Astsubaylıktan subaylığa geçiş, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu m. 109 uyarınca en az dört yıl süreli fakülte veya yüksekokulları bitiren astsubayların teğmen nasbedilmesini düzenleyen idari bir süreçtir. İlgili nasıp işlemi, Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak belirlenen kontenjan çerçevesinde, ilgilinin bağlı bulunduğu kuvvet komutanlığının, Jandarma Genel Komutanlığının veya Sahil Güvenlik Komutanlığının teklifiyle askeri hâkim sınıfı haricindeki sınıflar için gerçekleştirilir. Geçiş sürecine başvuracak astsubayların sağlık bakımından subaylığa elverişli bulunması da kanuni bir zorunluluktur.
926 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ PERSONEL KANUNU m. 109Kaynağı aç
Müracaat Koşulları ve Mesleki Yeterlilik Ölçütleri
Subaylık seçme sınavına müracaat tarihinde adayın en az kıdemli çavuş rütbesinde bulunması, astsubaylıkta dördüncü hizmet yılını tamamlamış ve yedinci hizmet yılını bitirmemiş olması şarttır. Mesleki kıdem ve rütbe koşulunun yanı sıra sicil durumu da değerlendirilir. Adayın astsubaylığa nasıp tarihinden itibaren aldığı sicil notlarının ortalaması, sicil tam notunun yüzde doksanı (%90) veya daha yukarısı olmak zorundadır.
Adayın askerî disiplini, tutum ve davranışları, görevindeki başarısı, mesleki bilgi ve yetenekleri ile genel kültürü bakımından subaylığa layık bulunduğuna ilişkin nitelik belgesinin sıralı sicil üstleri tarafından onaylanması gerekir. Sıralı sicil üstlerinin onayı bulunmayan adaylar subaylığa geçiş aşamalarına dahil edilmez.
Subaylığa Geçişe Engel Teşkil Eden Haller
926 sayılı Kanun m. 109/6 uyarınca devlet güvenliğine ve anayasal düzene karşı işlenen suçların yanı sıra zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, iftira, yalan tanıklık veya yemin, suç uydurma, cinsel dokunulmazlığa yönelik suçlar ile hileli iflas gibi yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı fiillerden mahkûmiyet subaylığa engel oluşturur. Kamusal alım, satım ve ihalelere hile karıştırma ile kaçakçılık suçları da bu kapsamda yer alır.
Askerî disiplin düzenini ihlal eden firar, üste fiili taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, amire mukavemet, üste hakaret, fesat ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m. 148 kapsamındaki suçlardan verilen mahkûmiyetler subaylığa engeldir. Taksirli eylemler haricinde tutulmak üzere, anılan fiiller dışındaki suç ve disiplinsizlikler sebebiyle toplam yirmi bir gün veya daha uzun süreli hapis, oda hapsi veya hizmet yerini terk etmeme cezası almış olmak da geçiş imkânını ortadan kaldırır.
Kanunda öngörülen engel haller kapsamına giren personelin cezaları ertelenmiş, para cezasına çevrilmiş, genel veya özel af kanunları kapsamına girmiş, adli sicil kayıtlarından çıkarılmış veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş olsa dahi subaylığa geçişleri mümkün değildir.
Açığa alınmayı gerektiren haller ile subaylığa engel suçlardan dolayı gözetim veya tutuklama altına alınan ya da haklarında kamu davası açılan astsubaylar bu durumları devam ettiği müddetçe sınava kabul edilmezler. İlgililer hakkında soruşturma emri verilmemesi, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi veya beraat kararı çıkması halinde diğer şartları taşımak kaydıyla sınava giriş hakkı tanınır.
Sınav Esasları, Başarı Sıralaması ve İstisnai Başvuru Hakları
Subay adayı astsubaylar yazılı ve mülakat olmak üzere iki aşamalı seçme sınavına tabi tutulurlar. Yazılı sınav sorularının yüzde seksenini (%80) meslek bilgisi, yüzde yirmisini (%20) ise genel kültür konuları oluşturur. Yapılacak seçme sınavlarında başarı gösterenlerin nihai başarı sıralaması belirlenirken personelin sınav notu ile birlikte sahip olduğu madalya, ödül, takdir, taltif ve cezaları da dikkate alınır. Seçilen personelin subaylık nosyonu kazandırma eğitiminde ve sonrasında gönderilecekleri okul ve kurslarda başarılı olmaları şarttır.
Astsubaylıktan subaylığa geçiş için aranan kanuni başvuru koşullarını taşımakla birlikte icra edilen harekât görevleri nedeniyle başvuruda bulunamayan veya seçme sınavına katılamayan personelin sınav hakları, bu görevler sebebiyle sınava giremedikleri süre kadar uzatılır.
926 sayılı Kanun Geçici m. 47 çerçevesinde, 3713 sayılı Kanun kapsamında vazife malulü kabul edilip görevine devam eden astsubaylardan müracaat yılının ocak ayının ilk günü itibarıyla 40 yaşını bitirmemiş olanlara, hizmet yılı koşulu aranmaksızın m. 109’daki diğer şartlarla yapılacak ilk sınava başvuru hakkı verilmiştir. Aynı düzenleme uyarınca yedinci hizmet yılını tamamlamış ve on dördüncü hizmet yılını bitirmemiş, ocak ayının ilk gününde 40 yaşını aşmamış astsubaylara da diğer kanuni şartları taşımaları halinde yapılacak ilk iki geçiş sınavına müracaat imkânı sağlanmıştır.
Nasıp İşlemi, Kıdem İlerlemesi ve Rütbe Yaş Hadleri
Subaylık nosyonu kazandırma eğitimini başarıyla bitiren astsubaylar, bitirdikleri tarihten geçerli olarak teğmen rütbesine nasbedilirler. Subay naspedilen personelin, astsubay iken bulundukları rütbe karşılığı derece ve kademelerine bir kademe ilave edilir. Nasbedildikleri teğmen rütbesinin aylığından fazla derece ve kademe aylığı alanlar, daha önce emsal oldukları astsubayların derece ve kademe aylıklarına göre ödeme almaya devam eder; subaylık derece ve kademeleri emsali astsubaylara eşit hale geldiğinde emsali subayların aylık düzenine tabi tutulurlar.
Subaylık nasıpları hangi tarihte gerçekleşirse gerçekleşsin, kademe ilerlemesi veya üst rütbeye yükselmeye esas olacak nasıplarda onay takvim yılının 30 Ağustos tarihi esas alınır. Ancak 30 Ağustos tarihinden sonra nasbedilen personele bu işlem gerekçe gösterilerek geriye dönük maaş, maaş farkı ve diğer özlük hakları verilmez.
Astsubaylıktan subaylığa geçen personele rütbelerine göre belirlenen yaş hadleri tatbik edilir. Kanuni yaş hadleri; teğmen ve üsteğmen rütbesi için 49, yüzbaşı için 55, binbaşı için 56, yarbay için 57 ve albay rütbesi için 60 yaştır.
Başvurunun Reddine Karşı İdari Yargı Yolu
Gerekli kanuni koşulları taşımasına rağmen subaylığa geçiş başvurusu reddedilen veya sınav sürecinde hak kaybına uğrayan astsubaylar idari yargı merciine başvurabilirler. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür; ilgililer bu süre içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açabilirler. Düzenleyici bir işlemin uygulanması suretiyle menfaati ihlal edilenler, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birlikte dava ikame edebilirler.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Astsubaylıktan subaylığa geçişte hizmet yılı şartı nedir?
Sınava müracaat tarihinde adayın en az kıdemli çavuş rütbesinde bulunması, astsubaylıkta dördüncü hizmet yılını tamamlamış ve yedinci hizmet yılını bitirmemiş olması zorunludur.
Astsubaylıktan subaylığa geçişte aranan asgari sicil notu kaçtır?
Astsubaylığa nasıp tarihinden itibaren alınan sicil notlarının ortalamasının, sicil tam notunun en az yüzde doksanı (%90) veya daha fazlası olması gerekir.
Subay nasbedilen astsubayların derece ve kademelerine ekleme yapılır mı?
Subaylık nosyonu kazandırma eğitimini tamamlayarak subay naspedilen personelin, astsubay iken bulundukları rütbe karşılığı derece ve kademelerine bir kademe ilave edilir.
Harekât görevi nedeniyle sınava başvuramayan astsubayın hakkı saklı kalır mı?
Geçerli başvuru şartlarını taşıdığı halde Genelkurmay Başkanlığınca mazeret kabul edilen harekât görevleri nedeniyle müracaat edemeyen personelin başvuru hakları, sınava giremedikleri süre kadar uzatılır.
Astsubaylıktan subaylığa geçiş başvurusunun reddine karşı dava açma süresi nedir?
Özel kanununda ayrı bir süre düzenlenmedikçe, ret işlemine karşı idare mahkemesinde altmış gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy