Türk Medeni Kanunu kapsamında boşanma davaları, usul yönünden anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları şeklinde yürütülürken, dayanılan hukuki gerekçeler bakımından özel ve genel boşanma sebepleri olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede sarsılması genel nitelikli boşanma sebebini oluştururken, kanunda sınırlı olarak sayılan belirli fiil veya olgulara dayanılarak da özel boşanma davası açılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 166Kaynağı aç
Özel Boşanma Sebeplerine Dayalı Boşanma Davaları
Eşlerden birinin zina etmesi hâlinde, Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesi uyarınca diğer eş boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer; affeden tarafın ise dava hakkı bulunmaz.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 161Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu'nun 162. maddesi gereğince, eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, pek kötü muamelede bulunması ya da ağır derecede onur kırıcı davranış sergilemesi özel bir diğer dava sebebidir. Bu kapsamda açılacak davanın, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve sebebin meydana gelmesinden itibaren beş yıl içinde açılması gerekmektedir; diğer eşin affedilmesi hâlinde dava açma hakkı ortadan kalkar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 162Kaynağı aç
Eşlerden birinin küçük düşürücü nitelikte bir suç işlemesi ya da haysiyetsiz bir yaşam tarzı sürdürmesi durumunda, Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesine dayanılarak boşanma talep edilebilir. Bu sebebe dayanılabilmesi için söz konusu eylemler nedeniyle davacı eşten evlilik birliğini devam ettirmesinin beklenemez hâle gelmesi şarttır; bu özel nedene dayalı davalar herhangi bir hak düşürücü süreye bağlanmamış olup evlilik sürdüğü müddetçe her zaman açılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 163Kaynağı aç
Evlilik birliğinden kaynaklanan vazifeleri yerine getirmemek amacıyla eşlerden birinin ortak konuttan ayrılması veya haklı bir neden bulunmaksızın ortak konuta dönmemesi, Türk Medeni Kanunu'nun 164. maddesi uyarınca terk sebebiyle boşanma davası açılmasına imkân tanır. Terk nedeniyle boşanma davası açılabilmesi için ayrılığın en az altı ay sürmüş olması, durumun varlığını koruması ve hâkim ya da noter kanalıyla yapılan yasal ihtara rağmen terk eden eşin eve dönmemiş olması aranır. Ayrıca diğer eşi ortak konuttan gitmeye zorlayan ya da haklı bir gerekçe olmaksızın eve girmesini engelleyen eş de hukuken terk etmiş kabul edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 164Kaynağı aç
Terk nedenine dayanan davalarda kanuni ihtar sürecine titizlikle uyulmalıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 164. maddesi gereği, ayrılık sürecinin dördüncü ayı dolmadan hâkim veya noterden ihtar isteminde bulunulamaz. Yapılan ihtarda eşe iki ay içinde ortak yuvaya dönmesi ve dönmemesi hâlinde karşılaşacağı hukuki neticeler bildirilir; bu ihtardan sonra kanunen öngörülen iki aylık bekleme süresi geçmeden boşanma davası açılamaz.
Eşlerden birinin akıl hastası olması durumu, Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesinde bağımsız bir özel boşanma sebebi olarak düzenlenmiştir. Bu gerekçeyle davanın kabul edilebilmesi için hastalığın ortak yaşamı diğer eş yönünden katlanılamaz seviyeye getirmesi ve akıl hastalığının iyileşmesine tıp bilimince imkân bulunmadığının yetkili resmî sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi kanuni zorunluluktur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 165Kaynağı aç
Genel Boşanma Sebebi Olarak Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin ilk iki fıkrasında düzenlenen evlilik birliğinin sarsılması, genel çekişmeli boşanma davalarının temelini teşkil eder. Karı koca arasında ortak yaşamın sürdürülmesinin beklenemeyeceği boyutta bir uyuşmazlığın doğması hâlinde eşlerin her biri boşanma isteminde bulunabilir. Davayı açan eşin kusuru diğer eşten daha ağır ise davalının bu duruma itiraz hakkı vardır; ancak davalının itirazı hakkın kötüye kullanılması niteliği taşıyorsa ve evlilik birliğinin muhafazasında davalı ve ortak çocuklar açısından korunmaya layık hukuki yarar kalmamışsa mahkemece boşanmaya hükmedilebilir.
Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bir davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmesi hâlinde ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat kurulamadığı takdirde eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Anlaşmalı Boşanma Davası ve Kanuni Koşulları
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartıyla, eşlerin mahkemeye birlikte başvurması ya da bir eş tarafından açılan davanın diğer eşçe kabul edilmesi durumunda anlaşmalı boşanma söz konusu olur. Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda, bu davalarda temelinden sarsılma olgusu kanunen var sayılır. Hâkimin boşanmaya hükmedebilmesi için tarafları bizzat duruşmada dinleyerek iradelerinin hür olduğuna kanaat getirmesi, ayrıca taraflarca hazırlanan velayet ve mali sonuçlara ilişkin protokol düzenlemelerini hakkaniyete uygun bularak tasdik etmesi şarttır.
Anlaşmalı boşanma yargılamasında hâkim, tarafların ve müşterek çocukların menfaatlerini gözeterek sunulan anlaşma metninde zorunlu gördüğü değişiklikleri yapma salahiyetine sahiptir. Yapılan bu değişikliklerin her iki eş tarafından da kabul edilmesi şartıyla boşanma gerçekleşir. Bu usul çerçevesinde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağına yönelik usul kuralı işletilmez.
Boşanma Yerine Ayrılık Talebi ve Hüküm Çerçevesi
Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, Türk Medeni Kanunu'nun 167. maddesi uyarınca dilerse boşanma, dilerse ayrılık talebinde bulunabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 167Kaynağı aç
Boşanma sebebi ispatlanmış olursa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir. Türk Medeni Kanunu'nun 170. maddesi uyarınca dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanmaya karar verilemez; dava boşanmaya ilişkin ise ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa hükmedilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 170Kaynağı aç
Ayrılık hükmünün süresi Türk Medeni Kanunu'nun 171. maddesinde belirli bir zaman dilimine bağlanmıştır. Mahkemece ayrılığa en az bir yıl ve en çok üç yıl süre için karar verilebilir; tayin edilen bu yasal süre mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 171Kaynağı aç
Boşanmanın Mali Sonuçları ve Zamanaşımı Süresi
Boşanma dolayısıyla mevcut veya gelecekte elde edilmesi muhtemel menfaatleri zedelenen ve evliliğin yıkılmasında kusursuz ya da diğerine nazaran daha az kusurlu olan eş, Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesi uyarınca kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep teşkil eden fiiller dolayısıyla şahsiyet hakları ihlal edilen taraf ise aynı hüküm dairesinde kusurlu eşten manevi tazminat talebinde bulunabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 174Kaynağı aç
Boşanma neticesinde yoksulluğa düşecek eş, kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması şartıyla, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi uyarınca süresiz yoksulluk nafakası talep edebilir. Yoksulluk nafakası ödemekle yükümlü tutulacak eşin kusurlu bulunması şartı kanunen aranmaz; nafaka miktarı yükümlünün mali gücüyle orantılı olarak takdir edilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 175Kaynağı aç
Evliliğin boşanma kararıyla nihayete ermesinden doğan maddi-manevi tazminat ve dava hakları sınırsız bir süreye tabi tutulmamıştır. Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesi hükmü uyarınca, boşanma nedeniyle açılacak dava hakları, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yılın dolmasıyla zamanaşımına uğrar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 178Kaynağı aç
Zina sebebiyle boşanma davası hangi süre içinde açılmalıdır?
Zina eylemine dayalı boşanma davası, aldatılan eşin durumu öğrenmesinden itibaren altı ay ve her hâlde zina eyleminin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; zina eden eşini affeden tarafın dava hakkı kalmaz.
Terk nedeniyle boşanma davasında yasal ihtar ne zaman çekilebilir?
Terk edilen eş, ayrılık süresinin dördüncü ayı bitmeden hâkim veya notere ihtar başvurusunda bulunamaz; gönderilen ihtarda tanınan iki aylık yasal dönme süresi dolmadan boşanma davası açılamaz.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası açmanın şartları nelerdir?
Eşin akıl hastası olması ve bu rahatsızlığın ortak hayatı çekilmez kılması yanında, hastalığın iyileşmesine imkân bulunmadığının yetkili resmî sağlık kurulu raporu ile belgelenmesi zorunludur.
Anlaşmalı boşanma davası açabilmek için evliliğin ne kadar sürmesi gerekir?
Anlaşmalı boşanma davası açılabilmesi için evliliğin asgari bir yıl sürmüş olması ve eşlerin müşterek başvuru yapması ya da açılan davayı duruşmada ikrar edip onaylaması gerekir.
Reddedilen boşanma davasından sonra eylemli ayrılık nedeniyle ne zaman dava açılabilir?
Açılan herhangi bir boşanma davasının reddedilmesi ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat kurulamamışsa eylemli ayrılık karinesine dayanılarak boşanma davası açılabilir.
Boşanmadan doğan tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi ne kadardır?
Evliliğin boşanma ile sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy