5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, hükümlülere üç ayrı izin türü tanımaktadır: mazeret izni, özel izin ve iş arama izni. Her birinin kullanılabileceği kişi grubu, süresi ve hangi makamın onayına bağlı olduğu kanunda farklı biçimde düzenlenmiştir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 95Kaynağı aç
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 96Kaynağı aç
Mazeret İzni: Kimler, Hangi Durumlarda Yararlanabilir?
Mazeret izninden yararlanabilmek için hükümlünün cezasının en az onda birini iyi hâlle geçirmiş olması şarttır. Bu ön koşulu taşıyan hükümlüye, 5275 sayılı Kanun'un 94. maddesi kapsamında iki ayrı durumda izin verilebilir.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 94Kaynağı aç
Birinci durumda; ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü hâlinde kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayıyla izin kullandırılabilir (5275 s.K. m. 94/1-a). İkinci durumda ise aynı yakınlardan birinin yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığının ya da deprem, su baskını, yangın gibi afetlerden zarar gördüğünün belgelenmesi hâlinde onay zinciri farklılaşır: kurum en üst amirinin görüşünün yanı sıra Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı aranır (5275 s.K. m. 94/1-b). Her iki hâlde de izin süresi yol süresi dışında on günü geçemez.
Refakatli İzin: Cenaze ve Hasta Ziyareti
5275 sayılı Kanun'un 94. maddesinin ikinci fıkrası ayrı bir izin rejimi öngörmektedir. Bu fıkra kapsamında; yüksek güvenlikli kurumda bulunanlar dahil, güvenlik bakımından sakınca oluşturmayan ve tehlikeli olmayan hükümlüye, talebi ve Cumhuriyet Başsavcısının onayıyla, dış güvenlik görevlisi refakatinde izin verilebilir.
Bu fıkra uyarınca, ikinci derece dahil kan veya kayın hısımlarından ya da eşten birinin ölümü nedeniyle cenaze törenine katılmak için yol süresi dışında iki güne kadar izin verilebilir (5275 s.K. m. 94/2-a). Ayrıca; ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne veya babasından birinin yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığının sağlık kurulu raporu ile belgelenmesi koşuluyla, bu kişilerin her biri için toplam iki defaya mahsus olmak üzere hasta ziyareti amacıyla yol süresi dışında bir güne kadar da izin tanınabilir (5275 s.K. m. 94/2-b).
İzin süresi içinde gece konaklaması gerekmesi hâlinde hükümlünün nerede kalacağına, güvenlik değerlendirmesi yapılarak gerekli tedbirler alınmak suretiyle gidilen yerin valisi karar verir. Hükümlü; kendi evinde, cenaze ya da hasta ziyareti için izin verilen yakınının evinde, güvenli görülen başka bir yerde ya da gidilen yerdeki kapalı ceza infaz kurumunda kalabilir (5275 s.K. m. 94/2).
Ağırlaştırılmış Müebbet Hükümlülerine Uygulanan Kısıtlamalar
5275 sayılı Kanun'un 25. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlüsü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez. 94. maddenin ikinci fıkrası ise bu fıkra kapsamındaki refakatli izin bakımından m. 25 kapsamındakileri açıkça dışlamaktadır. Bu genel yasağın 94. maddenin birinci fıkrasındaki mazeret iznini de kapsayıp kapsamadığı konusunda kanun metninde fıkralar arasında doğrudan bir atıf bulunmamaktadır; bu husus editör notlarına taşınmıştır.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 25Kaynağı aç
Yurt Dışına Çıkma Yasağı
İzin talebinin yurt dışına çıkmayı gerektirmesi hâlinde hükümlüye 5275 sayılı Kanun'un 94. maddesi kapsamında izin verilmesi mümkün değildir (5275 s.K. m. 94/2).
Özel İzin: Açık Kurumlarda Aile ve Uyum Amacıyla İzin
5275 sayılı Kanun'un 95. maddesi uyarınca özel izin; açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülere ya da kapalı kurumda olup açık kuruma ayrılmaya hak kazananlara verilebilir. Bu iznin amacı aile bağlarını sürdürmek ve dış dünyaya uyumu güçlendirmektir. İzin, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar kullandırılır.
Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde üç aylık dönemlere bağlı bu izinler birleştirilerek de kullandırılabilir. Bu imkân, 7242 sayılı Kanun'un 39. maddesiyle 5275 s.K. m. 95/1'e eklenen cümleyle açıkça düzenlenmiştir.
Düğün veya evlilik ile bayram ve dini günler için kanunda ayrı bir izin türü öngörülmemiştir. Bu tarihlerin mevcut özel izin dönemine denk getirilip getirilemeyeceği konusunda kanun metninde doğrudan bir düzenleme yer almamaktadır.
İş Arama İzni
5275 sayılı Kanun'un 96. maddesi uyarınca iş arama izni; hükümlülük süresinin en az altı ayı kesintisiz ceza infaz kurumunda geçirilmiş olması ve koşullu salıverilmeye bir ay kalmış bulunması şartlarının bir arada gerçekleşmesi hâlinde verilebilir. Bu iznin amacı, hükümlünün olağan yaşantısına döndüğünde uyum sorunu yaşamaması ve iş bulma olanağının sağlanmasıdır. İzin, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayına bağlıdır; çalışma günleri içinde sekiz saate kadar kullandırılabilir.
İzin Belgesi
İzne çıkan hükümlüye kurum idaresi tarafından bir izin belgesi düzenlenir. Bu belge, iznin geçirileceği yerin Cumhuriyet Başsavcılığınca onaylanır ve izin süresince hükümlünün üzerinde bulunması zorunludur. Belgenin kaybolması hâlinde izin kullanılan yerin en yakın karakoluna veya ceza infaz kurumuna bilgi verilmesi, dönüşte ise durumun kurum idaresine iletilmesi gerektiği belirtilmektedir; ancak bu usule ilişkin birincil mevzuat metnine ulaşılamamıştır.
İzinden Dönmeme ve Kaçma Suçunun Hukuki Sonuçları
Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetim altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu ya da hükümlü hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 292. maddesinin birinci fıkrası uyarınca altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Kaçma suçunun cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi hâlinde bu ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis olarak uygulanır (TCK m. 292/2).
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 292Kaynağı aç
Suçun silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ilgili fıkralardaki ceza bir katına kadar artırılır (TCK m. 292/3). Kaçma sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri, kasten öldürme ya da eşyaya zarar verme gerçekleşirse bu suçlara ilişkin hükümler de ayrıca uygulanır (TCK m. 292/4). Söz konusu hükümler; ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da geçerlidir (TCK m. 292/5).
Sık Sorulan Sorular
Mazeret izni için ne kadar ceza çekmek gerekir?
5275 sayılı Kanun'un 94. maddesi uyarınca mazeret izninden yararlanabilmek için hükümlülük süresinin en az onda birinin iyi hâlle geçirilmiş olması şarttır.
Ölüm haberi alan hükümlü cenaze izni alabilir mi?
Evet, ancak uygulanacak hüküm akrabalık derecesine ve hükümlünün ön koşulları taşıyıp taşımadığına göre farklılaşır. Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü için 5275 s.K. m. 94/1-a kapsamında mazeret izni verilebilir; bu durumda hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirme koşulu aranır, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı yeterlidir ve azami süre yol dışında on gündür. İkinci derece dahil kan veya kayın hısımları ile eşin ölümü için ise 5275 s.K. m. 94/2-a kapsamında dış güvenlik görevlisi refakatinde, talebi ve Cumhuriyet Başsavcısının onayıyla yol süresi dışında iki güne kadar izin verilebilir. Eşin ölümü durumunda her iki fıkranın da uygulanabileceği görülmekte; hangi fıkranın uygulanacağı hükümlünün ön koşulları taşıyıp taşımadığına ve somut koşullara bağlıdır.
Özel izin ne sıklıkla ve ne kadar süreyle kullanılabilir?
5275 sayılı Kanun'un 95. maddesine göre özel izin üç ayda bir, yol süresi hariç yedi güne kadar kullandırılabilir. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde bu izinler birleştirilerek de kullanılabilir.
Yüksek güvenlikli kurumda bulunan hükümlü izin alabilir mi?
5275 sayılı Kanun m. 94/2 uyarınca, güvenlik bakımından sakınca oluşturmayan ve tehlikeli olmayan hükümlüler, yüksek güvenlikli kurumda bulunsalar dahi refakatli izin hakkından yararlanabilir. Ancak 5275 s.K. m. 25 kapsamındaki hükümlüler bu fıkra kapsamındaki izinden açıkça dışlanmıştır. 5275 s.K. m. 25/1-g bendi ayrıca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlüsüne hiçbir suretle izin verilemeyeceğini düzenlemektedir; bu genel hükmün 94. maddenin birinci fıkrasına uygulanıp uygulanmadığı kanun metninde doğrudan atıfla açıklanmamıştır.
İzinli çıkan hükümlü yurt dışına gidebilir mi?
Hayır. İzin talebinin yurt dışına çıkmayı gerektirmesi hâlinde 5275 sayılı Kanun'un 94. maddesi kapsamında izin verilmesi mümkün değildir.
Cezaevinden kaçmanın cezası nedir?
TCK m. 292/1 uyarınca altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Kaçma cebir veya tehditle gerçekleştirilmişse bir yıldan üç yıla kadar hapis; silahlı ya da toplu olarak işlenmişse bu ceza bir katına kadar artırılır. Kaçma sırasında yaralama, öldürme veya mala zarar verme gerçekleşirse bu suçlardan da ayrıca ceza verilir.
Hastalık veya afet gerekçeli mazeret izninde onay süreci nasıl işler?
Yakınlardan birinin yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığı ya da deprem, su baskını, yangın gibi afetlerden zarar gördüğünün belgelenmesi hâlinde onay zinciri ölüm izninden farklıdır: kurum en üst amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı birlikte aranır. Ölüm hâlinde ise yalnızca kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı yeterlidir.
İş arama izni için hangi şartlar aranır?
5275 sayılı Kanun'un 96. maddesi uyarınca iş arama izninden yararlanabilmek için hükümlünün cezaevinde kesintisiz altı ayını doldurmuş olması ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış bulunması gerekir. İzin çalışma günleri içinde sekiz saate kadar kullandırılabilir; kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı şarttır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy