Psikoteknik Cezası ve Belge Eksikliğinin Yaptırımları

by Avukat Erdal Ersoy
Psikoteknik Cezası ve Belge Eksikliğinin Yaptırımları

Psikoteknik belgesi, sürücülerin trafik güvenliğini tehdit etmeyecek zihinsel ve psikomotor yeterliliklere sahip olup olmadığını gösteren resmî bir rapordur. Bu rapor yalnızca yetkili değerlendirme merkezlerince yapılan testler sonucunda düzenlenir. Belgenin temel işlevi, araç kullanan kişinin algı, muhakeme, koordinasyon ve refleks gibi psikomotor becerilerinin sürüşe uygunluğunu tespit etmektir.

Ticari Taşımacılıkta Psikoteknik Şartı ve Geçerlilik Süresi

Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca ticari taşımacılık faaliyetinde çalışan şoförlerin psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren sağlık raporunu her beş yılda bir yetkili sağlık kuruluşlarından almaları zorunludur. Alınan psikoteknik belgelerinin geçerlilik süresi beş yıldır.

Süresi dolan psikoteknik belgesi geçersiz sayılır. Süresi bitmiş belge ile araç kullanılması halinde sürücü belge hiç yokmuş gibi idari yaptırıma tabi tutulur ve ceza miktarında bir değişiklik olmaz. Bu nedenle belgelerin geçerlilik süresi dolmadan yenilenmesi gerekmektedir.

Mesleki Yeterlilik Belgesi ile Psikoteknik Raporunun Ayrımı

Mesleki yeterlilik belgesi (SRC) ile psikoteknik raporu farklı hukuki işlevlere sahiptir. Mesleki yeterlilik belgesi sürücünün taşımacılık faaliyetini yapabilmesi için gereken mesleki donanımını gösterirken, psikoteknik raporu sürücünün zihinsel ve psikomotor yeterliliğini belgeler. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, şoförlerde hem mesleki yeterlilik belgesini hem de psikoteknik açıdan sağlıklı olunduğunu gösteren raporu ayrı ayrı arar.

Hafif Ticari Araçlarda Psikoteknik Zorunluluğu

Hafif ticari araçlarda psikoteknik belgesi zorunluluğu aracın sınıfına göre değil fiili kullanım amacına göre belirlenir. Yürütülen taşımacılık faaliyeti Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamına giriyorsa şoförlerde psikoteknik raporu aranır. Buna karşılık, yalnızca hususi kullanımda olan hafif ticari araçlar için otomatik bir psikoteknik zorunluluğu bulunmaz.

İdari Para Cezası, Uyarma ve Trafikten Men Yaptırımı

Karayolu Taşıma Yönetmeliği uyarınca yetki belgesi sahipleri mevzuatta aranan nitelikleri taşıyan şoförleri çalıştırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırı olarak gerekli nitelikleri taşımayan şoförlerin çalıştırılması halinde 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu gereğince idari para cezası verilir ve Yönetmelik kapsamında 3 uyarma yaptırımı uygulanır. 4925 sayılı Kanun uyarınca uygulanan idari para cezalarının ilgilisine tebliğ edilmesinden itibaren bir ay içinde ödenmesi esastır.

4925 sayılı KARAYOLU TAŞIMA KANUNU m. 26Kaynağı aç
Madde 26 – (Değişik: 12/7/2013-6495/32 md.) (Değişik fıkra: 27/3/2025-7546/5 md.) Bu Kanunun; a) 5 inci maddesine göre yetki belgesi almadan veya yetki belgesi aldığı halde yetki belgesi kapsamına uygun olmayan faaliyetlerde bulunanlara 17.000 Türk lirasından 170.000 Türk lirasına kadar, yetki belgesi olduğu halde taşıtını yetki belgesine kaydettirmeden kullananlara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, b) 5 inci maddesinin beşinci fıkrasına aykırı davranan taşımacılara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, c) 5 inci maddesinin altıncı fıkrasına göre taşıma hizmetini yapmaktan kaçınan taşımacılara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, ç) 5 inci maddesinin yedinci fıkrasına aykırı davranan bir taşımacının diğer bir taşımacının taşıma faaliyetini engellemesi halinde 25.000 Türk lirasından 250.000 Türk lirasına kadar, d) 6 ncı maddesinin birinci fıkrasına aykırı davranan taşımacılara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, üçüncü ve dördüncü fıkralarına aykırı davranan taşımacılara 5.000 Türk lirasından 50.000 Türk lirasına kadar, e) 7 nci maddesinin birinci fıkrasına aykırı davranan yolcu taşımacılarına 17.000 Türk lirasından 170.000 Türk lirasına kadar, ikinci fıkrasına aykırı davranan taşımacılara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, altıncı fıkrasına aykırı davranan taşımacılara 5.000 Türk lirasından 50.000 Türk lirasına kadar, f) 10 uncu maddesine aykırı davranan acente ve taşıma işleri komisyoncularına 25.000 Türk lirasından 250.000 Türk lirasına kadar, g) 11 inci maddesine aykırı davranarak ücret ve zaman tarifesi düzenlemeyenlere veya ücret ve zaman tarifelerine uymayanlara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, ğ) 11 inci maddesine aykırı davranarak değişik ücret ve zaman tarifeleri uygulayanlara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, h) 11 inci maddesine aykırı davranarak ücret ve zaman tarifelerini görülebilecek şekilde iş yeri, terminal ve bilet satış yerlerinde bulundurmayanlara 3.500 Türk lirasından 35.000 Türk lirasına kadar, ı) 13 üncü maddesine aykırı olarak yabancı plakalı taşıtların Türkiye sınırları dâhilinde iki nokta arasında taşıma yapmaları veya yabancı plakalı taşıtların; 1) Uluslararası ikili ve çok taraflı karayolu taşıma anlaşmalarına veya protokollerine uymamaları, 2) Taşıma yetkisi, özel izin belgesi veya Bakanlıktan alınmış izni olmadan taşıma yapmaları, 3) Almış oldukları yetki, belge veya izne uygun faaliyette bulunmamaları, 4) Eksik, yanlış, yanıltıcı veya usulsüz belge kullanarak taşıma yapmaları, halinde, taşıt sahibine veya şoförüne 5.000 Türk lirasından 500.000 Türk lirasına kadar, i) 14 üncü maddesine aykırı davrananlara 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, j) 32 nci maddesine aykırı olarak terminal ve ara durak dışında yolcu indirip bindiren taşımacılara 5.000 Türk lirasından 50.000 Türk lirasına kadar, k) 5 inci maddesine göre mesleki yeterlilik belgesine sahip olmadan faaliyet gösteren işletmecilere 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, 1) 5 inci maddesine göre mesleki yeterlilik belgesine sahip olmadan taşıt kullanan şoförlere 3.500 Türk lirasından 35.000 Türk lirasına kadar, işletmecisine ise 8.500 Türk lirasından 85.000 Türk lirasına kadar, m) 27 nci maddesinde belirlenen yetkililere denetim için gereken bilgi veya belgeleri ibraz etmeyenlere 3.000 Türk lirasından 30.000 Türk lirasına kadar, idari para cezası verilir. (Ek fıkra: 27/3/2025-7546/5 md.) Birinci fıkranın; a) (a), (b), (f), (h) ve (1) bentlerine göre idari para cezası verilenler hakkında 48 saat geçmeden, b) (k) bendine göre idari para cezası verilenler hakkında 3 ay geçmeden, aynı kabahat için ikinci bir ceza verilmez. (Ek fıkra: 27/3/2025-7546/5 md.) Birinci fıkranın (b), (c), (ç), (f), (g), (h) ve (k) bentlerinde belirtilen idari para cezaları, bu cezaların verilmesini gerektiren fiillerin söz konusu cezaların ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren aynı takvim yılı içinde üçüncü ve müteakip tekrarında bir kat artırılarak verilir. (Ek fıkra: 27/3/2025-7546/5 md.) Bu Kanuna aykırılık teşkil eden kabahatlerin kapsamı, niteliği ile cezanın caydırıcılığı göz önünde bulundurularak; bu madde kapsamında uygulanacak idari para cezalarına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan ve Resmî Gazete’de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir. Bu Kanuna göre verilen idari para cezaları tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. (Ek fıkra:27/12/2023-7491/46 md.) Sürücüsünün tabiiyetine bakılmaksızın yabancı plakalı taşıt için birinci fıkra kapsamında uygulanacak olan idari para cezaları, tebligat şartı aranmaksızın sürücüsü bilgilendirilmek suretiyle tahsil edilir. Cezalar tahsil edilmeden, cezaya muhatap yabancı plakalı taşıtın ülkeyi terk etmesine izin verilmez. Bu fıkra hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Bakanlıkça müştereken altı ay içinde belirlenir. Uluslararası sözleşme hükümleri saklıdır. Ceza uygulaması

Ticari taşımacılık denetimlerinde psikoteknik belgesi eksikliği sebebiyle uygulanacak yaptırımlar somut ihlalin koşullarına göre sürücüye, taşımacıya veya yetki belgesi sahibine yöneltilir. Araç maliki ile işletmeci farklı kişiler ise sorumluluk kendiliğinden araç malikine yüklenmez.

Ticari araç sürücüsünün psikoteknik belgesinin bulunmadığının tespit edilmesi halinde araç trafikten men edilebilir.

Ağır Trafik İhlalleri ve Psikiyatri Muayenesi

Otoyolda ters yöne girmek, polisin dur ihtarına uymamak veya uyuşturucu madde etkisi altında araç kullanmak gibi ağır trafik ihlalleri sebebiyle sürücü belgesine el konulan bireysel sürücülerin ehliyetlerini geri alabilmeleri için psikoteknik testine ek olarak psikiyatri uzmanı muayenesinden de geçmeleri ve sürücülüğe engel hallerinin bulunmadığını belgelemeleri şarttır. Yetkili onay temin edilmeden sürücü belgesinin iadesi yapılmaz.

Sahte Belge Kullanımında Cezai Sorumluluk

Sahte psikoteknik belgesi ibraz edilmesi veya kullanılması halinde yalnızca idari yaptırımlarla yetinilmez; resmî belgede sahtecilik suçundan adli soruşturma ve kovuşturma açılır. Bu fiil hapis cezası riskinin yanı sıra aracın bağlanması ve belgelerin iptali sonucunu doğurur.

Psikoteknik belgesinin geçerlilik süresi ne kadardır?

Psikoteknik belgelerinin geçerlilik süresi beş yıldır ve bu sürenin sonunda yenilenmesi zorunludur.

Süresi biten psikoteknik belgesiyle araç kullanılırsa ne olur?

Süresi dolan psikoteknik belgesi geçersiz sayılır; sürücü belge hiç yokmuş gibi değerlendirilir ve idari yaptırıma tabi tutulur.

Hususi hafif ticari araçlarda psikoteknik belgesi zorunlu mudur?

Zorunluluk aracın sınıfından ziyade kullanım amacına bağlıdır; araç yalnızca hususi amaçla kullanılıyorsa psikoteknik belgesi aranmaz.

Psikoteknik belgesi olmayan ticari araç bağlanır mı?

Ticari araç sürücüsünün psikoteknik belgesinin bulunmaması halinde aracın trafikten men edilmesi yaptırımı uygulanabilir.

4925 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezası ne zaman ödenir?

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu uyarınca verilen idari para cezalarının tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi esastır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu