Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulabilir; evlât edinme, tanımanın iptalinden ayrı bir yoldur. Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamede yapacağı beyanla olur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 282Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 295Kaynağı aç
Tanıma beyanının şekli ve sınırları
Türk Medeni Kanunu’nun 295. maddesi tanımayı belirli beyan biçimlerine bağlar. Baba, nüfus memuruna ya da mahkemeye yazılı olarak başvurabilir. Tanıma, resmî bir senette veya vasiyetnamede yer alan beyanla da yapılabilir. Beyanda bulunan kişi küçük veya kısıtlı ise veli ya da vasinin rızası da aranır.
Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Türk Medeni Kanunu’nun 295. maddesindeki bu sınır, mevcut soybağı dururken çocuğun tanınmasına engel olur.
Tanımanın iptalini kimler dava edebilir
Türk Medeni Kanunu’nun 298. maddesine göre ana, çocuk ve çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer tanımanın iptalini dava edebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 298Kaynağı aç
Bu kişilerin açacağı dava tanıyana yöneltilir. Tanıyan ölmüşse dava mirasçılarına karşı açılır. Tanıyan ise yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. Tanıyanın bu davası anaya ve çocuğa karşı açılır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 297Kaynağı aç
Hak düşürücü süreler
Türk Medeni Kanunu’nun 300. maddesi, tanımanın iptali için davacıya göre değişen hak düşürücü süreler koyar. Tanıyan, iptal sebebini öğrendiği tarihten veya korkunun etkisinin kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde dava açabilir. Bu hak, her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmesiyle de sona erer.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 300Kaynağı aç
İlgililer bakımından bir yıllık süre, davacının hem tanımayı hem de tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendiği tarihte işlemeye başlar. Bu hak da her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Çocuğun dava hakkı ise ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl geçmekle sona erer.
Öngörülen süreler geçmiş olsa bile gecikmeyi haklı kılan bir sebep varsa dava, bu sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde açılabilir. Bir aylık süre, haklı gecikme sebebinin kalkmasına bağlıdır.
İspat yükü
Türk Medeni Kanunu’nun 299. maddesine göre davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Ana veya çocuk, tanıyanın baba olmadığı iddiasıyla iptal davası açmışsa ispat yükünün doğması ayrıca bir şarta bağlanmıştır. Bu davada ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna ilişkin inandırıcı kanıtları göstermesinden sonra doğar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 299Kaynağı aç
İnandırıcı kanıtların gösterilmesinden sonraki ispat düzeni, ana veya çocuğun tanıyanın baba olmadığı iddiasıyla açtığı iptal davası için öngörülmüştür.
Soybağı davasında yetkili mahkeme
Türk Medeni Kanunu’nun 283. maddesi, soybağına ilişkin davaların taraflardan birinin dava sırasındaki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılacağını düzenler. Hüküm, yetkili yer mahkemesini bu iki yerleşim yerine bağlar.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 283Kaynağı aç
Hâkim hükmüyle kurulan soybağı ve yargılamanın iadesi
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2018/12274 esas ve 2018/19104 karar sayılı kararında, soybağının tanıma yoluyla değil hâkim hükmüyle kurulduğu olayda mevcut soybağının tanımanın iptali davasıyla ortadan kaldırılamayacağı kabul edilmiştir. Bu sonuç, karara konu olaya bağlıdır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2018/12274, K. 2018/19104Kaynağı aç
Aynı kararda, ileri sürülen iddiaların 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 374 ve devamı maddeleri kapsamında yargılamanın iadesi davasına konu olabileceği belirtilmiştir. Uyuşmazlığın tanımanın iptali sayılıp bu gerekçeyle reddedilmesi hatalı görülmüştür. Bu değerlendirme, yargılamanın iadesi şartlarının o olayda gerçekleştiği anlamına gelmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 374. maddesi, yargılamanın iadesinin kesin olarak verilen veya kesinleşmiş hükümlere karşı istenebileceğini düzenler.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 374Kaynağı aç
Daire, yeniden yargılamayı gerektirmediğini ve ret bölümünün sonucu itibarıyla doğru görüldüğünü belirterek hükmün gerekçesini değiştirip düzelterek onamıştır. Bu onama, ilk derece mahkemesinin hukuki nitelemesinin doğru bulunduğu anlamına gelmez.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2017/7142 esas ve 2018/9420 karar sayılı kararında dava 2 Eylül 2013 tarihinde açıldığı için ret gerekçesi yerinde görülmüş ve mahkeme kararı onanmıştır. Karar, ret gerekçesini ayrıca bir nitelemeye bağlamaz ve sonucu somut olaya bağlıdır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2017/7142, K. 2018/9420Kaynağı aç
Sık sorulan sorular
Tanıma hangi yollarla yapılır?
Tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamedeki beyanıyla olur. Beyanda bulunan kişi küçük veya kısıtlıysa veli ya da vasinin rızası da gerekir.
Başka bir erkekle soybağı olan çocuk tanınabilir mi?
Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.
Tanımanın iptali davası kime karşı açılır?
Ana, çocuk, çocuğun ölümü hâlinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililerin açacağı dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Tanıyanın yanılma, aldatma veya korkutmaya dayanan iptal davası ise anaya ve çocuğa karşı açılır.
Tanımanın iptali hangi süreye bağlıdır?
Tanıyan, iptal sebebini öğrendiği veya korkunun etkisi kalktığı tarihten başlayarak bir yıl içinde ve her hâlde tanımadan itibaren beş yıl içinde dava açabilir. İlgililer, tanımayı ve tanıyanın çocuğun babası olamayacağını öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl içinde; her hâlde de tanımadan itibaren beş yıl içinde dava açabilir. Çocuğun hakkı ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebebin kalkmasından itibaren bir ay içinde dava açılabilir.
Tanıyanın baba olmadığını kim ispatlar?
Davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Ana veya çocuğun bu iddiayla açtığı davada ispat yükü, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtları göstermesinden sonra doğar.
Soybağı davası hangi yer mahkemesinde açılır?
Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava sırasındaki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

