Avans Faizi Kavramı ve Hukuki Dayanağı
Avans faizi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenen ve ticari işlerde uygulanan özel bir faiz oranıdır. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 2. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça kanuni orana göre temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı kanuni faiz miktarından fazla ise, taraflar arasında sözleşme bulunmasa dahi ticari işlerde temerrüt faizi bu avans faizi oranı üzerinden talep edilebilir. Bu temerrüt faizi türü; tacirler arasındaki sözleşmelerde, bonolarda ve ticari iş sayılan haksız fiil uyuşmazlıklarında uygulama alanı bulur.
3095 sayılı KANUNİ FAİZ VE TEMERRÜT FAİZİNE İLİŞKİN KANUN m. 2Kaynağı aç
Avans Faizinin Uygulanma Koşulları ve Ticari İş Niteliği
Avans faizine hükmedilebilmesi için öncelikle uyuşmazlığın ticari iş vasfını taşıması gerekir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 3. maddesi gereğince bu Kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari iş sayılır. Aynı Kanun'un 19. maddesi uyarınca bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır; ayrıca taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliğindeki sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğeri için de ticari iş niteliği taşır. Dolayısıyla en az bir tarafın tacir olduğu ve borcun ticari işletmeyle bağlantılı bulunduğu sözleşmelerde, yüklenicinin tacir olduğu durumlar da dahil olmak üzere alacak için avans faizi istenebilir. Bu nitelikteki alacaklara yasal faiz uygulanması hukuki nitelendirmeye uygun düşmez.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 3Kaynağı aç
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 19Kaynağı aç
Avans faizinin talep edilebilmesi salt sözleşmeden kaynaklanan borçlarla sınırlı değildir. Tarafların tacir olduğu haksız fiillerde veya davalı tacirin haksız eyleminin ticari işletmesini ilgilendirdiği hallerde de Türk Ticaret Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca fiil ticari iş sayılacağından temerrüt faizinin avans faizi oranı üzerinden takdir edilmesi gerekir.
Avans Faiz Oranının Değişimi ve Akdi Faiz Dengesi
Avans faizi uygulamasında faiz oranlarındaki dönemsel hareketler 3095 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrasına göre belirlenir. Anılan avans faiz oranı 30 Haziran günü, önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan orandan beş puan veya daha çok farklılık gösterirse yılın ikinci yarısında 30 Haziran tarihindeki oran geçerli olur.
Sözleşmede temerrüt faizinin kararlaştırılmadığı durumlarda ise 3095 sayılı Kanun'un 2. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca akdi faiz miktarı kanundaki miktarın üstünde bulunuyorsa, temerrüt faizi akdi faiz miktarından daha az bir oranda uygulanamaz.
Avans Faizinin Hesaplanması ve Başlangıç Tarihi
Avans faizinin işlemeye başlayacağı tarih borcun dayandığı hukuki ilişkinin niteliğine göre tespit edilir. Faiz başlangıcı sözleşmeli borçlarda vade tarihinden, haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde haksız fiilin gerçekleştiği olay tarihinden, icra takiplerinde ise takip tarihinden itibaren işletilir.
Avans faizi temel hesaplama formülü ana para, geçerli avans faiz oranı ve temerrüt gün sayısının çarpılarak üç yüz altmış beşe bölünmesi esasına dayanır. Borca mahsuben ara ödeme yapılması halinde her ödeme tarihi itibarıyla faiz hesaplanır ve kalan ana para üzerinden faiz işletilmeye devam edilir.
Talep Usulü ve İcra Takibindeki Esaslar
Dava açılırken faiz talebinin açık bir şekilde belirtilmesi şarttır. Dava dilekçesinde yalnızca genel bir ifadeyle faiz istenmesi avans faizini kapsamaz; bu nedenle faizin açıkça avans faizi olarak nitelendirilerek talep edilmesi gerekir. Ticari iş niteliğindeki alacaklarda usulüne uygun avans faizi talep edildiğinde, mahkemelerce faizin aşırı olduğu gerekçesiyle talep reddedilemez.
İcra takibinde faiz hakkı seçimlik bir hak olduğundan, alacaklı takip talebinde avans faizini tercih ettiğinde bu hakkını kullanmış sayılır. Takip başlatıldıktan sonra talep edilen faiz türünün sonradan değiştirilmesi hukuken mümkün değildir.
Dava dilekçesinde sadece faiz istenmesi avans faizi için yeterli midir?
Hayır, dava dilekçesinde yalnızca faiz yazılması genel yasal faiz talebi sayılacağından avans faizine hükmedilmesi için açıkça avans faizi olarak talep edilmesi zorunludur.
Ticari haksız fiillerde avans faizi hangi tarihten itibaren işletilir?
Ticari işletmeyi ilgilendiren haksız fiillerden kaynaklanan tazminat alacaklarında avans faizi, zararı doğuran haksız fiil ve olayın gerçekleştiği tarihten itibaren işletilir.
Mahkeme aşırı olduğu gerekçesiyle avans faizi talebini reddedebilir mi?
Hayır, alacağın ticari iş niteliğinde bulunması ve usulünce talep edilmesi halinde mahkemelerce aşırı faiz gerekçesi ileri sürülerek avans faizi talebi reddedilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy