2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesi, idari işlemler için ayrı dava ilkesini esas alır. Aynı maddede, işlemler arasında maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi varsa bu işlemlerin tek dilekçeyle dava konusu edilebileceği kabul edilir. Birden çok kişinin aynı dilekçeyi kullanması ise hak veya menfaatte iştirak ile davayı doğuran maddi olayın veya hukuki sebebin aynı olmasına bağlanır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 5Kaynağı aç
Her idari işleme ayrı dava
Birinci fıkra, kural olarak her idari işlem aleyhine ayrı dava açılmasını öngörür.
Bağlılık veya sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemler
Bu istisna, birden fazla işlem arasında maddi veya hukuki yönden bağlılık bulunmasına ya da işlemler arasında sebep-sonuç ilişkisi kurulmasına bağlıdır. İlişki bu iki ölçüden biriyle varsa, işlemler aynı dilekçede dava konusu edilebilir.
Müşterek dilekçenin koşulları
5. maddenin ikinci fıkrasına göre birden fazla şahsın müşterek dilekçe ile dava açabilmesi için iki husus gerekir: davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması.
Dilekçenin 5. maddeye uygunluğunun incelenmesi
Dilekçenin ilk incelemesinde, diğer inceleme noktalarının yanında 3 ve 5. maddelere uygunluk da sırayla ele alınır. Bu yönlerden kanuna aykırılık görülürse durum görevli daireye veya mahkemeye raporla bildirilir. Tek hâkimle çözülecek davalarda rapor düzenlenmez; 15. madde hükümlerini ilgili hâkim uygular.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 14Kaynağı aç
3. fıkraya göre yapılacak inceleme ile 4 ve 5. fıkralara göre yapılacak işlemler, dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç on beş gün içinde sonuçlandırılır. İlk incelemeyi yapanlar kanuna aykırılık görmezse veya daire ya da mahkeme ilk inceleme raporunu yerinde görmezse tebligat işlemi yapılır. Aynı maddede sayılan hususlar ilk incelemeden sonra tespit edilirse, davanın her safhasında 15. madde hükmü uygulanır.
Dilekçenin reddi ve yeniden verilecek dilekçe
15. maddenin 1. fıkrasının (d) bendi iki ayrı hali kapsar. 14. maddenin 3. fıkrasının (g) bendinde yazılı halde dilekçe, otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun biçimde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak üzere reddedilir. Ayrıca (c) bendinde yazılı hallerde, ehliyetli kişinin avukat olmayan vekili dava açmışsa dilekçe, otuz gün içinde bizzat veya bir avukat aracılığıyla dava açılmak üzere reddedilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 15Kaynağı aç
1. fıkranın (d) bendi uyarınca dilekçe reddedildikten sonra verilen yeni dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapılırsa dava reddedilir. 4. fıkra, 1/c bendinde yazılı gerçek hasma tebliğ kararları ile 1/d bendindeki dilekçe ret kararlarını, ilgisine göre istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların dışında bırakır.
İptal ve tam yargı davaları
12. madde, hakkı ihlal edilen ilgiliye iki yolu tanır: idari işlem nedeniyle Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde doğrudan tam yargı davası açmak veya iptal davası ile tam yargı davasını birlikte açmak.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 12Kaynağı aç
İlk önce iptal davası açılmışsa, bu davanın karara bağlanması üzerine bu karara veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek karara ilişkin tebliğden itibaren tam yargı davası açılabilir. Bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlarda tam yargı davası, icra tarihinden itibaren dava süresi içinde açılabilir. Bu halde de ilgililerin 11. madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır.
Kanun yararına bozmanın etkisi
51. maddeye göre kanun yararına temyiz isteğinin yerinde görülmesi halinde karar kanun yararına bozulur. Bu bozma, daha önce kesinleşmiş bulunan mahkeme veya Danıştay kararının hukuki sonuçlarını kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
Birden fazla idari işleme karşı bir dilekçeyle dava açılabilir mi?
Evet, işlemler arasında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi varsa bir dilekçe ile dava açılabilir. Bu ilişki yoksa her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır.
Müşterek dilekçe hangi koşullara bağlıdır?
Müşterek dilekçe, davacıların hak veya menfaatlerinin iştirak halinde bulunmasına ve uyuşmazlığı doğuran maddi olayın ya da hukuki sebebin aynı olmasına bağlıdır.
5. maddeye uygun olmayan dilekçe nasıl sonuçlanır?
15. maddenin 1/d bendi, 14. maddenin 3/g bendinde yazılı hali, otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun yeniden düzenleme veya noksanların tamamlanması için dilekçe reddi sonucuyla bağlar. Avukat olmayan vekille açılan dava ise aynı bentte, (c) bendinde yazılı haller ve ehliyetli kişi şartıyla ayrıca düzenlenir; bu halde otuz gün içinde bizzat veya avukat aracılığıyla dava açılması gerekir.
Yeni dilekçede aynı yanlışlık yapılırsa ne olur?
15. maddenin 1/d bendi uyarınca reddedilen dilekçe yerine verilen yeni dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapılırsa dava reddedilir.
Dilekçe ret kararına istinaf veya temyiz yolu açık mıdır?
15. maddenin 4. fıkrası, 1/d bendindeki dilekçe ret kararlarını istinaf veya temyiz yoluna başvurulabilecek kararların dışında tutar.
İptal davası olmadan tam yargı davası açılabilir mi?
Evet. İlgililer, haklarını ihlal eden idari işlem dolayısıyla doğrudan doğruya tam yargı davası açabilir veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir.
İptal davasından sonra tam yargı davası ne zaman açılır?
İptal davası açılmışsa, bu davadaki kararın veya kanun yolunda verilecek kararın tebliğinden itibaren tam yargı davası açılabilir. İcradan doğan zararlarda süre, icra tarihinden itibaren dava süresi içinde işlemeye başlar; 11. maddeye göre idareye başvurma hakkı saklıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy