Ziynet Eşyalarının Hukuki Niteliği ve Kişisel Mal Sayılması
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 220 uyarınca eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar ile evlilik birliği kurulduktan sonra karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri ve kişisel malların yerine geçen ikame değerler kanun gereğince kişisel mal kabul edilir. Düğün sırasında kadına takılan ziynet eşyaları, aksine bir anlaşma veya yerel adet bulunduğu kanıtlanmadıkça kadına bağışlanmış sayılır ve onun kişisel malı niteliğini kazanır. Eşler arasındaki ziynet alacağı davası yalnızca kadınlara özgü bir hak olmayıp şartları oluştuğunda erkek eş tarafından da açılabilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 220Kaynağı aç
Kişisel mal niteliğindeki ziynet eşyalarının iadesi talebinde bulunabilmek için eşler arasındaki mal rejiminin tasfiye edilmiş veya boşanma davasının sonuçlanmış olması zorunlu değildir. Eşler kişisel mallarına ilişkin taleplerini mal rejimi sona ermeden ve tasfiye söz konusu olmadan da ileri sürebilirler.
Düğünde Erkeğe Takılan Takıların Durumu
Düğün merasiminde erkeğe takılan ziynet eşyalarının kime ait sayılacağı belirlenirken tarafların oturduğu veya geldikleri çevredeki örf ve adetler dikkate alınır. Yapılacak incelemede yerel örf ve adete göre damada takılan ziynetlerin de geline bağışlanmış sayıldığı tespit edilirse, bu takıların iade edilmemek üzere erkeğe verildiği kanıtlanamadığı takdirde diğer eş yönünden iade ve tazmin yükümlülüğü doğar.
Ortak İhtiyaçlara Harcanan Ziynetlerin İadesi
Kadına ait kişisel mal niteliğindeki ziynet eşyaları; ev alımı veya düğün masrafları gibi ortak ihtiyaçlar için bozdurulmuş olsa dahi, bu eşyaların iade edilmemek üzere verildiği yahut rıza ile karşılıksız harcandığı ispatlanmadıkça ziynetleri bozduran eşin iade yükümlülüğü devam eder.
Ziynet Davasında İspat Yükü
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6 gereğince, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatlamakla yükümlüdür. Ziynet eşyaları rahatlıkla saklanabilen ve taşınabilen türden eşyalardan olduğundan, evden ayrılan eşin bunları yanında götürmesi olağan kabul edilir. Bu nedenle davacı taraf, dava konusu ettiği ziynet eşyasının varlığını ve bunların zorla elinden alındığını ispatlamak zorundadır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 6Kaynağı aç
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Eşler arasında evlilik birliği kapsamında takılan ziynet eşyalarının iadesine ilişkin davalarda görevli mahkeme 4787 sayılı Kanun ve Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca Aile Mahkemesidir. Davanın kayınvalide veya kayınbaba gibi üçüncü kişilere yöneltilmesi halinde ise bu kişiler yönünden talep genel alacak hükümlerine tabi olacağından mahkemece davanın tefriki değerlendirilir.
Ziynet eşyasının iadesi talebinde yetkili mahkeme genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Ancak dava boşanma davası ile birlikte açıldığında eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya boşanmadan önce son altı ayda eşlerin birlikte oturdukları yer mahkemesi de yetkilidir.
Zamanaşımı, Faiz ve Dava Türü
Ziynet eşyaları misli eşya niteliğinde kabul edildiğinden ve aynı cins ve nitelikte başka emsaliyle yerine konulabilmesi olanaklı bulunduğundan, mülkiyet hakkına dayalı aynen iade veya bedel taleplerinde zamanaşımı işlemez.
Ziynet eşyalarının aynen iadesinin talep edilmesi durumunda belirsiz alacak davası açılamaz. Buna karşılık ziynetlerin değeri talep edildiğinde kısmi dava açılması ve bilirkişi incelemesi sonrasında belirlenen miktar üzerinden davanın ıslah edilmesi mümkündür. Dava dilekçesinde talep edilen ziynet bedeline dava tarihinden, ıslah ile artırılan miktara ise ıslah tarihinden itibaren yasal faiz işletilir.
Ziynet eşyası alacağı davasını sadece kadın mı açabilir?
Hayır, ziynet eşyası alacağı davası yalnızca kadınlara özgü olmayıp şartları gerçekleştiğinde erkek eş tarafından da açılabilir.
Düğün takıları boşanma kesinleşmeden istenebilir mi?
Evet, eşler kişisel mallarına ilişkin taleplerini evlilik sürerken veya mal rejimi tasfiye edilmeden de ileri sürebilirler.
Ziynet eşyası davasında ispat yükü kime aittir?
Ziynet eşyaları kolaylıkla taşınabilir nitelikte olduğundan, davacı taraf altınların varlığını ve bunların zorla elinden alındığını ispatlamakla yükümlüdür.
Ortak giderlere harcanan ziynetler geri istenebilir mi?
Evet, ziynetlerin geri verilmemek üzere verildiği veya rıza ile karşılıksız harcandığı kanıtlanmadıkça diğer eşin iade borcu sürer.
Ziynet bedeline hangi tarihten itibaren faiz yürütülür?
Dava dilekçesinde talep edilen bedele dava tarihinden, ıslah yoluyla artırılan miktara ise ıslah tarihinden itibaren yasal faiz yürütülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy