Boşanma sürecinde eşlerden birinin malvarlığını devretmesini engellemek ve hak kaybını önlemek amacıyla mal rejiminin tasfiyesi davası, muvazaa veya iptal davaları ile ihtiyati tedbir mekanizmaları işletilir. Boşanma davasının açılmış olması eşlerin malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini kendiliğinden durdurmadığından, taşınır veya taşınmazların devredilmesini önlemek adına mahkemeden geçici koruma niteliğinde ihtiyati tedbir talep edilmesi gerekir.
Mal Kaçırmaya Karşı Başvurulabilecek Hukuki Yollar
Mal kaçırma girişimlerine karşı koruma üç temel hukuki kulvarda sağlanır. Bu kapsamda dava sonuçlanıncaya kadar malvarlığının devrini önlemek için ihtiyati tedbir kararları talep edilebilir, muvazaalı devirlerin geçersiz kılınması amacıyla iptal veya tescil davası açılabilir ve hakların netleştirilmesi için mal rejiminin tasfiyesi davası yürütülebilir. Boşanma davası ile tasfiye davası birlikte açılsa dahi bu iki dava çoğunlukla birbirinden ayrılmakta ve tasfiye süreci boşanma davasının sonucunun beklenmesine bağlanarak bekletici mesele yapılmaktadır.
Aile Konutunun Korunması ve Şerhsiz Devirler
Ortak yaşam alanı niteliğindeki taşınmazın korunmasında tapu siciline aile konutu şerhi konulması pratik bir güvence sunar. Şerh konulduğunda taşınmazın satışı veya kira ilişkisi gibi işlemler bakımından diğer eşin rızası gerekecektir ve bu şerh talebinde bulunacak eş açısından diğer eşin onayı aranmaz. Tapuda aile konutu şerhi bulunmasa dahi rıza alınmadan devredilen aile konutuna karşı devrin iptali ve kaydın eski hale getirilmesi talebiyle dava açılabilir. Bu aşamada mahkeme taşınmazın gerçekten aile konutu olup olmadığını, tarafların fiilen nerede yaşadığını ve devrin amacını araştırır.
Muvazaa İddiası ve İspatında Belirleyici Olgular
İşlemin görünürde farklı, gerçekte farklı amaçla yapılması anlamına gelen muvazaa iddiasında en belirleyici unsur somut ispat olgularıdır. Muvazaa iddiasının kanıtlanmasında işlem zincirinin mantıksızlığı, devir bedelinin ödenmemesi, kısa sürede gerçekleştirilen peş peşe devirler, piyasa koşullarına aykırı fiyat, devralan ile devreden arasındaki yakınlık ilişkisi ve devir sonrasında malın fiilen devredenin kullanımında kalması belirleyici olgular olarak değerlendirilir.
Tasfiye Hesabında Olağandışı Devirler ve Kişisel Mallar
Özellikle boşanma ihtimalinin belirginleştiği dönemde yapılan olağandışı bedelsiz devirlerin tasfiye hesabında mevcutmuş gibi hesaba katılması mümkündür. Kişisel mallara örnek olarak ise yalnız kişisel kullanıma yarayan eşyalar, evlilikten önce sahip olunan değerler, miras veya bağış yoluyla elde edilen değerler, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen ikame değerler sayılabilir.
Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme kural olarak aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davanın coğrafi olarak hangi yer mahkemesinde görüleceğini ifade eder. Yanlış mahkemede dava açılması usulî sorunlara yol açabileceğinden görev kurallarına dikkat edilmelidir.
Mal Kaçırma Eylemlerinin Ceza Hukuku Boyutu
Eşten mal kaçırmak tek başına ceza hukuku anlamında bağımsız bir suç oluşturmaz; ceza sorumluluğunun doğabilmesi için kanunda tanımlanan fiilin gerçekleşmesi şarttır. Ancak devir amacıyla kullanılan yöntemler başka suçların unsurlarını taşıyorsa ceza takibatı gündeme gelebilir. Karşı tarafı yanıltmaya yönelik hileli davranışlar dolandırıcılık, gerçeğe aykırı resmî belge düzenlenmesi veya kullanılması resmî belgede sahtecilik ve devir işlemini gerçekleştirmek amacıyla uygulanan baskılar tehdit suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Boşanma davası açıldığında malların devri kendiliğinden engellenir mi?
Boşanma davasının açılması eşlerin malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini kendiliğinden durdurmaz; tasarrufların engellenmesi için mahkemeden ihtiyati tedbir istenmesi gerekir.
Eşten mal kaçırmak tek başına bir suç teşkil eder mi?
Eşten mal kaçırmak müstakil bir suç değildir; ancak hileli eylemlerle dolandırıcılık, gerçeğe aykırı belgeyle resmî belgede sahtecilik veya zorlama amaçlı baskılarla tehdit unsurları oluşmuşsa ceza sorumluluğu doğabilir.
Tapuda şerh yokken satılan aile konutu geri alınabilir mi?
Tapuda şerh bulunmasa dahi diğer eşin rızası olmaksızın yapılan aile konutu devirlerinde taşınmazın aile konutu olduğu kanıtlanarak devrin iptali ve eski hale getirilmesi istenebilir.
Mal paylaşımı davalarında görevli mahkeme hangisidir?
Mal rejiminin tasfiyesi davalarında görevli mahkeme kural olarak aile mahkemesidir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy