Danıştay'ın Anayasal Konumu ve Karar Organları
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 155. maddesi uyarınca Danıştay, idari mahkemelerce verilen kararların son inceleme merciidir. Yüksek mahkeme, kanunla belirlenen davalara ilk ve son derece mahkemesi sıfatıyla bakmakta, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında görüş bildirmekte ve mevzuatın öngördüğü diğer görevleri yerine getirmektedir. 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 5. maddesi gereğince karar organları; daireler, Danıştay Genel Kurulu, İdari İşler Kurulu, İdari Dava Daireleri Kurulu, Vergi Dava Daireleri Kurulu, İçtihatları Birleştirme Kurulu, Başkanlar Kurulu, Başkanlık Kurulu, Yüksek Disiplin Kurulu ve Disiplin Kurulundan oluşur.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 5Kaynağı aç
Danıştay üyeliğine atanacakların dörtte üçü, birinci sınıfa ayrılmış idari yargı mensupları ile kanunun bu meslekten saydığı kişiler arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenir. Kalan dörtte birlik oran ise mevzuatta aranan nitelikleri taşıyan görevliler arasından Cumhurbaşkanınca seçilmektedir. 2575 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca üyelerin görev süresi on iki yıl ile sınırlandırılmış olup bir kimsenin iki defa üye seçilmesi kanunen mümkün bulunmamaktadır.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 9Kaynağı aç
Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları, Danıştay Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt çoğunluğu ile 4 yıl süre için seçilir. Görev süresi sona erenlerin tekrar seçilme imkânı bulunmaktadır. Başkan veya Başsavcı seçilebilmek için asgari altı yıl, başkanvekili ve daire başkanı seçilebilmek için asgari üç yıl süreyle üyelik sıfatını taşımak şarttır. Genel Kurul ayrıca kanunla verilen diğer seçim vazifelerini icra etmek ve içtüzük ile yönetmelikleri kabul etmekle yetkilidir.
Dava Dairelerinin Yapısı ve Kurulların Görev Alanı
Danıştay bünyesinde yargısal uyuşmazlıkları karara bağlayan daireler, vergi dava daireleri ve idari dava daireleri olarak ayrılır. 2575 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca Üçüncü, Dördüncü, Yedinci ve Dokuzuncu daireler vergi uyuşmazlıklarına bakmakla görevli vergi dava daireleridir; diğer daireler ise idari dava dairesi sıfatıyla çalışır. Dairelerin kendi arasındaki iş bölümü düzenlemesi Başkanlık Kurulu tarafından belirlenmektedir.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 27Kaynağı aç
İlk derece sıfatıyla verilen daire kararları ile bölge idare mahkemesi veya ilk derece mahkemelerinin direnme kararları temyiz incelemesine tabi tutulur. 2575 sayılı Kanun'un 38. maddesi kapsamında İdari Dava Daireleri Kurulu, idare mahkemelerince verilen ısrar kararları ile idari dava dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla verdiği hükümleri temyizen inceler. Vergi Dava Daireleri Kurulu ise vergi mahkemelerinin direnme kararları ile vergi dava dairelerinin ilk derece aşamasında verdiği kararların temyiz merciidir.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 38Kaynağı aç
Dava dairelerinin veya kurulların kendi kararları ya da birbirleri arasında verdikleri kararlar arasında aykırılık bulunması veya içtihatların değiştirilmesinin gerekmesi hâlinde 2575 sayılı Kanun'un 39. maddesi gereğince İçtihatları Birleştirme Kurulu toplanır. Danıştay Başkanının havalesi ve Başsavcının düşüncesi doğrultusunda Kurul inceleme yaparak içtihadın birleştirilmesi ya da değiştirilmesi yönünde karar verir. Resmî Gazete'de yayımlanan bu kararlara Danıştay daireleri, kurulları, idari mahkemeler ve idare teşkilatı uymak zorundadır.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 39Kaynağı aç
İlk Derece Mahkemesi Sıfatıyla Görülen Davalar
Danıştay, belirli uyuşmazlıklar yönünden ilk derece mahkemesi sıfatını haizdir. 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesi uyarınca; Cumhurbaşkanı kararlarına, Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulan kararnameler dışındaki düzenleyici işlemlere ve bakanlıklar ile kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkartılan ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davaları ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülür.
2575 sayılı DANIŞTAY KANUNU m. 24Kaynağı aç
Kanunun 24. maddesi uyarınca ayrıca Danıştay İdari Dairesi veya İdari İşler Kurulu kararları üzerine tesis edilen işlem ve eylemlere, birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere, tahkim şartı bulunmayan kamu hizmeti imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklara ve Danıştay Yüksek Disiplin Kurulu kararları ile Danıştay Başkanlığı işlemlerine karşı açılan davalara ilk derece sıfatıyla Danıştay bakar. Belediyeler ile il özel idarelerinin seçimle gelen organlarının bu sıfatlarını kaybetmelerine ilişkin talepler de Danıştay tarafından karara bağlanır.
Temyiz Kanun Yolu, Bozma Sebepleri ve Karar Türleri
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesine göre, özel düzenlemeler saklı kalmak üzere Danıştay dava dairelerinin ilk derece kararları ile bölge idare mahkemelerinin kanunda belirtilen kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde temyiz kanun yoluna başvurulabilir. Danıştay inceleme sonucunda hükmü hukuka uygun bulursa onama kararı verir; gerekçeyi hatalı veya eksik bulursa gerekçeyi değiştirerek onar. Yeniden yargılamayı gerektirmeyen maddi hatalarda ise düzelterek onama kararı verilir.
Temyiz denetimi sürecinde; görev veya yetki alanı dışındaki bir uyuşmazlığa bakılmış olması, kararın hukuka aykırı bulunması ya da usul kurallarının uygulanmasında kararın sonucuna etki edecek derecede aykırılık ve eksiklik bulunması hâllerinde bozma kararı verilir. Bölge idare mahkemesinin bozmaya uymayarak direnmesi durumunda dosya, uyuşmazlığın niteliğine göre İdari Dava Daireleri Kurulu veya Vergi Dava Daireleri Kuruluna intikal eder ve bu kurulların vereceği kararlara uyulması zorunludur.
Yargı Kararlarının Uygulanması ve İdarenin Hukuki Sorumluluğu
2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin birinci fıkrası uyarınca idare; Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu zorunluluğun yerine getirilmesi için kanunda tanınan azami süre, kararın idareye tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz günü geçemez.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 28Kaynağı aç
İdari yargı mercilerinin kararlarına göre işlem tesis edilmemesi veya eylemde bulunulmaması durumunda idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılması mümkündür. 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, mahkeme kararlarının yasal süre içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi durumunda tazminat talepleri kamu görevlisinin şahsına değil, ancak ilgili idare aleyhine yöneltilebilir.
Danıştay İçtihatlarında İspat Külfeti ve Güvenlik Denetimleri
İdari yargı usulünde re'sen araştırma ilkesi uygulanmakta olup somut bilgi ve belgelere dayandırılmaksızın tesis edilen işlemlerde sebebin hukuki ve fiili dayanaklarını ortaya koyma ve ispat külfeti öncelikle idareye aittir. Danıştay 2. Dairesinin E. 2004/6213, K. 2005/329 sayılı kararında belirtildiği üzere, tasarrufu gerçekleştiren idare somut dayanakları sunmakla mükelleftir ve ispat külfetinin davacı tarafa yükletilmesi suretiyle davanın reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Danıştay 2. Daire, E. 2004/6213, K. 2005/329Kaynağı aç
İdari işlemin kurulduğu tarihte ilgili hakkında derdest bir ceza davasının bulunması, yargılama neticesinde ortaya çıkan kesin beraat hükmünün gözetilmesine engel değildir. Danıştay 8. Dairesinin E. 2011/7930, K. 2013/3154 sayılı kararında, ceza davasından beraat edilmesi ve kararın kesinleşmesi hâlinde meydana gelen yeni hukuki durumun işlemin hukuka uygunluğunun denetiminde dikkate alınmasının zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır.
Danıştay 8. Daire, E. 2011/7930, K. 2013/3154Kaynağı aç
Kamu görevine giriş aşamasındaki arşiv araştırması ve güvenlik denetimleri de somut veri şartına bağlıdır. Danıştay 12. Dairesinin E. 2015/3408, K. 2015/5510 sayılı kararı uyarınca arşiv araştırması mevzuatta tanımlı kayıtlarla sınırlı olup hakkında dava açılmamış, yargılaması ve kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunmayan kişilerin araştırması olumsuz sayılamaz. Danıştay 12. Dairesinin E. 2015/440, K. 2015/4835 sayılı ilamında da somut bilgi ve belgelerle desteklenmeyen istihbari nitelikteki bilgilerin veya kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmayan değerlendirmelerin atamaya engel oluşturmayacağı vurgulanmıştır.
Danıştay Danıştay 12. Daire Başkanlığı, E. 2015/3408, K. 2015/5510Kaynağı aç
Danıştay Danıştay 12. Daire Başkanlığı, E. 2015/440, K. 2015/4835Kaynağı aç
Danıştay kararlarının yerine getirilmesi için idareye tanınan süre nedir?
İdare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin Danıştay kararlarının gereklerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlü olup bu süre tebliğden itibaren hiçbir şekilde otuz günü geçemez.
Danıştay'ın bozma kararına karşı direnildiğinde süreç nasıl işler?
Bölge idare mahkemesinin bozma ilamına uymayarak verdiği ısrar kararları uyuşmazlığın niteliğine göre İdari Dava Daireleri Kurulu veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca temyizen incelenir ve kurul kararına uyulması zorunludur.
Danıştay üyelerinin görev süresi kaç yıldır ve yeniden seçilmek mümkün müdür?
Danıştay üyeleri on iki yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir ve bir kimsenin iki defa Danıştay üyesi olarak seçilmesi kanunen mümkün değildir.
İçtihatları Birleştirme Kurulu kararlarının hukuki etkisi nedir?
Resmî Gazete'de yayımlanan içtihatları birleştirme veya değiştirme kararlarına Danıştay daire ve kurulları ile idari mahkemeler ve idare teşkilatı bütünüyle uymak zorundadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

