Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasında Yetki ve Fiil Şartı
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 126. maddesi uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası, disiplin amirlerinin bu yöndeki isteği üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir. Kanunun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (g) alt bendinde düzenlenen memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak gibi mevzuatta açıkça öngörülen fiillerin sübut bulması durumunda bu yaptırım tatbik edilir. Kanunda öngörülen yetki ve usul kurallarına uyulmaksızın tesis edilen işlemler hukuka aykırılık oluşturur.
Danıştay 12. Daire, E. 2019/2772, K. 2022/2408Kaynağı aç
Anayasal Savunma Güvencesi ve Kanuni Savunma Süresi
Anayasa'nın 129. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kamu görevlileri ve meslek kuruluşu mensuplarına savunma imkânı tanınmadan disiplin cezası tayin edilemez. Bu anayasal kural çerçevesinde 657 sayılı Kanun'un 130. maddesi uyarınca savunması alınmayan memura disiplin cezası verilemeyeceği gibi yetkili makam ya da soruşturmacının ilgiliye en az yedi gün süre tanıması zorunludur. Tanınan bu süre zarfında veya tebliğ edilen tarihte savunma yapmayan kamu görevlisi söz konusu haktan vazgeçmiş sayılır.
Yüksek Disiplin Kurulunda Savunma ve Kurulun İnceleme Yetkisi
Hakkında memurluktan çıkarma cezası talep edilen kamu görevlisi, 657 sayılı Kanun'un 129. maddesi çerçevesinde soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak bizzat ya da vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.
Aynı madde uyarınca yüksek disiplin kurulları, önlerine gelen dosyaları karara bağlarken ihtiyaç duymaları halinde memurun özlük kayıtları ile her türlü belgeyi tetkik etmeye, ilgili kurumlardan bilgi istemeye, yeminli tanık veya bilirkişi dinlemeye ya da dinletmeye ve yerinde keşif yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.
Kamu görevlisinin görevine son verilmesi neticesini doğuran yaptırımlarda ilgilinin hakkındaki iddiaları, dayanak delilleri, üzerine atılı eylemlerin hukuki nitelendirmesini ve aleyhine önerilen disiplin cezasını öğrenerek savunma yapması hukuki bir zorunluluktur. Yüksek Disiplin Kurulunca son savunması alınmadan tesis edilen Devlet memurluğundan çıkarma işlemleri hukuka aykırıdır. Bu usul eksikliği nedeniyle verilen iptal kararı sonrasında idarenin usulüne uygun biçimde son savunma hakkını tanıdıktan sonra yeniden işlem tesis etme imkânı bulunmaktadır.
Yüksek Disiplin Kurulunun Teşekkülü ve Sendika Temsilcisi
Danıştay 12. Dairesinin 2019/2772 Esas ve 2022/2408 Karar sayılı kararında açıklandığı üzere, yüksek disiplin kurullarında başkanlık ile üyelik sıfatı aynı şahısta birleşemez ve kurula katılan bir kişi hem başkan hem üye sıfatıyla mükerrer oy kullanamaz. Beş kişiden oluşması gereken kurulun başkanlık ile üyeliğin aynı şahısta birleşmesi neticesinde dört kişiyle teşekkül ettirilerek karar vermesi, çıkarma işlemini şekil unsuru bakımından sakatlar ve işlemin iptalini gerektirir.
Mülga Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesi gereğince hakkında disiplin soruşturması yürütülen Devlet memurunun üyesi olduğu sendikanın temsilcisi disiplin ve yüksek disiplin kurullarında yer alır. Temsilci ilgili sendika tarafından önceden bildirilir ve bu şekilde üye sayısı çift sayıya ulaşan heyetlerde oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu tarafın kararına itibar edilir.
Uyuşmazlıkların çözümünde dikkate alınan 17/09/1982 tarihli ve 8/5336 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuş Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmelik, 30/04/2021 tarihli ve 31470 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği'nin 42. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
İptal Kararı Sonrasında Parasal Hakların İadesi
Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrası uyarınca idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Yargı kararıyla hukuka aykırılığı tespit edilerek iptal edilen Devlet memurluğundan çıkarma işlemi sebebiyle kamu görevlisinin yoksun kaldığı aylık ve diğer parasal hakların yasal faiziyle birlikte idare tarafından hak sahibine ödenmesi zorunludur.
Memurluktan çıkarma cezasında savunma süresi ne kadardır?
Soruşturmayı yapan merciin veya yetkili disiplin kurulunun ilgiliye en az yedi gün süre tanıması zorunlu olup bu sürede savunma yapmayan memur bu haktan vazgeçmiş sayılır.
Yüksek Disiplin Kurulunda memura hangi savunma hakları tanınır?
Hakkında çıkarma cezası talep edilen kamu görevlisi soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve kurulda sözlü ya da yazılı olarak bizzat veya vekili aracılığıyla savunma yapma hakkına sahiptir.
Yüksek Disiplin Kurulunun eksik üyeyle toplanması işlemi bozar mı?
Başkanlık ile üyelik sıfatının aynı şahısta birleşmesi ve kurulun eksik üyeyle toplanarak karar alması işlemi şekil unsuru bakımından sakatlar ve iptaline neden olur.
Son savunma alınmadığı için verilen iptalden sonra idare ne yapar?
Yargı kararının ardından idare, usulüne uygun şekilde memurun son savunmasını aldıktan sonra mevzuat hükümleri dairesinde yeniden işlem tesis edebilir.
Disiplin kurulunda memurun üyesi olduğu sendika temsilcisi yer alır mı?
Hakkında disiplin soruşturması yürütülen memurun üyesi bulunduğu sendikanın temsilcisi disiplin ve yüksek disiplin kurullarında görev alır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

