Bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın sağlararası sonuç doğurmak üzere malvarlığından bağışlanana karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Kazandırma karşılığında ekonomik bedel veya karşı edim beklenmez. Karşılıklı menfaat ya da borç takası varsa işlem bağışlama olmaktan çıkar. Bağışlayanın malvarlığı aktifinde azalma, bağışlananın malvarlığında ise karşılıksız artış gerçekleşir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 285Kaynağı aç
Sözleşmenin kurulması ve bağışlama sayılmayan işlemler
Bağışlama tek taraflı bir işlem değildir. Bağışlayanın verme iradesi ile bağışlananın kabul iradesi karşılıklı ve birbirine uygun açıklanmadıkça sözleşme kurulmuş sayılmaz.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 285. maddesine göre henüz edinilmemiş bir haktan feragat etmek veya bir mirası reddetmek bağışlama değildir. Aynı madde, ahlaki bir ödevin yerine getirilmesini de bağışlama saymaz.
Bağışlamanın başlıca türleri
Elden bağışlamada para, kıymetli evrak veya başka bir taşınır fiilen teslim edilir. Mülkiyet ve zilyetlik karşı tarafa geçtiği anda sözleşme tamamlanır.
Koşullu bağışlamada kazandırma, gelecekte gerçekleşmesi belirsiz bir olaya veya belirli bir koşula bağlanır. Yüklemeli bağışlamada mal devredilirken bağışlanana bir yükümlülük yüklenir. Bu yükümlülüğün ekonomik değer taşıması gerekmez; manevi bir amaç da içerebilir.
Sonuçlarını kişinin ölümünden sonra doğurmak üzere yapılan düzenlemeler genel borçlar hukuku kurallarına değil, vasiyetname ve miras sözleşmesinin şekil şartlarına tabidir.
Taşınır ve taşınmaz bakımından şekil
Taşınır bağışında kural olarak malın fiilen teslim edilmesi yeterlidir. Hemen teslim edilmeyen, gelecekte yapılacak bağışlama vaadinin yazılı olması gerekir. Yazılı yapılmayan bağışlama vaadi geçersizdir.
Taşınmaz bağışlama vaadi ve devri Tapu Müdürlüğü huzurunda resmî senetle yapılır. Noterde yapılan işlem, tapuda resmî işlem yapılmadıkça tek başına mülkiyeti geçirmez.
Bağışlamadan dönme ve tenkis
Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarına ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerine ağır kusurla aykırı davranmışsa bağışlayan tek taraflı olarak bağışlamadan dönebilir ve malın iadesini isteyebilir. Ağır suç bakımından fiziksel veya ruhsal şiddet ile hayata kast örnek gösterilir; aile hukukundan doğan yükümlülük bakımından bakım ve gözetim borcu anılır.
Bağışlamadan sonra bağışlayanın ekonomik durumunun sarsılması, borçlarını ödeyemez hâle gelmesi veya kendi geçimini sağlayamayacak ölçüde yoksullaşması da dönme sebebi olarak açıklanır. Bu imkân, malın henüz elde bulunması şartına bağlanır.
Geri alma sebeplerinin öğrenildiği günden başlayarak kural olarak bir yıllık süre içinde dönülmesi gerekir. Bu süre geçtikten sonra geri alma hakkı düşer.
Miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlamalar yasal mirasçıların saklı payını ihlal ederse, mirasın açılmasından sonra diğer mirasçılar tenkis davasıyla bağışlanan malın bir kısmının veya bedelinin miras ortaklığına iadesini talep edebilir.
Satış görünümü altında gizlenen bağış
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin E. 2015/5824, K. 2018/1066 sayılı kararında muris muvazaası, mirasçıyı miras hakkından yoksun bırakmak için gerçekte bağışlanmak istenen tapulu taşınmaz hakkında resmî sözleşmede satış veya ölünceye kadar bakma iradesinin açıklanması olarak ele alınır. Görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradelerine uymaz. Gizli bağış sözleşmesi ise şekil koşullarından yoksundur.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2015/5824, K. 2018/1066Kaynağı aç
Bu karara göre saklı pay sahibi olsun olmasın, miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar resmî sözleşmenin muvazaa nedeniyle geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilir. Gizlenen iradenin belirlenmesinde yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimler, olayların olağan akışı, temlik için haklı ve makul neden, alıcının alım gücü, bedelle sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark ve taraflarla miras bırakan arasındaki ilişki birlikte değerlendirilir.
Aynı kararda yerel mahkemenin ret hükmü, eksik inceleme nedeniyle oyçokluğuyla bozulmuştur. Bozma, davanın kabul edildiği anlamına gelmez. Karşı oy, yerel mahkemenin ret kararının onanması gerektiği ve çoğunluğun bozma yönündeki kararına katılınmadığı görüşündedir. Karşı oy, Dairenin sonucu değildir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin E. 2015/6445, K. 2018/1062 sayılı kararında bu içtihadın uygulanabilmesi için temlike konu taşınmazın miras bırakanın tapulu malı olması ve miras bırakanın tapu memuru huzurunda iradesini satış doğrultusunda açıklaması gerekir. Çekişmeli taşınmazın kaydı miras bırakandan değil dava dışı kişiden yapılan satışla oluştuğundan işlem bu kapsamda sayılmamış, davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi isabetsiz bulunarak hüküm oybirliğiyle bozulmuştur. Bu sonuç o taşınmaz ve temlik zinciri içindir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2015/6445, K. 2018/1062Kaynağı aç
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin E. 2015/7547, K. 2018/1001 sayılı kararında herkesin iddiasını kanıtlamakla yükümlü olduğu belirtilmiş; eldeki delillerle temlikin muvazaalı olduğu davacılarca usulünce kanıtlanmamıştır. Bu değerlendirme o dosyadaki delillere ilişkindir.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2015/7547, K. 2018/1001Kaynağı aç
Sık sorulan sorular
Bağışlama sözleşmesi nasıl kurulur?
Bağışlayanın karşılıksız kazandırma iradesi ile bağışlananın kabulü karşılıklı ve uygun biçimde açıklanmalıdır. Kazandırma sağlararası sonuç doğuracak şekilde üstlenilir.
Mirasın reddi bağışlama sayılır mı?
Hayır. Henüz edinilmemiş haktan feragat ve mirasın reddi bağışlama değildir. Ahlaki ödevin yerine getirilmesi de bağışlama sayılmaz.
Taşınmaz bağışı noterde yapılabilir mi?
Noter işlemi tek başına mülkiyeti geçirmez. Taşınmaz bağışlama vaadi ve devri için Tapu Müdürlüğü huzurunda resmî senet düzenlenmesi gerekir.
Bağışlamadan dönmek için süre nedir?
Kural olarak geri alma sebeplerinin öğrenildiği günden itibaren bir yıl içinde dönülmesi gerekir. Süre geçince geri alma hakkı düşer.
Satış görünümlü devir her zaman geçersiz midir?
Hayır. İlgili içtihadın uygulanması, taşınmazın miras bırakanın tapulu malı olmasına ve iradenin tapu memuru önünde satış olarak açıklanmasına bağlıdır. Muvazaa iddiası ayrıca kanıtlanmalıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

