657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan Devlet memurları hakkında verilecek disiplin cezalarında bir derece hafif olan ceza uygulanabilir.
Bir Alt Disiplin Cezasının Hukuki Niteliği ve Sıralamadaki Yeri
657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde disiplin cezaları ağırlık derecesine göre sırasıyla uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma şeklinde sıralanmıştır. Danıştay 8. Dairesinin 1994/7701 Esas ve 1996/2345 Karar sayılı ilamında açıklandığı üzere, bir alt ceza memurun fiiline uyan cezanın alt sınırının belirlenmesi olmayıp kanunda yer alan sıralamaya göre bir derece hafif olan cezanın uygulanmasıdır. Dolayısıyla kademe ilerlemesinin durdurulması yaptırımında üç yıl yerine bir yıl tayin edilmesi alt ceza uygulaması teşkil etmez.
Danıştay 8. Daire, E. 1994/7701, K. 1996/2345Kaynağı aç
Danıştay 12. Dairesinin 2000/3935 Esas ve 2002/3875 Karar sayılı kararında da bir alt cezadan kastedilenin bir önceki maddede düzenlenen ceza türü olduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede, sekizde bir oranında aylıktan kesme cezası yerine aynı madde kapsamında kalarak otuzda bir oranında aylıktan kesme uygulanması alt ceza değerlendirmesi olarak hukuka uygun bulunmamıştır.
Danıştay 12. Daire, E. 2000/3935, K. 2002/3875Kaynağı aç
Farklı Personel Rejimlerinde Bir Derece Hafif Ceza Koşulları
Kamu görevlilerinin tabi olduğu özel kanunlarda bir derece hafif ceza verilmesine ilişkin farklı koşullar ve değerlendirme ölçütleri öngörülmüştür. 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, genel kolluk personeli hakkında kurumda geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu bulunan ve iyi veya çok iyi derecede değerlendirme puanı alanlara verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.
Danıştay 10. Dairesinin 1989/203 Esas ve 1989/1825 Karar sayılı kararında, üzerine atılı eylemi işlediği anlaşılan polis memurunun geçmiş hizmetleri ve sicilleri olumlu bulunmasına rağmen, Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü'nün 15. maddesi gereğince bir alt ceza uygulanmaksızın meslekten çıkarma cezası tesis edilmesinde mevzuata uyarlık görülmemiştir.
Danıştay 10. Daire, E. 1989/203, K. 1989/1825Kaynağı aç
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca disiplin amirleri; personelin olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile fiilin niteliğini birlikte gözeterek bir derece hafif yaptırım tatbik edebilir.
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun 70. maddesi uyarınca, ilk defa disiplin suçu işleyenlerden geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan, tercihli veya mümtazen yükselmeye layık bulunan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alanlar hakkında bir derece hafif ceza tatbik edilebilir. Ancak kanun koyucu, meslekten çıkarmayı gerektiren durumları bu uygulamanın dışında tutmuş olup anılan yaptırım türünde alt ceza tatbikine izin vermemiştir.
2802 sayılı HAKİMLER VE SAVCILAR KANUNU m. 70Kaynağı aç
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 53/b maddesinde memurlar hakkında 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin uygulanacağı, öğretim elemanlarına ise uyarma ve kınamadan başlayarak kamu görevinden çıkarmaya kadar uzanan cezaların tatbik edileceği öngörülmüştür. Anılan Kanun'un 53/D maddesi uyarınca geçmiş çalışmaları olumlu bulunan veya ödül yahut başarı belgesi alan ilgililere bir derece alt ceza verilebilir.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53Kaynağı aç
İdarenin Takdir Yetkisi ve Yargı Kararlarındaki Yaklaşımlar
Danıştay 12. Dairesinin 2000/2310 Esas ve 2001/3576 Karar sayılı kararında, kurum avukatlarının çalışma zamanlarının büyük bölümünü duruşma, keşif veya dosya incelemesi nedeniyle adliyelerde geçirdikleri, bu nedenle göreve gelinmediği belirtilen günlerde kısmen de olsa adliyede çalışılmış olabileceği gözetilerek bir derece hafif disiplin cezası verilmesi koşullarının tartışılması gerektiği yönündeki ilk derece mahkemesi kararı onanmıştır. Karardaki karşı oyda ise göreve özürsüz gelmeme eyleminin sübut bulduğu gerekçesiyle aylıktan kesme cezasında hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
Danıştay 12. Daire, E. 2000/2310, K. 2001/3576Kaynağı aç
Danıştay 12. Dairesinin 2000/2702 Esas ve 2002/2982 Karar sayılı onama ilamına konu olayda, personelin memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelikte yüz kızartıcı zimmet eylemi ve ceza mahkûmiyeti sabit görülmüştür. Bulunulan görev durumu gözetilerek idarenin takdir yetkisi dahilinde geçmiş çalışmalar ve sicil sebebiyle bir alt ceza uygulamamış olmasının işlemi sakatlamayacağı yönündeki ilk derece mahkemesi gerekçesi hukuka uygun bulunmuştur.
Danıştay 12. Daire, E. 2000/2702, K. 2002/2982Kaynağı aç
Alt Cezayı Vermeye Yetkili Makam ve Usul
2547 sayılı Kanun'un 53/D maddesi gereğince bir derece alt cezayı asıl cezayı vermeye yetkili makam verir. Danıştay 12. Dairesinin 2018/194 Esas ve 2019/2517 Karar sayılı kararında da 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde yer alan alt ceza uygulamasının ayrı bir disiplin cezası niteliği taşımadığı ve kural olarak asıl cezayı vermeye yetkili disiplin amiri veya kurulunca verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Danıştay 12. Daire, E. 2018/194, K. 2019/2517Kaynağı aç
Aynı kararda, disiplin kurulunca kademe ilerlemesinin durdurulması teklifinin reddedilmesi üzerine atamaya yetkili amir tarafından kademe ilerlemesinin bir alt cezası olan aylıktan kesme cezasının en düşük oranının (otuzda bir) verilmesinde yetki yönünden hukuka aykırılık görülmemiştir. Ayrıca alt ceza uygulanması yönündeki irade açıkça ortaya konulmakla birlikte cezanın süresi veya oranının açıkça belirtilmediği durumlarda, cezanın en düşük oran veya süresinin disiplin kurulu ya da amirince kararlaştırılmasında yetki bakımından hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir.
Disiplin Cezalarının Sonuçları ve Tekerrür
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca disiplin cezası verilmesine yol açan eylemin veya durumun tekrarlanması halinde bir derece ağır yaptırım uygulanır. Kanun ayrıca belirli disiplin yaptırımlarının icrasında atama kısıtlamaları getirmiştir. Aylıktan kesme cezası alan memurlar beş yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar ise on yıl boyunca daire başkanı dengi ve daha üst kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yöneticiliklerine, düzenleyici ve denetleyici kurulların üyelik veya başkanlıklarına, vali ve büyükelçi görevlerine atanamazlar.
Bir alt disiplin cezası aynı cezanın alt sınırından mı belirlenir?
Hayır, bir alt ceza fiile uyan cezanın kendi alt sınırının veya alt oranının uygulanması olmayıp kanundaki ağırlık sıralamasında yer alan bir derece hafif ceza türünün tatbik edilmesidir.
Bir alt cezayı vermeye hangi makam yetkilidir?
Bir alt ceza uygulaması ayrı bir disiplin cezası niteliği taşımadığından, kural olarak asıl cezayı vermeye yetkili olan amir veya disiplin kurulu tarafından verilir.
Yükseköğretim personeli için alt ceza uygulanmasında başarı belgesi zorunlu mudur?
2547 sayılı Kanun'un 53/D maddesi uyarınca geçmiş hizmetlerdeki olumlu çalışmalar veya ödül ya da başarı belgesi alınması seçenekli şartlar olarak öngörüldüğünden, bu durumlardan birinin mevcudiyeti bir derece alt ceza tatbiki değerlendirmesi için yeterlidir.
Hâkim ve savcılar hakkında meslekten çıkarma cezasında bir alt ceza uygulanabilir mi?
2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nun 70. maddesi uyarınca meslekten çıkarmayı gerektiren durumlar alt ceza uygulamasından açıkça istisna tutulmuştur.
Disiplin cezasının tekerrür etmesi halinde ne yapılır?
657 sayılı Kanun uyarınca disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir eylem veya durumun tekerrürü halinde ilgili personele kanunen bir derece ağır ceza uygulanır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

