Aile mahkemelerinde yargılama kural olarak yazılı yargılama esasına göre yürütülür. Bu usulde uyuşmazlığın temel sınırları tarafların karşılıklı dilekçeleri ve dosyaya sunulan deliller çerçevesinde belirlenir.
Aile Mahkemelerinin Görev Kapsamı ve Görevin Niteliği
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi uyarınca aile mahkemeleri; 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı ile 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'a göre aile hukukundan doğan dava ve işlere bakar. Aynı düzenleme kapsamında 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'a göre aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi ile kanunlarla verilen diğer görevlerin yerine getirilmesi de bu mahkemelerin yetki alanındadır.
4787 sayılı AİLE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YARGILAMA USULLERİNE DAİR KANUN m. 4Kaynağı aç
Bu çerçevede boşanma, boşanmanın fer'ileri olan tazminat, nafaka, velayet, çocukla kişisel ilişki ve soyadı uyuşmazlıkları ile soybağı ve mal rejimi davaları aile mahkemelerinde çözülür. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olup mahkeme tarafından yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınır. Müstakil bir aile mahkemesinin kurulmadığı yargı çevrelerinde ise bu uyuşmazlıklar asliye hukuk mahkemesi tarafından aile mahkemesi sıfatıyla incelenir.
Yazılı Yargılama Esası ve Davayı Aydınlatma Ödevi
Aile mahkemelerinde yargılama kural olarak yazılı yargılama usulüyle yürütülür ve uyuşmazlık tarafların iddia ve savunmalarını dilekçeler yoluyla sunması, delillerin bildirilmesi ve evrakların toplanmasıyla şekillenir. Ancak aile mahkemesi hâkimi yalnızca tarafların sunduğu belgelerle sınırlı kalmayabilir. Uyuşmazlığın doğru biçimde anlaşılması ve aydınlatılması amacıyla hâkim davayı aydınlatma ödevi kapsamında süreci aktif biçimde yönlendirebilir.
Resen Araştırma ve Delil Bildirme Sorumluluğu
Aile hukukunun niteliği gereği mahkeme bazı konularda resen araştırma yapabilir. Özellikle nafaka ve tazminat taleplerinde tarafların gelir, gider ve yaşam standartlarının resmi kanallardan araştırılması amacıyla yürütülen sosyal ve ekonomik durum araştırması kritik rol oynar. Mahkemenin resmi kayıtlara yazı yazması veya resen araştırma yapabilmesi, davanın taraflarının delil sunma ve iddialarını somutlaştırma yükünü ortadan kaldırmaz.
Velayet ve Kişisel İlişkide Çocuğun Üstün Yararı
Velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerine ilişkin dosyalarda çocuğun bedensel ve duygusal gelişimi açısından en koruyucu seçenek olan üstün yararı merkezde tutulur. Yargılama süreci salt dilekçelerdeki beyanlarla sınırlı kalmaz; tarafların anlatımları, tanık beyanları ve resmi kurum kayıtları hâkim tarafından birlikte değerlendirilir.
Yargılama Sırasında Geçici Tedbir Kararları
Yargılama devam ederken tarafların veya çocuğun doğabilecek zararlardan korunması amacıyla geçici nitelikte ara kararlar tesis edilebilir. Bu kapsamda dava sonuçlanıncaya kadar geçerli olmak üzere geçici nafaka verilmesine, velayete ilişkin tedbirlere veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına karar verilebilir.
Aile mahkemesinde göreve ilişkin itirazlar nasıl değerlendirilir?
Aile mahkemelerinde görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan taraflar ileri sürmese dahi mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden dikkate alınır.
Müstakil aile mahkemesi olmayan yerlerde dava hangi mahkemede açılır?
Müstakil bir aile mahkemesinin bulunmadığı adliyelerde aile mahkemesinin görev alanındaki uyuşmazlıklara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Mahkemenin araştırma yapması tarafların delil sunma yükünü ortadan kaldırır mı?
Mahkemenin belirli hususlarda resen araştırma yapabilmesi tarafların iddialarını somut delillerle ortaya koyma ve delil bildirme sorumluluğunu kaldırmaz.
Dava sürecinde hangi geçici tedbirlere karar verilebilir?
Dava süresince doğabilecek zararları önlemek adına mahkemece geçici nafaka, velayet tedbiri veya çocukla kişisel ilişki kurulması gibi tedbirler kararlaştırılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy