Tekrar Yayım Etik İhlalinin Tanımı ve Kapsamı
Tekrar yayım etik ihlali, Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi çerçevesinde, yürütülen bir bilimsel araştırmanın verilerinin veya elde edilen bulgularının herhangi bir yenilik ve özgün nitelik barındırmaksızın mükerrer biçimde kamuoyuna sunulması halini ifade eder. Benzer şekilde, araştırma neticelerinin belirli bir bölümünün aynen korunarak tekrar neşredilmesi yahut çalışmaya yalnızca yüzeysel ilaveler yapılarak yeni bir bilimsel ürün algısı yaratılması da mükerrer yayın kapsamında değerlendirilmektedir.
Akademik terminolojide duplikasyon olarak da adlandırılan bu ihlal çeşitli görünümlerde ortaya çıkabilir. Bir makale veya bilimsel araştırmanın ufak tefek değişikliklerle farklı dergilerde yayımlanması bu durumun tipik göstergelerindendir. Aynı çalışmanın özgün bir katkı barındırmadan hem hakemli makale hem de kitap bölümü olarak basılması, bir araştırmadan elde edilen aynı veri setinin farklı sonuçlar doğuruyormuş gibi ayrı yayınlarda kullanılması ya da metnin yalnızca lisanının değiştirilerek veya küçük biçimsel farklılıklarla yeniden sunulması tekrar yayım niteliğinde kabul edilir.
Tekrar Yayım Kapsamına Girmeyen İstisnai Durumlar
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi doğrultusunda, aynı veri setinin farklı yöntemler vasıtasıyla yeniden değerlendirilmesi, araştırmaya yeni ve özgün bir bilimsel katkı sağlandığı müddetçe tekrar yayım sayılmaz. Bilimsel toplantılarda sunulan kongre bildirilerinin genişletilip geliştirilerek makale haline getirilmesi de kural olarak etik ihlal teşkil etmez. Ne var ki bildirinin herhangi bir özgün katkı sağlanmaksızın makale olarak yayımlanması tekrar yayım oluşturur; şayet bildiri makaleye dönüştürülecekse bu durumun açıkça metinde belirtilmesi ve önceki yayına tam atıf yapılması zorunludur. Bildirinin aynen aktarılması ve önceki sunuma atıf verilmemesi de ihlalin gerçekleşmesine yol açar.
Lisansüstü tez çalışmalarından üretilen makaleler, ilgili teze usulüne uygun ve açık biçimde atıf yapıldığı sürece tekrar yayım kapsamında değerlendirilmez; tezin içerdiği verilerin veya sonuçların hiçbir değişiklik yapılmaksızın ve atıf gösterilmeksizin makale yapılması ise mükerrer yayın sayılır. Benzer biçimde, bir çalışmanın farklı bir dile tercüme edilerek yayımlanması sürecinde metnin çeviri niteliği açıkça ifade edilir ve orijinal esere usulünce atıf verilirse etik ihlal vücut bulmaz.
Daha önce hakemli bir dergide yayımlanmış bulunan bir makalenin bilimsel bir kongrede evvelce yayımlanmış bir çalışma olduğu belirtilerek sunulması tekrar yayım oluşturmaz; ancak aynı yayının yeni bulgular ihtiva etmeksizin bildiri formatında özgün bir çalışma gibi takdim edilmesi etik ihlal olarak nitelendirilebilir. Diğer taraftan, bilim dünyasınca genel kabul görmüş tanımlar, müşterek kavramlar veya teorik çerçeveler özgün araştırma verisi sayılmadığından tekrar yayım iddiasına dayanak oluşturmaz.
Tekrar Yayım Tesisinin Akademik ve İdari Sonuçları
Akademik kadro ve unvan başvurularında adayın çalışmalarında mükerrer yayın yapıldığının belirlenmesi halinde başvuru reddedilir ve ilgilinin yeniden müracaat etme hakkı belirli bir müddet kısıtlanabilir. İhlalin ağırlığına ve eylemin niteliğine göre adayın mevcut akademik unvanlarının iptali gündeme gelebileceği gibi, ilgili hakkında disiplin soruşturması başlatılabilir ve konu ceza hukuku boyutunda da değerlendirilebilir.
Yazılı Savunma ve İtiraz Usulü
Hakkında mükerrer yayın isnadı bulunan akademisyene, yöneltilen iddialara karşı yazılı savunma hazırlayabilmesi için çoğunlukla 15 ila 30 gün aralığında bir süre tanınır. İnceleme neticesinde etik kurul tarafından tanzim edilen rapor ve alınan karar Yükseköğretim Kuruluna iletilir. İlgilinin, aleyhe olan bu kararın kendisine bildirilmesinden itibaren belirlenen süre içerisinde, ki bu süre genellikle 30 gün olarak öngörülmektedir, itiraz dilekçesini yetkili makama sunması zorunludur.
Yükseköğretim Kurulu Genel Kurulu, etik kurulun hazırladığı inceleme raporunu ve adayın sunduğu itiraz metnini bir arada tetkik ederek nihai idari kararı bağlar. Tesis edilen bu nihai işlem idari yönden kesinleşmiş olsa da idari yargı organları önünde iptal davasına konu edilebilir.
İdari Yargıda İptal Davası ve Bilirkişi İncelemesi
Mükerrer yayım isnadına dayalı nihai idari işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası ikame edilmelidir. İdari yargılama sürecinde bu dava, ilgilinin yerleşim yerinde bulunan idare mahkemesinde veya Ankara İdare Mahkemelerinde açılabilir.
İptal davasında mahkemeden işlemin yürütülmesinin durdurulması talep edilebilir; yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi için idari işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması ve uygulanması durumunda telafisi güç veya imkânsız zararların meydana gelmesi koşullarının birlikte vücut bulması zorunludur. Ayrıca uyuşmazlığın teknik ve bilimsel değerlendirme gerektirmesi halinde mahkeme, çalışmanın özgün nitelik taşıyıp taşımadığı, evvelce basılıp basılmadığı ve yeni bir katkı sunup sunmadığı hususlarında alanında uzman akademisyenlerden kurulu bilirkişi heyetine inceleme yaptırabilir.
Tezden üretilen makaleler tekrar yayım sayılır mı?
Lisansüstü tezlerden üretilen makaleler teze usulüne uygun biçimde atıf yapıldığı takdirde tekrar yayım sayılmaz; ancak verilerde değişiklik yapılmaksızın ve atıf gösterilmeksizin yayımlanması mükerrer yayın olarak kabul edilir.
Kongre bildirisinin makale olarak yayımlanması etik ihlal oluşturur mu?
Kongre bildirisinin geliştirilip genişletilerek makaleye dönüştürülmesi etik ihlal sayılmaz. Buna karşın özgün bir katkı sağlanmaksızın bildirinin makale şeklinde sunulması tekrar yayım oluşturur; dönüştürme durumunda ise önceki bildiriye açıkça atıf yapılması ve bu durumun belirtilmesi zorunludur.
Tekrar yayım incelemesinde savunma süresi ne kadardır?
Tekrar yayım incelemesi kapsamında hakkında inceleme başlatılan kişiye iddialara karşı yazılı savunmasını sunması amacıyla çoğunlukla 15 ila 30 gün arasında değişen bir süre verilir.
YÖK kararına karşı iptal davası nerede ve kaç günde açılır?
Yükseköğretim Kurulu Genel Kurulunun verdiği nihai idari karara karşı kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde ilgilinin yerleşim yerindeki idare mahkemesinde veya Ankara İdare Mahkemelerinde iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy