Emekli Astsubay Aylığında İki Kanun Ayrımı
Emekli astsubayın aylığı, statüsüne ve ilk göreve giriş tarihine bağlı olarak ya 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu ya da 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göre hesaplanır. Bu ayrım yalnızca aylık tutarını değil, aylık bağlama oranını, ikramiyeyi ve yansıtma kalemlerini de etkiler. Hangi giriş tarihinin hangi kanun kapsamına girdiğine dair ayrıntılı çerçeve bu makalede sunulan kaynaklarda açıklanmamıştır; dolayısıyla tek kesin kural belirtmek mümkün değildir.
Emekli ikramiyesi, emekli keseneğine esas aylık ve hizmet yılı üzerinden hesaplanır; kanuni üst sınırlar bu hesaba dahildir. Derece, kademe ve ek göstergeler ikramiye tutarını doğrudan etkiler. Bunun yanı sıra hudut, deniz veya hava harekâtı ile mevzuatta sayılan riskli görevlerden kaynaklanan fiilî hizmet süresi zammı, hem toplam hizmet süresine hem de emekli aylığına dolaylı olarak artış sağlar.
Sözleşmeli Astsubay Statüsü
Sözleşmeli astsubayın temel maaş yapısı, aynı rütbedeki muvazzaf astsubaya yakın olmakla birlikte, özlük hakları ve kariyer güvencesi bakımından muvazzaf statüyle aynı çerçevede değerlendirilmez. Bu iki statü arasındaki farklılıkların yasal kapsamı, bu makalede incelenen kaynaklarda açıklanmamıştır.
Vazife Malullüğü: Kapsam ve Koşullar
5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olan astsubaylar hakkında vazife malullüğü hükümleri uygulanır. Bu kapsamda malullüğün; görev sırasında, idare tarafından başka bir kamu kurumunda görevlendirilme sırasında, kurumun menfaatini korumak amacıyla yapılan bir işte ya da idarece sağlanan taşıtla işe geliş veya dönüş sırasında ya da işyerinde meydana gelen bir kazadan doğması gerekmektedir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 47Kaynağı aç
5510 sayılı Kanun m. 47 uyarınca malullük belirli hallerde ortaya çıkmışsa ilgili kişi hakkında vazife malullüğü hükümleri uygulanmaz. Bu haller şöyle sıralanmıştır: keyif verici içki ve her çeşit madde kullanmak, mevzuat ve emir dışında hareket etmiş olmak, yasak fiiller yapmak, intihara teşebbüs etmek, her ne suretle olursa olsun kendisine veya başkalarına menfaat sağlama ya da zarar verme amacıyla hareket etmek.
Bildirim Yükümlülüğü ve Süreleri
Kamu idareleri, vazife malullüğüne yol açan olayı yetkili kolluk kuvvetlerine veya ilgili mercilere derhal bildirmek, SGK'ya ise en geç on beş iş günü içinde bildirimde bulunmak zorundadır. Sigortalılar ya da hak sahipleri de aynı süre içinde SGK'ya başvurabilir; bu durum idarenin bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bildirim süresi kural olarak olayın gerçekleştiği tarihten başlar; hastalık halinde tedavinin imkânsız olduğuna dair kesin raporun onay tarihinden, esirlik veya gaiplik hallerinde ise bu hallerin sona erdiği tarihten işlemeye başlar.
Vazife Malullüğü Aylığının Başlangıç Tarihi
Süresinde bildirim yapılması halinde vazife malullüğü aylığı, sigortalının ölüm ya da malullük nedeniyle görevden ayrıldığı tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanır. Harp malulleri ile 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun veya 5434 sayılı Kanun'un 56. maddesine göre vazife malulü sayılıp sınıf ya da görev değiştirerek çalışmaya devam edenlere ise görevden ayrılmalarına gerek olmaksızın sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.
Süresinde Bildirilmeyen Vakalarda Hukuki Durum
Vazife malullüğü süresi içinde bildirilmezse hak tamamen ortadan kalkmaz. Kamu idareleri ya da sigortalılar veya hak sahiplerince sonradan yapılan bildirim üzerine, malullüğün belgelenmesi ve müstahak olunması koşuluyla 5510 sayılı Kanun'un zamanaşımı hükümleri gözetilerek aylık bağlanır ya da bağlanmış olan aylıklar düzeltilir. Bu durumda sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanacak aylık ile aylık farklarının, vazife malullüğünün bildirildiği tarihe kadar olan toplam tutarı Kurum tarafından ilgili kamu idaresine ödettirilir. Uygulanacak zamanaşımı süresini belirleyen madde hükmü 5510 sayılı Kanun m. 47'nin ilgili kesitinde ayrıca düzenlenmiştir.
Vazife Malullüğü Aylığının Hesaplanması ve Zam Oranları
Vazife malullüğü aylığı, malulün itibari hizmet süreleri eklenmek suretiyle bulunan prim ödeme gün sayısına göre hesaplanır. Bu toplam 10.800 güne kadar olanlara 10.800 gün üzerinden, 10.800 günü aşanlara ise gerçek toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden en son prime esas kazanç esas alınarak 5510 sayılı Kanun'un 29. maddesine göre aylık hesaplanır ve malullük derecesine göre ayrıca zam yapılır. İtibari hizmet sürelerinin kapsamı ve 29. maddenin aylık hesaplama formülü ilgili maddelerde ayrıca düzenlenmiştir.
Zam oranları 5510 sayılı Kanun m. 47'de malullük derecesine göre belirlenmiştir: 1. derece yüzde 30, 2. derece yüzde 23, 3. derece yüzde 15, 4. derece yüzde 7, 5. derece yüzde 3, 6. derece yüzde 2.
Harp Malullüğü: Aylık Hesabı ve Zam Göstergeleri
Harp malulü olan astsubaylara yarbay rütbesine kadar (yarbay hariç) bir üst rütbenin aynı kademesine, yarbaylara albay, albaylara kıdemli albay, kıdemli albay ile general ve amirallerine bir üst rütbenin prime esas kazancı üzerinden aylık bağlanır. Uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ile erlere bulundukları kademenin üç ilerisindeki kademenin, uzman jandarmalara ise bulundukları rütbenin bir üst rütbesinin aynı kademesinin prime esas kazancı üzerinden aylık bağlanır.
Harp malulü olan astsubaylara, belirlenen aylığın yanı sıra harp malullüğü zammı ayrıca ödenir. Bu zam, malullük derecesine göre belirlenen gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımından oluşur. Göstergeler 5510 sayılı Kanun m. 47'de şu şekilde belirlenmiştir: 1. derece 1100, 2. derece 950, 3. derece 800, 4. derece 600, 5. derece 500, 6. derece 400. Memur aylık katsayısı her yıl bütçe kanunu veya toplu sözleşmeyle belirlenir; bu katsayının güncel değeri TL tutarını doğrudan etkiler.
Bir harekâtı başarıyla sonuçlandırmak ve örnek cesaret ile fedakârlık göstermek suretiyle malul olan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensupları ile Türk Silahlı Kuvvetlerince görevlendirilen sivil görevlilere, Genelkurmay Başkanlığının uygun görmesi ve ilgili Bakanın onayıyla harp malullüğü zamları yüzde 25 fazlasıyla bağlanır.
Uluslararası barışı koruma ve destekleme operasyonlarında Türkiye Cumhuriyeti tarafından görevlendirilen 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki sigortalılara, bu görevleri sırasında veya bu görevler nedeniyle vazife malulü aylığı ödendiği sürece harp malullüğü zammı da ayrıca verilir. Bunun yanı sıra iç güvenlik veya istihbarat görevi yürüten kamu kurum ve kuruluşlarınca gerçekleştirilen uçuş ya da dalış hizmetleri sırasında malul olanlar veya hayatını kaybedenler hakkında da 5510 sayılı Kanun m. 47'nin sekizinci fıkrasının (e) bendi kapsamındaki hükümler uygulanır.
Harp Malullüğü Zammının Finansmanı
Harp malulü olanlara verilecek harp malullüğü zammı tutarının Kurum tarafından belirlenecek peşin sermaye değeri en geç bir ay içinde Millî Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı tarafından Kurumun göstereceği hesaplara yatırılır. Süresinde yatırılmayan tutarlar için 5510 sayılı Kanun'un 89. maddesi hükümleri uygulanır.
Vazife Malullüğü Aylığında Yeniden Çalışma ve Alt Sınır Güvencesi
Vazife malullüğü aylığı bağlananlardan 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yeniden çalışmaya başlayanların aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başından itibaren kesilir ve bunlar hakkında uzun vadeli sigorta kolları uygulanmaya devam edilir. Harp malulleri ile 2330 sayılı Kanun ve 5434 sayılı Kanun'un 56. maddesi kapsamında vazife malulü sayılıp sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya devam edenler için uzun vadeli sigorta kollarının uygulanması sürer; bu kişilerin sonraki çalışmaları nedeniyle yeniden aylığa hak kazanmaları halinde 5510 sayılı Kanun'un 29. maddesi esas alınarak aylık hesaplanır. Sonraki çalışmalar nedeniyle yaşlılık aylığına hak kazanamayanların kendilerine toptan ödeme yapılır; vefatları halinde ise hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanır veya toptan ödeme yapılır.
5510 sayılı Kanun m. 47 kapsamında bağlanacak vazife veya harp malullüğü aylıkları, 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre emsali iştirakçiye bağlanacak harp veya vazife malullüğü aylığından az olamaz. Bu güvence, her iki kanun kapsamındaki kişiler arasında aylık düzeyi bakımından bir alt sınır oluşturmaktadır.
Vefat Halinde Hak Sahiplerine Sağlanan Haklar
Vazife malullüğü aylığı almakta iken ya da böyle bir aylığın bağlanması gerekirken ölen sigortalının hak sahiplerine, prim ödeme gün sayısına bakılmaksızın harp malullüğü zammı da dahil olmak üzere ölüm aylığı bağlanır. Hak sahipliğinin koşulları 5510 sayılı Kanun'un 34. ve 35. maddelerinde düzenlenmektedir.
Vazife malullüğüne bağlı nedenlerden dolayı ölen sigortalının hak sahiplerine tespit edilecek aylık, 34. ve 35. madde hükümlerine göre bağlanır; ayrıca 37. madde hükümlerine göre hak sahiplerine cenaze ve evlenme ödeneği de verilir.
Sık Sorulan Sorular
Emekli astsubayın aylığı hangi kanuna göre hesaplanır?
Statüye ve ilk göreve giriş tarihine bağlı olarak ya 5434 sayılı Kanun ya da 5510 sayılı Kanun uygulanır. Bu ayrım aylık bağlama oranını, ikramiyeyi ve yansıtma kalemlerini etkiler. Hangi tarihin hangi kanun kapsamına girdiğine ilişkin ayrıntılar iki kanun arasındaki geçiş hükümlerinde düzenlenmekte olup tek kesin kural belirtmek bu makalenin kapsamını aşmaktadır.
Vazife malullüğü aylığı ne zaman başlar?
Olayın süresi içinde SGK'ya bildirilmesi halinde aylık, sigortalının ölüm veya malullük nedeniyle görevden ayrıldığı tarihi takip eden ay başından itibaren bağlanır. Harp malulleri ile sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya devam edenler için ise görevden ayrılmaya gerek olmaksızın sınıf ya da görev değiştirilerek çalışmaya başlanan tarihi takip eden ay başı esas alınır.
Vazife malullüğü bildirimi yapılmazsa hak kaybedilir mi?
Süresinde bildirim yapılmaması hakkı tamamen ortadan kaldırmaz. Sonradan yapılan bildirim üzerine malullüğün belgelenmesi ve kanuni zamanaşımı hükümlerinin gözetilmesi koşuluyla aylık bağlanır ya da bağlanmış olan aylıklar düzeltilir. Bildirim tarihine kadar olan aylık farkları Kurum tarafından ilgili kamu idaresine ödettirilir.
Vazife malullüğü hangi hallerde tanınmaz?
5510 sayılı Kanun m. 47 uyarınca malullük; keyif verici içki ve her çeşit madde kullanmaktan, mevzuat ve emir dışında hareket etmiş olmaktan, yasak fiiller yapmaktan, intihara teşebbüsten ya da menfaat sağlama veya zarar verme amacından doğmuşsa ilgili kişi hakkında vazife malullüğü hükümleri uygulanmaz.
Sözleşmeli astsubay muvazzaf astsubaydan farklı mı?
Temel maaş yapısı aynı rütbedeki muvazzaf astsubaya yakın olmakla birlikte özlük hakları ve kariyer güvencesi bakımından iki statü aynı çerçevede değerlendirilmez. Farklılıkların yasal kapsamı bu makalede incelenen kaynaklarda ayrıntılandırılmamıştır.
Harp malullüğü zammı nasıl hesaplanır?
Harp malullüğü zammı, malullük derecesine karşılık gelen gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur ve aylığa ayrıca eklenir. 5510 sayılı Kanun m. 47'de belirlenen göstergeler şöyledir: 1. derece 1100, 2. derece 950, 3. derece 800, 4. derece 600, 5. derece 500, 6. derece 400. Tutarın TL karşılığı, her yıl belirlenen memur aylık katsayısına göre değişir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy