Astsubaylıktan subaylığa geçiş, her yıl Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacına göre belirlenecek kontenjan içinde ve kanunda gösterilen şartların birlikte gerçekleşmesiyle teğmen nasbına bağlanır. Bu imkân, emsalleri arasında temayüz etmiş ve en az dört yıl süreli fakülte ya da yüksekokul bitirmiş astsubaylara yöneliktir. Değerlendirme, personelin bağlı olduğu kuvvet komutanlığının, Jandarma Genel Komutanlığının veya Sahil Güvenlik Komutanlığının teklifi üzerine yapılır. Nasip, personelin kendi sınıfında veya öğreniminin ilgili olduğu ve ihtiyaç bulunan sınıfta gerçekleşir; askerî hâkim sınıfı bu sınıf seçeneklerinin dışındadır.
926 sayılı TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ PERSONEL KANUNU m. 109Kaynağı aç
Kontenjan, öğrenim ve teklif
Kontenjan nispeti her sene Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacı göz önüne alınarak tespit edilir. En az dört yıl süreli fakülte veya yüksekokul bitirmiş olmak ve emsalleri arasında temayüz etmiş bulunmak, bağlı kuvvet komutanlığının, Jandarma Genel Komutanlığının veya Sahil Güvenlik Komutanlığının teklifiyle teğmen nasbının unsurlarıdır. Nasip, personelin kendi sınıfında veya askerî hâkim sınıfı hariç öğreniminin ilgilendirdiği ve ihtiyaç duyulan sınıfta yapılır.
Başvuru tarihindeki rütbe ve hizmet yılı
Subaylık sınavına başvuru tarihinde rütbe ve hizmet süresi birlikte aranır. Aday en az kıdemli çavuş rütbesinde olmalıdır. Astsubaylıkta dördüncü hizmet yılını tamamlamış, ancak yedinci hizmet yılını henüz bitirmemiş olması da aynı başvuru tarihine göre şarttır. Alt sınırın dolması, üst sınırın aşılmamış olmasını kendiliğinden göstermez.
Sicil ortalaması ve subaylığa layık görülme
Başvuru tarihinde sicil notu ortalamasının, sicil tam notunun yüzde doksanına ulaşması veya bunun üzerinde olması gerekir. Ölçü sabit bir örnek puana değil, sicil tam notundan hesaplanan bu orana bağlanmıştır.
Sicil oranından ayrı olarak, sıralı sicil üstlerinin onayı da aranır. Onay; askerî disiplin, tutum ve davranışlar, görevdeki başarı, meslekî bilgi ve yetenekler ile genel kültür yönünden personelin subaylığa lâyık bulunduğu değerlendirmesini kapsar.
Seçme sınavı, sıralama ve nasıp eğitimi
Adayın yapılacak seçme sınavlarında başarılı olması ve subaylık nosyonu kazandırma eğitiminde de başarı göstermesi gerekir. Sınavdaki başarı, eğitim şartının ayrıca yerine getirilmesi gereğini ortadan kaldırmaz.
Seçme sınavında başarı gösteren personelin sıralaması, sınav notunun yanında aldığı madalya, ödül, takdir, taltif ve cezalar dikkate alınarak yapılır. Bu unsurların uygulanma esasları yönetmelikle belirlenir. Kanunun bu hükmü, unsurların ayrı ayrı kaç puan getireceğini göstermez.
Kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının belirlediği esaslar çerçevesinde subaylık nosyonu kazandırma eğitimini başarıyla tamamlayanlar, eğitimi bitirdikleri tarihten itibaren geçerli olmak üzere teğmen nasbedilir.
Nasıp tarihi ve aylık uygulaması
Subay nasbının gerçekleştiği gün ne olursa olsun, kademe ilerlemesine ve üst rütbeye yükselmeye esas alınacak nasıpta onayın ait olduğu takvim yılının 30 Ağustos tarihi dikkate alınır. 30 Ağustos’tan sonra nasbedilen personele, bu işlem dolayısıyla geçmişe yönelik maaş, maaş farkı veya diğer özlük hakları ödenmez.
Teğmen rütbesinin aylığını aşan derece ve kademe aylığı alan personel, önce daha önce emsali olduğu astsubayların derece ve kademelerine, ayrıca yükseleceği yeni derece ve kademe aylıklarına göre aylık almaya devam eder. Subaylık rütbesi ve rütbe kıdemindeki aylık derece ve kademesi emsali astsubaylarınkiyle eşit düzeye geldiğinde ise emsali subaylara uygulanan aylık derece ve kademelerine geçirilir.
Rütbe hükümleri ve yaş hadleri
Astsubaylıktan subay olan personele rütbe, rütbenin normal bekleme süreleri ve diğer hususlarda muvazzaf subaylara ilişkin hükümler uygulanır. Aynı hüküm, bu personel için ayrıca gösterilen yaş hadlerinin uygulanacağını da belirtir.
Yaş haddi teğmen ve üsteğmen için 49, yüzbaşı için 55, binbaşı için 56, yarbay için 57 ve albay için 60’tır. Bu sınırlar, personelin subay olduktan sonraki rütbelerine ilişkindir.
Subay olmaya engel mahkûmiyetler
Maddede sayılan mahkûmiyetler, cezanın ertelenmiş veya para cezasına çevrilmiş olmasına rağmen subay olmaya engeldir. Genel ya da özel af kapsamına girilmesi, hükümlülük kaydının adlî sicilden çıkarılması veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi de bu engeli kaldırmaz.
Devletin şahsiyetine karşı işlenen suçlardan mahkûmiyet engel oluşturur. Basit veya nitelikli zimmet, irtikâp, iftira, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, yalan yere tanıklık veya yemin, cürüm tasniî, ırza geçmek, sarkıntılık, kişiyi kaçırmak, fuhşiyata tahrik, gayrî tabiî mukarenet ve dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı ya da şeref ve haysiyeti kırıcı suçlar da bu kapsamdadır. Kaçakçılıktan veya resmî ihale ile alım satımlara fesat karıştırmaktan mahkûm olmak aynı sonucu doğurur.
Firar, amir veya üste fiilen taarruz, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret, mukavemet ve fesat suçlarından birinden mahkûmiyet subay olmaya engeldir. 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun 148. maddesinde belirtilen suçlardan mahkûmiyet de engel sayılır.
Taksirli suçlar bu süre hesabının dışındadır. Önceki bentlerde sayılanlar dışında kalan suçlar ve disiplinsizlikler bakımından toplam 21 gün veya daha fazla hapis, oda hapsi ya da hizmet yerini terk etmeme cezasıyla mahkûm olmak veya cezalandırılmak subay olmaya engeldir. Süre tek bir cezaya değil, cezaların toplamına göre belirlenir.
Sınava alınmama ve yeniden kabul
Açığa alınmayı gerektiren durumda bulunanlar sınava alınmaz. Engel suçlarını düzenleyen fıkranın ilk iki bendinde sayılan suçlar nedeniyle gözetim altına alınan, tutuklanan veya hakkında kamu davası açılan personel de bu durum sürdüğü sürece sınava alınmaz.
Bu personel hakkında soruşturma emri verilmemesi, hazırlık soruşturması sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi veya yargılama sonucunda beraat edilmesi hâlinde, diğer şartları da taşımaları kaydıyla sınava kabul edilirler.
Harekât görevinde süre uzatımı
Başvuru şartlarını taşıyan astsubay, harekât görevleri nedeniyle başvuruda bulunamaz veya seçme sınavına katılamazsa, hakkı sınava giremediği süre kadar uzatılır.
Geçiş için hangi öğrenim ve teklif aranır?
En az dört yıl süreli fakülte veya yüksekokul bitirmiş ve emsalleri arasında temayüz etmiş astsubaylar, bağlı kuvvet komutanlığının, Jandarma Genel Komutanlığının veya Sahil Güvenlik Komutanlığının teklifiyle değerlendirilir. Askerî hâkim sınıfı bu sınıf seçeneklerinin dışındadır.
Başvuruda hangi rütbe ve hizmet yılı gerekir?
Başvuru tarihinde en az kıdemli çavuş rütbesi, astsubay olarak dördüncü hizmet yılının tamamlanmış olması ve yedinci hizmet yılının bitirilmemiş olması birlikte aranır.
Sicil ortalaması hangi orana göre hesaplanır?
Başvuru tarihindeki sicil notu ortalamasının, sicil tam notunun yüzde doksanı veya daha yukarısı olması şarttır.
Teğmen nasbı hangi tarihten geçerli olur?
Belirlenen esaslar dahilinde subaylık nosyonu kazandırma eğitimini başarıyla bitirenler, eğitimi bitirdikleri tarihten geçerli olarak teğmen nasbedilir.
30 Ağustos sonrası nasıp geriye yürütülür mü?
Kademe ilerlemesi ve üst rütbeye yükselmeye esas nasıpta onay takvim yılının 30 Ağustos tarihi esas alınır. Bu tarihten sonraki nasıp nedeniyle geriye dönük maaş, maaş farkı ve diğer özlük hakları verilmez.
Af veya sicil kaydının silinmesi engeli kaldırır mı?
Sayılan mahkûmiyetler; erteleme, para cezasına çevirme, af, adlî sicil kaydının çıkarılması veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması hâllerinde de subay olmaya engeldir.
Harekât görevi hakkı nasıl etkiler?
Başvuru şartlarını taşıyıp harekât görevleri nedeniyle başvuruda bulunamayan veya seçme sınavına katılamayan astsubayların hakları, sınava giremedikleri süre kadar uzatılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy