Adli Tatilde Mahkemeler Açık mı ve Süreler Nasıl İşler?

Adli tatil sürecinde mahkemeler kapılarını tamamen kapatmaz; adliyelerde görevlendirilen nöbetçi mahkemeler aracılığıyla mevzuatta açıkça öngörülen acil uyuşmazlıklar ve usul işlemleri kesintisiz sürdürülür. Yasal takvime göre adli tatil her sene 20 Temmuz'da başlayıp 31 Ağustos'ta tamamlanır ve yeni adli çalışma yılı 1 Eylül itibarıyla açılır. Bu dönemde nöbetçi yargı mercileri ivedi dava ve işleri yürütürken, adli tatile tabi işlerde kanunla belirlenmiş sürelerin son gününün tatile rastlaması durumunda süreler tatilin bitimini izleyen günden itibaren ilgili usul kanunlarına göre uzar.

Adli Tatil Tarihleri ve Kapsamı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 102/1 uyarınca adli tatil her yıl yirmi temmuzda başlar ve otuz bir ağustosta sona erer; yeni adli çalışma dönemi ise bir eylülde başlar. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 331/1 uyarınca ceza mahkemeleri ve makamları da aynı takvim çerçevesinde çalışmaya ara verir. İdari yargı kolunda ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 61/1 gereğince bölge idare, idare ve vergi mahkemeleri 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verir; fakat bağlı bulunulan bölge idare mahkemesi merkezinin dışında kalıp bünyesinde yalnızca tek bir idare veya vergi mahkemesi barındıran yerlerdeki yargı yerleri bu ara verme düzenine dahil edilmez.

Hukuk Mahkemelerinde Adli Tatilde Görülen Dava ve İşler

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/1 hükmü gereğince adli tatil boyunca adliyelerde yalnızca kanunda açıkça sayılmış dava ve işlerin esasına girilebilir. Geçici hukuki koruma niteliğindeki ihtiyati tedbir, delil tespiti ve ihtiyati haciz talepleri, deniz raporlarının temini ile dispeçci görevlendirilmesi istemleri ve bunlara karşı yöneltilen itirazlar tatil süresince karara bağlanır. Benzer şekilde soybağı, velayet ve vesayete müteallik dava ve işler ile her türlü nafaka uyuşmazlıkları da adli tatil döneminde bakılmaya devam eden işlerdendir.

Nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalar ile işçilerin hizmet akdine veya iş sözleşmesine dayanarak açtıkları uyuşmazlıklar adli tatil boyunca görülür. Ticari defterlerin zayi olması sebebiyle talep edilen kayıp belgeleri, kaybolan kıymetli evrakın iptali işlemleri, iflas, konkordato ve sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılmasına dair dava ve işler de bu kapsamda değerlendirilir.

Yargılama sırasında adli tatil içerisinde icra edilmesine karar verilmiş keşifler, tahkim mevzuatı gereğince mahkemenin görev sahasına bırakılan işler ve çekişmesiz yargı kapsamındaki işlemler tatil boyunca incelenir. Bunların yanı sıra ilgili kanunlarda ivedi nitelikte olduğu belirtilmiş veya taraflardan birinin talebi doğrultusunda mahkemece acil görülmesi uygun bulunmuş iş ve davalar da tatil döneminde yürütülür.

Kanunen adli tatilde bakılması mümkün olan dava ve işler tarafların iradesine bağlı olarak ertelenebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/2 gereğince tarafların bu hususta anlaşması veya davanın yoklukta sürmesi durumunda hazır bulunan tarafın talepte bulunması şartıyla, adli tatilde bakılabilecek işlerin incelenmesi tatil sonrasına bırakılabilir. Bu usul kuralları Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/4 uyarınca bölge adliye mahkemeleri ve Yargıtay incelemelerinde de geçerlidir.

Hukuk Yargısında Adli Tatilde Yapılabilecek Diğer İşlemler

Adli tatilde bakılacak istisnai işler arasında yer almayan uyuşmazlıklarda yargılamalar duraklasa da mahkeme kalemleri ve usul süreçleri bütünüyle işlemez hale gelmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 103/3 uyarınca, istisna dışı dava ve işlere dair dava dilekçesi, karşı dava dilekçesi, istinaf ve temyiz başvuruları ile bu dilekçelere yönelik cevapların ve müracaata bırakılmış dosyaların yenileme dilekçelerinin verilmesi işlemleri yürütülür. Ayrıca ilam düzenlenmesi, her çeşit tebligatın çıkarılması ve dosyanın başka bir mahkemeye, bölge adliye mahkemesine yahut Yargıtaya sevk edilmesi işlemleri tatil boyunca sürdürülür.

Ceza Yargılamasında Adli Tatil ve Nöbetçi Mahkemeler

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 331 kapsamında ceza yargısında da adli süreçlerin kesilmemesi adına belirli esaslar uygulanır. Tatil devresinde soruşturma evresi işlemlerinin, tutuklu sanık ve şüphelilere ilişkin kovuşturmaların ve acil nitelikteki diğer ceza işlemlerinin ne şekilde yürütüleceği yetkili kurul tarafından belirlenir. Bu süre zarfında bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay ceza daireleri yalnızca tutuklu hükümlere ilişkin dosyalar ile Meşhud Suçların Muhakeme Usulü Kanunu çerçevesinde yürütülen işlerin incelemesini yapar.

İdari Yargıda Çalışmaya Ara Verme Düzeni

İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 61 gereğince idare, vergi ve bölge idare mahkemelerinde 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verilir. Bu süreçte yargı hizmetlerinin aksamaması amacıyla, bölge idare mahkemesi başkanının inhası üzerine yetkili kurul kararıyla, birden fazla idari yargı merciinin bulunduğu yerlerde mahkeme başkan ve üyelerinden oluşan nöbetçi mahkemeler tesis edilir. Birden fazla mahkemenin bulunmadığı yargı çevrelerinde ise ara verme kuralı uygulanmaz ve mahkemeler çalışmalarını sürdürür.

Adli Tatilin Sürelere Etkisi ve Sürelerin Uzaması

Adli tatilin kanuni sürelere etkisi dava türüne ve tabi olunan yargılama usulüne göre farklılık arz eder. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 104/1 uyarınca, adli tatile tabi olan dava ve işlerde HMK tarafından tayin edilen sürelerin son gününün adli tatile rastlaması durumunda, bu süreler başkaca bir mahkeme kararına gerek duyulmaksızın adli tatilin bittiği tarihten itibaren bir hafta uzatılmış kabul edilir. Ceza yargılamasında ise Ceza Muhakemesi Kanunu m. 331/4 hükmü uygulanır; buna göre adli tatile denk gelen kanuni süreler tatil boyunca işlemez ve tatilin tamamlandığı günden itibaren üç gün uzar.

Noterler, Arabuluculuk ve Avukatlık Faaliyetleri

Adli tatil düzenlemesi yalnızca mahkemeler nezdindeki yargılama faaliyetlerini kapsayan usuli bir kurumdur. Noterlik daireleri adli tatil uygulamasına tabi değildir ve yaz dönemi boyunca olağan mesaisine ara vermeden işlem yapar. Dava şartı veya ihtiyari arabuluculuk süreçleri de adli tatil takviminden etkilenmez; başvurular alınabilir ve görüşmeler gerçekleştirilebilir. Serbest meslek faaliyeti yürüten avukatlar da bu dönemde müvekkilleri adına yeni dava açma, icra takibi başlatma, dilekçe sunma, arabuluculuk süreçlerini yürütme ve danışmanlık sağlama işlemlerine devam edebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy