İYUK 2. Madde Kapsamında İdari Dava Türleri ve Yargı Yetkisi

İdari Dava Kavramı ve İYUK 2. Maddenin Kapsamı

İdari dava; idarenin, idari işlevine ve idare hukuku alanına ilişkin olarak yaptığı işlem ve eylemler sebebiyle idari yargı yerlerinde açılan davaları ifade eder. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi, idari yargı düzeninde açılabilecek dava türlerini ve idari mahkemelerin yargı yetkisinin kanuni sınırlarını belirlemektedir.

İYUK 2. Maddede Düzenlenen İdari Dava Türleri

İptal davaları; idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalardır.

Tam yargı davaları; idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalardır.

İdari sözleşmelerden doğan davalar; kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi amacıyla akdedilen her türlü idari sözleşmeden ötürü taraflar arasında ortaya çıkan uyuşmazlıklara ilişkindir. Bununla birlikte, tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar kanun koyucu tarafından bu dava türünün ve idari yargı yetkisinin dışında tutulmuştur.

Vergi Davalarının Kanundaki Yeri

2577 sayılı Kanun'un muhtelif maddelerinde vergi davası veya vergi davaları ifadelerine yer verilmiş olmasına karşın, kanunun 2. maddesinde vergi davası bağımsız bir idari dava türü olarak ayrıca sayılmamıştır.

İdari Yargı Yetkisinin Sınırları ve Yerindelik Denetimi Yasağı

İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı olup idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz. Mahkemeler; yürütme görevinin kanunlarda ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde gösterilen usul ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem mahiyetinde veya idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler.

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinin üçüncü fıkrası ise 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 185. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Görev Alanının Belirlenmesinde İdari İşlem ve Kamu Gücü Ölçütü

İdari yargının denetim alanına girecek işlemlerin nihai ve icrai olması esastır. Müşterek kararname hazırlanmasına yönelik hazırlık işlemleri zincir işlem niteliğinde bulunduğundan, nihai onay ile kesinlik ve icrailik vasfı kazanmadıkça tek başlarına idari davaya konu edilemez.

Memur veya diğer kamu görevlisi sayılmayan personeli ilgilendiren banka insan kaynakları yönetmeliğinin iptali istemine ilişkin uyuşmazlığın çözümünde adli yargının görevli olduğu değerlendirilmiştir. Benzer şekilde, kamusal sermaye payının yüzde ellinin altına düşmesi neticesinde kamu tüzel kişiliği statüsü sona eren anonim ortaklıklara ilişkin uyuşmazlıklar da idari yargının görev alanı dışında kabul edilmiştir.

Fonksiyonları yönünden kamu hizmeti gören ve kamu gücü kullanan sandık tüzel kişiliği ile emekliye ayrılan kamu görevlisi arasındaki uyuşmazlıklar idari yargı yerlerinde görülür. Kamu hizmeti niteliğindeki elektrik dağıtım faaliyetini yürüten şirketin tek yanlı kurduğu işlemler ile Organize Sanayi Bölgesince kamu yetkisi kullanılarak ve yönetmelik hükümleri uygulanarak arsa tahsisinin iptaline ilişkin tesis edilen işlemler de idare hukuku kurallarına tabi idari işlemler olarak idari yargının görevindedir.

Kurucuları ve organları kamu görevlilerinden oluşan ve kamu hizmetinin yerine getirilmesi amacıyla faaliyet yürüten vakfın lojman tahsisine ilişkin işlemleri, kamusal alana taştığı ve kamu hizmetiyle bitişik idari nitelik taşıdığı için idari yargı mercilerinin görev alanında değerlendirilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy