Adli ve İdari Yargıda Parasal Sınırlar ve Kanun Yolları

Adli ve idari yargıda delillerin sunulması, duruşma talepleri ve kanun yollarına başvuru imkânları kanunda öngörülen parasal sınırlara tabidir. Hukuk mahkemelerinde malvarlığına ilişkin kararların istinaf denetimine açık olup olmadığı ile bölge adliye ve bölge idare mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolu dava konusu miktar veya değere göre belirlenir. Senetle ispata ilişkin sınırlarda işlemin gerçekleştiği tarih, kanun yolları ve idari yargıdaki duruşma şartlarında ise davanın açıldığı tarihteki yasal tutarlar dikkate alınır.

Hukuk Muhakemelerinde Senetle İspat Sınırı ve İstisnaları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 200/1 uyarınca bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları andaki miktar veya değerleri kanunda belirtilen tutarı aştığı takdirde senetle ispat edilmesi zorunludur. Hukuki işlemlerin miktar veya değeri ödeme veya borçtan kurtarma gibi bir nedenle yasal sınırın altına düşse dahi senetsiz ispat olunamaz. Bu düzenlemedeki parasal sınırların tatbikinde hukuki işlemin yapıldığı tarihteki miktar dikkate alınır.

Senetle ispatı gereken hususlarda yasal zorunluluk hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakat vermesi hâlinde mahkemece tanık dinlenebilir. Buna karşılık senede bağlı her türlü iddiaya karşı ileri sürülen ve senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıracak ya da azaltacak nitelikteki hukuki işlemler, kanuni parasal sınırdan az bir miktara ilişkin bulunsa dahi tanıkla kanıtlanamaz.

Adli Yargıda İstinaf ve Kesinlik Esasları

İlk derece hukuk mahkemelerinin nihai kararları ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararlarına, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına ve yokluğunda verilen kararlara karşı yapılan itiraz üzerine tesis edilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Miktar veya değeri kanundaki parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir ve bunlara karşı istinaf yolu kapalıdır. Manevi tazminat davalarında verilen ilk derece mahkemesi kararlarına karşı ise miktar veya değere bakılmaksızın istinaf kanun yoluna başvurulabilir.

İstinaf kesinlik sınırının belirlenmesinde alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda yasal sınır dava edilen bölüme göre değil, alacağın tamamına göre belirlenir. Alacağın tamamının dava edilmiş olması hâlinde ise kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kesinlik sınırını geçmeyen taraf istinaf kanun yoluna başvuramaz.

Bölge Adliye Mahkemesi Kararlarında Temyiz ve Duruşma Şartları

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin miktar veya değeri kanunda öngörülen parasal sınırı (bu tutar dâhil) geçmeyen davalara ilişkin kararları hakkında temyiz yoluna başvurulamaz. Alacağın bir kısmının dava edildiği uyuşmazlıklarda kesinlik sınırı alacağın tamamına göre saptanır. Alacağın tamamının dava edilmiş olması durumunda ise kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü kesinlik sınırını geçmeyen tarafın temyiz hakkı bulunmaz; ancak karşı taraf temyiz kanun yoluna başvurduğu takdirde diğer taraf düzenleyeceği cevap dilekçesiyle kararı temyize götürebilir.

Yargıtay temyiz incelemesini kural olarak dosya üzerinden gerçekleştirir. Bununla birlikte miktar veya değeri kanundaki parasal sınırı aşan alacak ve ayın davalarında taraflardan biri temyiz veya cevap dilekçesinde talep etmiş ise usulünce gün tayin edilerek duruşma icra edilir.

Kanun Yollarında ve İspatta Zaman Ölçütleri

Hukuk Muhakemeleri Kanunu Ek Madde 1 uyarınca, senetle ispata ilişkin parasal sınırlarda hukuki işlemin yapıldığı tarih; istinaf, temyiz ve temyizde duruşma sınırlarında ise davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır.

İdari Yargıda Parasal Sınırlar, Duruşma ve Kanun Yolları

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 45 uyarınca, konusu kanunda belirlenen otuz bir bin Türk lirasını aşmayan iptal, vergi ve tam yargı davalarında ilk derece mahkemelerince verilen kararlar kesin nitelikte olup istinaf denetimine tabi değildir. Kesinlik sınırının üzerindeki idare ve vergi mahkemesi hükümlerine karşı tebliğden itibaren otuz günlük yasal süre içinde bölge idare mahkemesine başvurulabilir; ivedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklarda ise istinaf yoluna gidilemez.

Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal davalarında, kanundaki yirmi beş bin Türk lirasını aşan tam yargı davalarında ve konusu yirmi beş bin Türk lirasını aşan vergi davalarında taraflardan birinin istemi üzerine duruşma yapılması zorunludur. İstinaf ve temyiz denetiminde duruşma açılması ise tarafların talebine ve merciin takdirine bağlıdır.

Bölge idare mahkemelerinin konusu dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalarda verdikleri kararlar Danıştayda temyiz edilebilir. Konusu iki yüz yetmiş bin Türk lirasını aşıp dokuz yüz yirmi bin Türk lirasını aşmayan davalarda ise istinaf kanun yolu incelemesinde ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması üzerine bölge idare mahkemesince yeniden karar verilmiş olması hâlinde temyiz kanun yoluna başvurulabilir. Temyiz süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren otuz gündür; bölge idare mahkemesinin 2577 sayılı Kanun m. 48/7 uyarınca verdiği kararlara karşı ise tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir. İdari yargıda duruşma zorunluluğunun ve istinaf veya temyiz yoluna tabi kararların belirlenmesinde davanın açıldığı tarihteki parasal sınır esas alınır.

Yeniden Değerleme Oranı ve İcra İhalelerinde Parasal Ölçütler

Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki ve İdari Yargılama Usulü Kanunundaki parasal sınırlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere Vergi Usul Kanunu uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak tatbik edilir. Her iki usul kanununda da bu usulle belirlenen parasal sınırların bin Türk lirasını aşmayan kısımları dikkate alınmaz.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 114 kapsamında icra satış ilanlarının yayımlanacağı mecra muhammen bedel kademelerine göre belirlenir. Toplam muhammen bedeli beş yüz bin Türk lirasına kadar olan satışlarda gazete veya internet haber sitesiyle ilan yapılması icra dairesinin takdirindedir. Bedeli beş yüz bin Türk lirasının üzerinde ve iki milyon Türk lirasının altında bulunan satışlar yerel gazete veya internet haber sitesinde; iki milyon Türk lirası ve üzerinde olanlar ise bir internet haber sitesinde ya da günlük satışı elli bin adedin üzerindeki yurt genelinde dağıtılan bir gazetede ilan ettirilir. Bu parasal limitler her yıl Aralık ayı Üretici Fiyat Endeksi esas alınarak Adalet Bakanlığınca güncellenir ve 1 Şubat'tan geçerli olmak üzere ilan edilir. Açık artırmaya katılabilmek için mahcuzun kıymetinin yüzde onu oranında teminat yatırılması zorunludur. Elektronik satış portalında verilecek tekliflerin, haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca bu miktara ilave olarak paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını aşması gerekir. İhale alıcısı ihale bedelini en geç yedi gün içinde ödemekle yükümlüdür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy