Cezaevi İzinleri, Yararlanma Şartları ve İzin Türleri

Ceza İnfaz Kurumlarında İzin Müessesesi ve Genel Esaslar

Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülere tanınan izinler mutlak bir hak niteliği taşımaz. İzin taleplerinin değerlendirilmesinde hükümlünün hukuki statüsü, iyi hali ve kamu yararı temel ölçütler olarak dikkate alınır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun uyarınca cezaevi izinlerinden kural olarak açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlüler yararlanır. Bununla birlikte istisnai hallerin varlığı durumunda kapalı ceza infaz kurumundaki hükümlülere de izin tanınması mümkündür.

5275 sayılı Kanun'un 92. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kapalı ceza infaz kurumundaki hükümlü; izin, hastaneye, Cumhuriyet Başsavcılığına veya duruşmaya sevk, eğitim, öğretim, işyurdu, cezanın ertelenmesi, salıverilme, nakil, deprem veya sel gibi doğal afet ve yangın halleri dışında ve yetkili makamca verilmiş yazılı bir emir olmadıkça kurum dışına çıkarılamaz. Ayrıca aynı fıkra gereğince terör veya suç örgütü kapsamındaki suçlardan hükümlü ve tutuklu olanların kurum düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, örgütsel faaliyet veya haberleşmelere imkan sağlayabileceği ya da güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde kurum dışına çıkışları Cumhuriyet başsavcılığı tarafından kısıtlanabilir.

İzin Türleri ve Yararlanma Koşulları

5275 sayılı Kanun'un 93. maddesi uyarınca yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar dışındaki hükümlülere mazeret izni, özel izin veya iş arama izni verilebilir. Kanunun açık hükmü gereğince izinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır.

Mazeret izni, mevzuatta öngörülen zorunlu ve istisnai durumlarda tanınmaktadır. 5275 sayılı Kanun'un 94. maddesi uyarınca ana, baba, eş, kardeş ya da çocukların hayati tehlike arz eden ağır hastalık hallerinde veya afetler sebebiyle zarara uğradıklarının belgelenmesi halinde, kurum amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının teklifi ve Adalet Bakanlığının onayı alınarak yol süresi haricinde on güne kadar mazeret izni kullandırılabilir. Bu Kanun'un 25. maddesi kapsamına girenler hariç olmak üzere, yüksek güvenlikli kurumlarda kalanlar dahil tehlikeli görülmeyen hükümlülere, dış güvenlik görevlilerinin refakati şartıyla Cumhuriyet başsavcısının onayıyla izin verilebilir. Bu doğrultuda eşin veya ikinci derece dahil kan yahut kayın hısımlarının ölümü halinde cenazeye katılım amacıyla yol hariç iki güne kadar; sağlık kurulu raporu bulunması kaydıyla ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne ya da babasından birinin yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığı durumunda her biri için tek sefere mahsus olmak üzere yol hariç bir güne kadar ziyaret izni tanınabilir. İznin yurt dışına çıkışı gerektirmesi halinde ise hükümlüye mazeret izni verilemez.

Özel izin, açık ceza infaz kurumlarında bulunanlar ile kapalı ceza infaz kurumunda olup da açık kuruma ayrılmaya hak kazanan hükümlülere verilir. 5275 sayılı Kanun'un 95. maddesi uyarınca aile bağlarını sürdürmeleri, güçlendirmeleri ve dış dünyaya uyumlarını sağlamak amacıyla kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile bu hükümlülere üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar özel izin verilebilir. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hallerde bu izinlerin birleştirilerek kullandırılması da kanunen mümkündür.

Hükümlülerin tahliye sonrasındaki yaşama uyumunu kolaylaştırmak ve istihdam imkanlarına ulaşmalarını sağlamak amacıyla iş arama izni düzenlenmiştir. 5275 sayılı Kanun'un 96. maddesi doğrultusunda, kurumda kesintisiz biçimde en az altı aylık infaz süresini tamamlamış ve koşullu salıverilme tarihine bir ay kalmış kişilere izin tanınabilir. Söz konusu izin, ceza infaz kurumu en üst idarecisinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının verdiği onay neticesinde, iş günlerinde sekiz saati aşmayacak şekilde kullandırılır.

Yol İzni ve İdari Başvuru Usulü

Mazeret ve özel izinlerin uygulanmasında hükümlünün gideceği mesafe dikkate alınarak gidiş ve geliş için toplam dört günü geçmemek üzere yol izni verilir. Hükümlünün mazeret izin talebi Cumhuriyet başsavcılığınca uygun görülmediği takdirde bu durum gerekçesiyle birlikte hükümlüye bildirilir.

İzinli olan hükümlünün hastalık veya benzeri bir zorunlu nedenle infaz kurumuna dönüşünün imkansız hale gelmesi durumunda, hükümlü izin belgesiyle birlikte gecikmeksizin bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına başvurur. Bu halde hükümlü o yer kurumuna alınır ve durum en seri haberleşme araçlarıyla izne ayrıldığı asıl kuruma iletilir.

İznin İptali, Geç Dönme ve Firar Yaptırımları

Hükümlünün izin süresi sona erdiği halde kuruma geri dönmemesi, izin süresi kapsamında yeni bir suç işlemesi, kamu düzeni ve güvenliğini tehlikeye düşürmesi, iznin amacına aykırı davranması veya izin talebinde gerçeğe aykırı ya da yanıltıcı beyanda bulunması iznin iptaline yol açabilir. Açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlünün izin sırasında suç işlemesi halinde kapalı ceza infaz kurumuna sevk işlemi gerçekleştirilir; ayrıca izinli olduğu sürede yükümlülüklerine aykırı davranışlar sergileyen hükümlü hakkında disiplin soruşturması açılır.

İzinden zamanında dönülmemesi durumunda yapılacak işlem gecikme süresine göre kanunda iki ayrı kademede düzenlenmiştir. 5275 sayılı Kanun'un 97. maddesi uyarınca izin süresini iki gün veya daha az bir süre geçiren hükümlüler hakkında adli kovuşturma yerine disiplin işlemi uygulanır. Buna karşılık izinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra kuruma dönen hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 292 ve izleyen maddelerinde düzenlenen firar suçuna ilişkin hükümler çerçevesinde adli süreç işletilir.

İzinden dönmeyen, iki günden fazla süre geçtikten sonra dönen veya firar eden hükümlülere kanun gereğince bir daha özel izin verilmez. İzin süresinin ihlali disiplin soruşturmasına yol açabileceği gibi izin haklarının kötüye kullanılması durumunda izin hakkının süresiz ya da uzun süreli olarak kaldırılması gündeme gelebilir. Ancak salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik gibi mücbir sebeplerden ötürü izinden dönemeyen ya da kuruma geç dönen hükümlülere ceza verilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy