdahilin ıslah yapma, dava konusunu devretme, karşı dava açma ve karşı tarafın iddia ile savunmayı genişletmesine rıza gösterme yetkisi bulunmaz.
Asıl davada verilen nihai hüküm fer'i müdahil hakkında kesin hüküm teşkil etmez. Fer'i müdahilin yanında yer aldığı tarafla olan rücu ilişkisinde kural olarak asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiği iddiası dinlenmez. Ancak fer'i müdahil, zamanında kendisine ihbar yapılmadığı için davaya gecikmeli katıldığını, yanında katıldığı tarafın iddia ve savunma imkanlarını kullanmasını engellediğini veya kendisince bilinmeyen imkanların tarafın ağır kusuru sebebiyle kullanılamadığını belirterek rücu davasında yargılamanın hatalı yürütüldüğünü ileri sürebilir.
Hukuk Yargılamasında Cumhuriyet Savcısının Konumu
Cumhuriyet Savcısı, kanunda açıkça öngörülen hallerde hukuk davası açabileceği gibi açılmış bulunan bir hukuk davasında da taraf olarak yer alır. Resmi dairenin bildirimine rağmen Cumhuriyet Savcısı dava açmazsa, bildiren idare ağır ceza merkezine en yakın kıdemli asliye hukuk mahkemesi hakimine Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri kıyasen uygulanmak suretiyle itiraz edebilir. Cumhuriyet Savcısının yer aldığı hukuk davaları ve hukuki işler üzerinde ise taraflar serbestçe tasarrufta bulunamazlar.
Asli müdahale ile fer'i müdahale arasındaki fark nedir?
Asli müdahalede üçüncü kişi yargılamanın konusu üzerinde hak iddia ederek davanın taraflarına karşı ayrı bir dava açar ve taraf sıfatını kazanır; fer'i müdahalede ise üçüncü kişi taraf sıfatı taşımaksızın hukuki yararı gereği taraflardan birinin yardımcısı olarak davada yer alır.
Fer'i müdahale başvurusu hangi aşamaya kadar yapılabilir?
Fer'i müdahale başvurusu, çekişmeli yargıda görülen davalarda tahkikat aşaması sona erinceye kadar davanın görüldüğü mahkemeye verilecek bir dilekçeyle yapılabilir.
Fer'i müdahale talebinin reddine karşı istinafa gidilebilir mi?
Fer'i müdahale talebinin kabulü veya reddi yönündeki kararlar ara kararı niteliğinde bulunduğundan, asıl dava devam ederken tek başına kanun yoluna taşınamaz.
Fer'i müdahil davayı feragat veya sulh ile bitirebilir mi?
Hayır, fer'i müdahil taraf sıfatına sahip olmadığından tek başına davayı kabul edemez, davadan feragat edemez ve sulh olamaz.
Asli müdahale davası çekişmesiz yargı işlerinde açılabilir mi?
Evet, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 65 kapsamında asli müdahale davası çekişmeli yargıda açılabileceği gibi çekişmesiz yargı işlerinde de ileri sürülebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy