Yürütmenin Durdurulması Şartları ve İtiraz Yolu

Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulmasına ancak işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, kural olarak savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek karar verilebilir. Anayasa da yürütmenin durdurulmasını aynı iki şartın birlikte gerçekleşmesine ve gerekçe gösterilmesine bağlar.

Dava açılmasının yürütmeye etkisi

İdari işlemin iptali için dava açılmış olması, işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. İşlemin uygulanmasının durdurulması ayrıca istenebilir. Mahkeme, kanundaki şartlar birlikte gerçekleştiğinde gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir; bu yetki, şartlar oluştuğunda zorunlu bir sonuç olarak düzenlenmemiştir.

Birlikte aranan şartlar ve kararın gerekçesi

Birinci şart, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğmasıdır. İkinci şart, işlemin açıkça hukuka aykırı olmasıdır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesi bu şartların birlikte gerçekleşmesini arar. Şartlardan yalnız birinin bulunması, yürütmenin durdurulması için yeterli bir dayanak oluşturmaz. Anayasa’nın 125. maddesi de aynı iki şartın birlikte gerçekleşmesini ve gerekçe gösterilmesini öngörür.

Yürütmenin durdurulması kararında, işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu belirtilir. Ayrıca işlemin uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu da gösterilir. Bu iki hususun kararda belirtilmesi zorunludur.

Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olması, yürütmenin durdurulması kararı verilmesi için yeterli gerekçe değildir. Bu yasak, yalnızca söz konusu başvurunun gerekçe gösterildiği durumu kapsar.

Savunma alınmadan durdurma ve ret

Kural olarak karar, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerde ise yürütme, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, savunma alınmaksızın da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirmeye ilişkin işlemler bu kapsamda sayılmaz. Sayılan işlemler bakımından savunma alınmadan durdurma, uygulanmakla etkisi tükenecek işleme ilişkin bu imkâna dayandırılamaz.

Dava dilekçesi ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, davalı idarenin savunması alınmaksızın reddedilebilir. Kanun, bu ret kararını usul veya esas yönünden ayrıca sınıflandırmaz.

Vergi uyuşmazlıklarında tahsilat

Vergi mahkemesinde vergi uyuşmazlığından doğan bir dava açıldığında tahsilât, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunlara bağlı zam ve cezaların yalnızca dava konusu edilen bölümü bakımından durur.

26. maddenin 3. fıkrasına göre işlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında tahsil işlemi devam eder. İşlemden kaldırılan dosyanın yeniden işleme konulması, ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemler ve tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsil işlemini durdurmaz. Bu hâllerde yürütmenin durdurulması istenebilir.

Sürelerin kısaltılması ve teminat

Yürütmenin durdurulması istemi bulunan davalarda 16. maddede yazılı süreler kısaltılabilir. Tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir.

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin çıkan anlaşmazlığı, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kimselerden teminat alınmaz.

Karara itiraz, öncelik ve ikinci istem

Yürütmenin durdurulması istemi hakkındaki karara, Danıştay dava dairelerinin kararlarında konusuna göre İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurullarına itiraz edilebilir. Bölge idare mahkemesi kararlarına karşı en yakın bölge idare mahkemesine, idare ve vergi mahkemeleri ile tek hâkim tarafından verilen kararlara karşı bölge idare mahkemesine başvurulur. İtiraz, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsustur.

İtiraz edilen merciler, dosyanın kendilerine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. Yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır.

Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz. Hangi başvuruların aynı sebep kapsamında sayılacağı ayrıca tanımlanmamıştır. Bu nedenle yeni bir sebep bulunduğu ileri sürülen her başvurunun kabul edileceği sonucu çıkarılamaz.

Kararın idarece yerine getirilmesi

Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereğine göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmak zorundadır. Bu süre, hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Aynı düzenlemede disiplin hükümleri saklı tutulmuştur.

Temyiz ve istinaf aşaması

Temyiz veya istinaf yoluna başvurulmuş olması, hâkim, mahkeme veya Danıştay kararlarının yürütülmesini durdurmaz. Bu kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına, temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi veya kurulu ya da istinaf başvurusunu incelemeye yetkili bölge idare mahkemesi karar verebilir.

Davanın reddine ilişkin karara karşı temyiz veya istinaf yoluna başvurulması hâlinde, dava konusu işlem hakkında yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi 27. maddede öngörülen koşulun varlığına bağlıdır. 27. madde ise idari işlem bakımından telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesini arar.

İptal davalarında teminat istenmeyebilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. Temyiz ve istinaf incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlar kesindir. Ayrıca kararın bozulması, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur.

Anayasada öngörülen sınırlama yetkisi

Anayasa’nın 125. maddesi, kanunun olağanüstü hâllerde, seferberlik ve savaş hâlinde ayrıca millî güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık nedenleriyle yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabileceğini öngörür.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy