Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair mahkeme ilamları ile tedbir kararlarının yerine getirilmesi, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun 41/İ maddesine dayanılarak hazırlanan Çocuk Teslimi Ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam Ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik çerçevesinde yürütülür. Bununla birlikte, Adalet Bakanlığının resmî internet sitesinde duyurduğu il ve ilçeler dışında çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının icrasına 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun ilgili mülga hükümleri uyarınca icra dairelerince devam edilmektedir.
Çocuk Teslimi Prosedürü ve Teslim Emrinin İnfazı
Çocuk tesliminde yükümlüyle irtibat kurulamaması, yükümlünün çocuğu getirmeyeceğini beyan etmesi veya yükümlünün belirlenen yere çocuğu getirmemesi hâlinde müdürlükçe derhâl yükümlüye teslim emri tebliğ edilir.
Yükümlü teslim emrinin gereğini yerine getirmediğinde, görevli uzman veya öğretmen tarafından çocuğun bulunduğu adrese gidilerek alınan çocuk hak sahibine teslim edilir. Bu süreçte gerek görülmesi hâlinde görevlilerce kolluktan zor kullanma dâhil yardım temin edilir.
Teslim işleminin tamamlanmasının ardından haklı bir gerekçe bulunmaksızın çocuğun yükümlü tarafından geri alınması durumunda, yeniden karar verilmesine veya yükümlüye tebligat çıkarılmasına ya da kendisiyle iletişim kurulmasına lüzum kalmaksızın müdürlük çocuğu bulunduğu yerden alarak hak sahibine verir.
Kişisel İlişki Tesisinde Usul ve Yükümlülükler
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam veya tedbir kararlarında yükümlünün teslim emrine ilk aykırı hareketinde müdürlük, aile mahkemesinden yükümlü hakkında danışmanlık tedbiri uygulanmasını talep eder.
Teslim emri yükümlüye tebliğ edildikten sonra hak sahibi, en az kırk sekiz saat önceden geleceğini bildirmesine karşın geçerli mazereti olmaksızın peş peşe iki defa yahut bir takvim yılı içinde üç defa çocuğu almaya gelmezse, görevli personelin durumu iletmesiyle müdür dosyanın işlemden kaldırılmasını ve emrin geçersiz sayılmasını kararlaştırır.
Teslim Emrine Aykırılık ve Disiplin Hapsi Yaptırımları
Çocuk teslimi kapsamındaki emre uymayan yahut sürecin tamamlanmasına engel teşkil eden kişiler hakkında, fiilin ayrıca suç oluşturup oluşturmadığına bakılmaksızın, bir ay içinde şikâyet yoluna başvurulması kaydıyla üç aya kadar disiplin hapsi yaptırımı uygulanabilir.
Kişisel ilişki tesisine yönelik emrin gereğini yerine getirmeyenler ile süreci zorlaştıran ya da önleyenlere karşı bir aylık yasal sürede şikâyette bulunulması durumunda üç gün ile on gün arasında disiplin hapsi cezası verilir.
Kişisel ilişki kurulması amacıyla kendisine çocuk teslim edilen hak sahibi, ilam veya tedbir kararında belirtilen sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, eylem suç teşkil etse dahi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.
Gizlilik Kararları, Tutukluluk Hali ve Uluslararası İade
Taraflardan biri hakkında 6284 sayılı Kanun çerçevesinde verilmiş bir gizlilik ya da koruma tedbiri bulunmaktaysa, çocuk teslimi ile kişisel ilişki işlemleri bu tedbir hükümleri gözetilerek yürütülür. İlgililerden birinin ceza infaz kurumunda hükümlü ya da tutuklu olması hâlinde ise süreç ceza infaz kurumu vasıtasıyla tamamlanır.
5717 sayılı Kanunun 18 inci maddesi uyarınca on altı yaşını doldurmamış çocukların iadesine veya kendileriyle kişisel ilişki kurulmasına yönelik mahkeme kararlarının icrasında yükümlü tarafla iletişim kurulmaz ve tebligat çıkarılmadan işlemler icra edilir.
Müdürlük İşleyişi, Belge Düzeni ve Denetim
İlam ve tedbir kararlarının infazında görev alan uzman, öğretmen, müdür yardımcısı ve diğer personelin çalışma düzeni ile iş bölümü müdür tarafından belirlenir. İş dağılımı UYAP tevzi esaslarına göre sistem üzerinden otomatik yapılır; müdür ancak dengeli bir iş yükü oluşturmak amacıyla gerekçesini göstererek istisnai olarak dosyaları doğrudan görevlendirebilir. Asıl dosyanın başka bir birime gönderilmesi zorunluluğu doğarsa yerine geçici dosya hazırlanır ve içeriğine asıl dosyadaki tüm belgelerin müdür onaylı okunaklı suretleri eklenir.
Müdürlükte veri akışı, kayıt, dosyalama ve arşivleme işlemleri güvenli elektronik imza kullanılmak suretiyle UYAP üzerinden yürütülür ve bu belgeler ayrıca fiziki olarak gönderilmez. İbraz edilen kararların teyidi gerekirse UYAP üzerinden mahkeme ekranına inceleme talebi açılarak teyit edilir. Elektronik ortamdan fiziki örnek çıkartılması gereken hâllerde tutanak veya belge, aslının aynı olduğu belirtilerek görevli personelin ad, soyad, unvan ve sicil numarası ile imzalanır ve gerekirse mühürlenir. Elektronik ortam dışında gelen evrak taranarak sisteme kaydedilir; fiziken muhafazası gereken diğer belgeler ayrıca mahsus kartonlarında muhafaza edilir. Teknik nedenlerle fiziki düzenlenen belgeler engelin kalkmasından sonra derhâl UYAP'a aktarılır; bu belgelerin asılları kural olarak mahallinde saklanıp fiziki gönderilmez. Ancak belge veya karar aslının incelenmesinin zorunlu olduğu hâller saklı olduğu gibi elektronik ortama aktarılması imkânsız belgeler fiziki ortamda saklanır ve gerektiğinde fiziki olarak gönderilir.
Müdürlük bünyesindeki teslim ve kişisel ilişki faaliyetleri Cumhuriyet başsavcılığı nezaret ve denetiminde sürdürülürken aynı zamanda adalet müfettişlerince denetlenir. Hizmet alanların görüşlerini toplamak için müdürlük ve teslim alanlarında formlar ile geri bildirim kutuları yer alır; ilgilinin okuma yazma bilmemesi veya engel durumu halinde form görevli personel tarafından düzenlenebilir. Yıl içindeki istatistikler ve geri bildirimler her yıl Ocak ayında Başkanlığa bir raporla iletilir. İlgili tutanak ve teslim emri gibi belgelere ait standart örneklerin ise Başkanlık tarafından çıkarılacak uygulama rehberinde yer alması öngörülmüştür.
Çocuk teslim emrine aykırı hareket edilirse hangi ceza uygulanır?
Çocuk teslimine dair teslim emrine aykırı hareket eden veya emrin gereğini engelleyenler, fiil suç teşkil etse dahi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır.
Kişisel ilişki süresi bittiğinde çocuk teslim yerine getirilmezse ne olur?
Kişisel ilişki kurulması için çocuk kendisine teslim edilen hak sahibi sürenin bitiminde çocuğu belirlenen yere getirmezse, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır.
Hak sahibi çocuğu teslim almaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır mı?
Teslim emrinin yükümlüye tebliğinden sonraki dönemde hak sahibi, en az kırk sekiz saat önce geleceğini bildirdiği hâlde mazeretsiz olarak art arda iki kez veya bir yılda üç kez gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve teslim emri hükümsüz kalır.
Gizlilik ve tedbir kararı olan hâllerde çocuk teslimi nasıl uygulanır?
6284 sayılı Kanun kapsamında gizlilik veya koruma tedbiri kararı verilmişse teslim ve kişisel ilişki işlemleri bu tedbir kararları dikkate alınarak yerine getirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy