Babalık davası, çocuk ile baba arasındaki soybağının hâkim hükmüyle kurulması için açılır. Davayı ana ve çocuk isteyebilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Çocuk ile ana arasındaki soybağı ise doğumla kurulur.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 282Kaynağı aç
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 301Kaynağı aç
Soybağının kurulduğu yollar
Türk Medeni Kanunu m. 282, çocuk ile ana arasındaki soybağını doğuma bağlar. Çocuk ile baba arasındaki soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur. Soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulabilir. Babalık davası, bu yollar arasında hâkim hükmüyle belirlemeye ilişkindir.
Davayı kim açabilir ve dava kime yöneltilir
Türk Medeni Kanunu m. 301, soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuğun isteyebileceğini düzenler. Davanın yöneltileceği kişi babadır. Baba ölmüşse dava onun mirasçılarına karşı açılır.
Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye bildirilir. Davayı ana açmışsa bildirim kayyıma, kayyım açmışsa anaya yapılır. Düzenleme bu bildirime ilişkindir; Cumhuriyet savcısı veya Hazine için ayrıca dava açma yetkisi öngörmez.
Yetkili mahkeme
Soybağına ilişkin dava, Türk Medeni Kanunu m. 283 uyarınca taraflardan birinin dava sırasındaki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Hüküm bu yer bakımından yetkiyi gösterir; görevli mahkemeyi ayrıca belirlemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 283Kaynağı aç
Ananın dava süresi
Türk Medeni Kanunu m. 303, babalık davasının çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabileceğini düzenler. Ananın dava hakkı, doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu süre ananın hakkına ilişkindir; aynı hüküm çocuğun veya başka kişilerin dava hakkını ayrıca düzenlemez.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 303Kaynağı aç
Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa, ananın bir yıllık süresi doğumda değil, bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Hüküm, mevcut ilişkinin hangi yolla ortadan kalkacağını ayrıca tanımlamaz.
Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa dava, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde açılabilir. Hangi sebeplerin gecikmeyi haklı kılacağı hükümde tek tek sayılmamıştır.
Türk Medeni Kanunu m. 303 metninde ikinci fıkranın iptal edildiği belirtilir. İptal edilen fıkranın içeriği bu hükümde yer almaz.
Tanıma ve mevcut soybağı
Tanıma, babalık davasından ayrı bir yoldur. Türk Medeni Kanunu m. 295, tanımayı babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusuna ya da resmî senette veya vasiyetnamede yapacağı beyana bağlar. Beyanda bulunan kişi küçük veya kısıtlı ise veli ya da vasinin rızası da gerekir. Rızanın biçimi ve rıza bulunmamasının sonucu bu hükümde düzenlenmemiştir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 295Kaynağı aç
Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.
Soybağının reddi ayrı bir davadır
Türk Medeni Kanunu m. 286, koca, ana veya çocuğun soybağının reddi davası açarak babalık karinesini çürütebileceğini düzenler. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Bu kural babalık davasının taraf düzenlemesi değildir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 286Kaynağı aç
Türk Medeni Kanunu m. 291, kocanın dava açma süresi geçmeden ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde başka kişilere de soybağının reddi davası açma imkânı tanır. Baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası bu davayı açabilir. Süre, doğumun ve ilgili hâlin öğrenilmesinden başlayarak bir yıldır. Öğrenilecek hâl; kocanın ölümü, sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi veya hakkında gaiplik kararı alınmasıdır. Bu düzenleme babalık davasının süresini değil, soybağının reddini konu alır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 291Kaynağı aç
Kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler, m. 291 kapsamındaki hâllerde kıyas yoluyla uygulanır. Kıyasın hangi hükümleri kapsadığı ayrıca gösterilmemiştir.
İstemin hukuki niteliği
Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin E. 2013/13809, K. 2013/18337 sayılı kararında olayları açıklamanın taraflara, hukuki nitelemenin hâkime ait olduğu belirtilmiştir. Karara konu olayda, nüfusta koca yanında görünen kaydın iptali istemi Türk Medeni Kanunu m. 291 uyarınca soybağının reddi; çocuğun kendisinin olduğuna ilişkin beyan ise m. 295 uyarınca tanıma olarak değerlendirilmiştir.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E. 2013/13809, K. 2013/18337Kaynağı aç
Aynı kararda soybağının reddi, ana ve çocuk hakkında açılan hasımlı bir dava olarak açıklanmıştır. Tanıma ise tek taraflı ve hasımsız bir hukuksal işlem olup çocuğun veya ananın rızasına bağlı değildir. Karar, başka bir erkekle soybağı bulunan çocuğun bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamayacağını esas almıştır.
Yerel mahkeme istemi babalığın tespiti olarak ele almış ve taraf bildirilmemesi üzerine davanın açılmamış sayılmasına karar vermiştir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, istemlerin ayrılması ve soybağının reddi kesinleşmeden tanımanın sonuçlandırılmaması gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
Sık sorulan sorular
Babalık davasını kim açabilir?
Ana ve çocuk açabilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır.
Babalık davası doğumdan önce açılabilir mi?
Evet. Dava doğumdan önce veya sonra açılabilir. Ananın hakkı ise doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
Çocuğun başka bir erkekle soybağı varsa süre ne zaman başlar?
Ananın bir yıllık süresi, bu soybağı ilişkisinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
Bir yıllık süre kaçırılırsa dava hiç açılamaz mı?
Gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebep ortadan kalktıktan sonra bir ay içinde dava açılabilir. Hangi sebeplerin haklı sayılacağı hükümde sayılmamıştır.
Soybağı davası hangi yer mahkemesinde açılır?
Taraflardan birinin dava sırasındaki veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır. Bu kural yetkiyi gösterir, görevli mahkemeyi belirtmez.
Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk tanınabilir mi?
Başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy