Türk Hukukunda Boşanma Sebepleri ve Dava Şartları

Türk Medeni Kanunu sistematiğinde boşanma sebepleri, kanunda düzenlenen özel boşanma sebepleri ile evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını kapsayan genel boşanma sebebi çerçevesinde ele alınmaktadır. Eşlerin boşanma kararı elde edebilmeleri için kanunda düzenlenen sebeplere ilişkin koşulların gerçekleşmesi, hak düşürücü süreler ile kanuni usul şartlarına uyulması gerekmektedir.

Özel Boşanma Sebepleri ve Hak Düşürücü Süreler

Türk Medeni Kanunu m. 161 uyarınca eşlerden birinin zina etmesi hâlinde diğer eş boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Aynı maddenin üçüncü fıkrası gereğince, affeden tarafın dava hakkı bulunmamaktadır.

Türk Medeni Kanunu m. 162 uyarınca eşlerden her biri; diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Kanunun açık hükmü uyarınca affeden tarafın dava hakkı yoktur.

Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşamasının diğer eşten beklenememesi, Türk Medeni Kanunu m. 163 kapsamında boşanma sebebi teşkil eder. Kanun bu sebebe dayalı talepler için herhangi bir hak düşürücü süre öngörmediğinden, koşulların varlığı hâlinde dava her zaman açılabilir.

Terk sebebine dayalı boşanma davası açılabilmesi için Türk Medeni Kanunu m. 164 uyarınca eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi, ayrılığın en az altı ay sürmüş olması ve bu durumun devam etmesi gerekir. Davanın dördüncü ayı bitmedikçe istenemeyecek olan hâkim veya noter ihtarına rağmen iki ay içinde haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönülmemiş olması şarttır. Ayrıca diğer eşi ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep bulunmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

Akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası açılabilmesi için Türk Medeni Kanunu m. 165 uyarınca iki şartın birlikte bulunması gerekir. Eşlerden birinin akıl hastası olması yüzünden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi zorunludur.

Genel Boşanma Sebebi Olarak Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması

Türk Medeni Kanunu m. 166/1 uyarınca evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Bu hâlde davacının kusuru daha ağır ise davalının açılan davaya itiraz hakkı bulunmaktadır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış olan bir davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Türk Medeni Kanunu m. 166/4 gereğince bu koşulun gerçekleşmesi durumunda eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.

Anlaşmalı Boşanma Koşulları ve Protokolün Denetimi

Evlilik en az bir yıl sürmüş ise eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.

Anlaşmalı boşanma sürecinde hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak taraflarca sunulan anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Türk Medeni Kanunu m. 166/3 gereğince bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.

Boşanma Davasında Alınacak Geçici Koruma Tedbirleri

Boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan geçici önlemleri kendiliğinden alır. Türk Medeni Kanunu m. 169 gereğince hâkim; özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin tedbirleri re'sen karara bağlar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Dava Haklarında Zamanaşımı

Boşanma davalarında görevli yargı mercii Aile Mahkemesidir. Türk Medeni Kanunu m. 168 gereğince boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte evlilik sona erer; ancak bu durumdan kaynaklanan dava hakları sınırsız bir süreye tabi değildir. Türk Medeni Kanunu m. 178 uyarınca, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy