Beyaz Kod, sağlık çalışanlarının görevlerini yerine getirirken maruz kalabilecekleri şiddet olaylarından korunması, kendilerine hukuki ve psikolojik destek sunulması ve çalışan güvenliğinin tesis edilmesi amacıyla yürütülen resmi bir bildirim ve takip sistemidir. Sistem, sağlık çalışanlarının güvenliğini sağlama ve şiddet eylemlerini önleme amacını taşır.
Beyaz Kod Kapsamında Yer Alan Kurumlar ve Çalışanlar
Beyaz Kod bildirimi, kamu veya özel sağlık kuruluşu ayrımı gözetilmeksizin bütün sağlık çalışanları tarafından yapılabilir. Sağlık Bakanlığı hastaneleri, ağız ve diş sağlığı merkezleri, il ambulans servisleri, toplum sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, üniversite hastaneleri ve özel sağlık kuruluşlarında görev yapan tüm sağlık personeli şiddet vakalarında bu mekanizmadan yararlanma hakkına sahiptir.
Beyaz Kod Kapsamı Dışında Kalan Durumlar
Sağlık kurumlarında görev yapılmasına rağmen her çalışan Beyaz Kod bildirim sistemine dahil edilmemiştir. Hizmet satın alma yöntemiyle istihdam edilen personel ile stajyerler ve intörn öğrenciler Beyaz Kod kapsamı dışındadır.
Sağlık çalışanlarının kendi aralarında ortaya çıkan ve sağlık hizmeti verme ya da hizmet alma ilişkisine dayanmayan kişisel anlaşmazlıklar bu kapsama girmez. Bununla birlikte kurum içinde çalışanların güç veya pozisyonlarını kötüye kullanarak uyguladıkları baskı, tehdit, yıldırma ve aşağılama gibi mobbing niteliğindeki psikolojik şiddet vakaları da Beyaz Kod çerçevesinde değerlendirilmemektedir.
Hukuki yardım alma hakkına sahip personelden görevi sona erenler ya da görevden alınanlar sistem kapsamındaki hukuki yardımdan faydalanamaz. Ayrıca hukuki destek talebinde bulunmasına karşın olaya dair gerekli bilgi ve belgeleri sağlamayarak dava sürecinin yürütülmesini imkansız hale getiren personele de hukuki yardım sunulmaz.
Beyaz Kod Tutanağının Düzenlenmesi ve Bildirim Süreci
Şiddet olayı meydana geldiğinde hazırlanan olay tutanağında olayın tarihi ve saati, saldırıyı gerçekleştiren failin kimlik bilgileri veya kimliği bilinmiyorsa açık eşkali, olayın gelişim seyri ve saldırının ayrıntıları eksiksiz şekilde belirtilmelidir. Tutanağa olaya tanıklık eden kişilerin isim ve imzaları eklenmeli, düzenlenme tarihi açıkça yazılmalıdır. Tutanak el yazısıyla hazırlanabilmekle birlikte okunaklı olmalı ve Çalışan Güvenliği Birimi'ne teslim edilmeli veya sistem üzerinden yüklenmelidir.
Düzenlenen olay tutanağı, hukuki yardım talep formu, ihbar dilekçesi, kişisel veri paylaşım bilgilendirme formu ve diğer deliller, mağdur personelin şikayetçi olup olmadığına bakılmaksızın sisteme işlenir. Bu bilgi ve belgeler en geç 24 saat içinde il koordinatörlüğüne ulaştırılır. Üniversite hastaneleri ile özel sağlık kuruluşlarında görevli personelin de tutanak ve kanıtları sisteme kaydetmesi gerekir; ilgili kurumlarda mağdur personel şikayetçi olmasa dahi kurum yöneticileri olayın adli mercilere bildirilmesini sağlamakla yükümlüdür.
İfade Verme Usulü ve Ücretsiz Hukuki Yardım
Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek Madde 12 uyarınca, sağlık çalışanına görevinden dolayı işlenen suçlarda, mağdur, müşteki ya da tanık konumundaki sağlık personelinin ifadesi doğrudan görev yaptığı işyerinde alınır. Bu yasal düzenleme çerçevesinde şiddete uğrayan personelin ifade için polis merkezine veya karakola gitme zorunluluğu bulunmamaktadır.
Sisteme kaydedilen bilgi ve belgeler, il sağlık müdürlüğünde görevli Beyaz Kod koordinatörü avukat tarafından incelenir. Yapılan inceleme sonucunda başvurunun Beyaz Kod kapsamında yer aldığı tespit edilirse, mağdur personele dava aşamasında ücretsiz hukuki yardım sağlanır.
Beyaz Kod Davalarında Deliller
Yargılama sürecinde mahkeme, olayın aydınlatılması ve sorumluların tespiti için dosyaya sunulan delilleri inceler. Olay tutanağı, tanık anlatımları, güvenlik kamerası kayıtları, adli ve sağlık raporları ile Çalışan Güvenliği Birimi'nin hazırladığı resmi bildirim evrakı mahkemece delil olarak dikkate alınır.
Beyaz Kod bildirimini kimler yapabilir?
Kamu veya özel sağlık kuruluşu fark etmeksizin tüm sağlık personeli Beyaz Kod bildirimi yapabilir. Hizmet satın alma yoluyla çalışanlar, stajyerler ve intörn öğrenciler ise bu kapsamın dışındadır.
Şiddete uğrayan sağlık çalışanının karakola gitmesi zorunlu mudur?
Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu Ek Madde 12 uyarınca personelin ifadesi doğrudan görev yaptığı işyerinde alınır, karakola gitme zorunluluğu yoktur.
Mağdur sağlık çalışanı şikayetçi olmasa da bildirim yapılır mı?
Olay tutanağı ve ilgili evrak mağdurun şikayetçi olup olmadığına bakılmaksızın sisteme kaydedilerek 24 saat içinde il koordinatörlüğüne gönderilir; ayrıca üniversite ve özel kuruluş yöneticileri durumu adli mercilere bildirmek zorundadır.
Beyaz Kod tutanağında hangi bilgilerin yer alması gerekir?
Tutanakta olayın tarihi, saati, failin kimliği veya eşkali, olayın gelişimi, saldırının ayrıntıları ile tanıkların isim ve imzaları bulunmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy