Aday memur, ilk defa kamu hizmetine atanacaklar arasından merkezi sınavı kazanarak temel eğitim, hazırlayıcı eğitim ve staja tabi tutulmak üzere kurumlara atanan kişidir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, sınavda başarı gösterenler arasından yalnızca kurumlarca ilan edilen kadro sayısı kadar aday memur ataması gerçekleştirilir. Göreve başlayan aday memurlar, atanmış oldukları derecenin kazanılmış hak aylığını görev aylığı olarak almaya hak kazanırlar.
Aday Memurluk Süresi ve Kurum Amirinin Takdiri
657 sayılı Kanunun 54. maddesinin ikinci fıkrasına göre aday memurluk süresi bir yıldan az ve iki yıldan çok olamaz. Bu yasal sınırlar dairesinde kalmak şartıyla somut adaylık süresinin tayini kurum amirinin takdirine bırakılmıştır.
Kanunda öngörülen bir yıllık asgari adaylık süresi dolmadan ilgilinin başarısız olduğu veya olumsuz değerlendirildiği gerekçesiyle görevine son verilemez; personelin öncelikle kanuni deneme süresini doldurması gerekir. Birinci hizmet yılının sonunda adayın durumu değerlendirilerek adaylığının kaldırılmaması yönünde kanaat oluşması halinde, sürenin azami sınır olan iki yıla kadar uzatılması hukuka uygundur. Buna karşılık, iki yıllık azami adaylık süresi tamamlandıktan sonra idarenin bu süreyi bir yıl daha uzatma yönünde herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır; idare iki yılın sonunda ilgilinin memuriyetine dair kesin bir işlem tesis etmek zorundadır.
Aday Memurların Eğitim ve Staj Süreçleri
657 sayılı Kanunun 55. maddesi gereğince aday memurlara sunulan temel eğitim ve hazırlayıcı eğitimin aynı kurumda verilmesi zorunludur. Aday Memurların Yetiştirilmelerine İlişkin Genel Yönetmelik hükümlerine göre adaylık süreci üç temel eğitim aşamasından meydana gelir. Temel eğitimin süresi en az 10 gün, en çok 2 ay olarak uygulanır. Hazırlayıcı eğitim en az 1 ay, en çok 3 ay sürer. Staj dönemi ise en az 2 ay olup bu aşamanın üst sınırı personelin tabi tutulduğu toplam adaylık süresiyle eşit olacak şekilde belirlenir.
Adaylık Döneminde Kurumlar Arası Nakil Yasağı
657 sayılı Kanunun 54. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, adaylık süresi içerisinde memurun başka bir kamu kurumuna nakli yapılamaz. Ancak bu sınırlama, personelin sınava tabi tutulmaksızın kurumlar arasında yatay naklen atanması durumlarını kapsar. Aday memur statüsündeyken Kamu Personel Seçme Sınavı sonucuna dayalı merkezi yerleştirme neticesinde ilgilinin öğrenim düzeyine veya kariyerine uygun bir kadroya atanması, mezkur kanun maddesi kapsamındaki sınavsız nakil yasağı kapsamında değerlendirilmez.
Mali Haklar, Kademe İlerlemesi ve Askerlik Durumu
657 sayılı Kanunun 158 ve 159. maddeleri uyarınca aday memurlara asaletleri tasdik edilene kadar kademe ilerlemesi uygulanmaz. Adaylık sürecinde olumsuz tutum, davranış veya disiplin cezası tespit edilen ilgililerin adaylık süresi iki yıla kadar uzatılabileceği gibi bu süreçte sehven yapılmış olan kademe terfii onayları da iptal edilir. Adaylık sürecini başarıyla tamamlayıp asil memurluğa atanan personelin adaylıkta geçirdiği süreler ise müteakip dönemde kademe ilerlemesinde ve derece yükselmesinde bütünüyle hesaba katılır.
Aday memur iken askerlik hizmetini ifa etmek üzere muvazzaf askerliğe sevk edilen personelin kadrosu saklı tutulur ve ilgililer askerlik süresince aylıksız izinli sayılır. Askerlik vazifesinin tamamlanmasının ardından personelin adaylık süreci terhis öncesinde kaldığı noktadan itibaren işlemeye devam eder.
Aday Memurluktan İstifa ve Yeniden Memuriyete Giriş
Asaleti tasdik edilmeden kendi isteğiyle görevinden ayrılan bir adayın 657 sayılı Kanunun 92. maddesi kapsamında farklı bir kamu kurumunda açıktan istihdam edilmesi mümkün değildir; bu personel yalnızca aday memurluktan ayrıldığı kuruma geri dönebilir. Sınav yoluyla memuriyete atanıp asil memur olmadan istifa edenler, kamu görevinden ayrı kaldıkları dönemde 657 sayılı Kanunun 48. maddesindeki genel ve özel memuriyet koşullarını kaybetmemiş olmaları halinde ayrıldıkları kuruma yeniden atanabilirler.
Mahalli idareler dahil olmak üzere kamu kurumlarında sözleşmeli personelin kadroya geçişinde üç yıl kesintisiz çalışma koşulu aranır. Bu şartı tamamlayarak memur kadrosuna intibak ettirilen personel bakımından da en az bir, en çok iki yıllık aday memurluk hükümleri tatbik edilir.
Aday Memurluk Statüsünün Sona Ermesi ve Memuriyetten Çıkarılma
657 sayılı Kanunun 56. maddesi gereğince, temel ve hazırlayıcı eğitim devreleri ile staj dönemi sonunda başarısız olanların, adaylık süresinde memuriyetle bağdaşmayacak tutum ve davranışları belirlenenlerin yahut göreve mazeretsiz devamsızlıkları saptananların disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayı ile ilişiği kesilir. Aynı Kanunun 57. maddesi doğrultusunda, adaylık devresi sonunda tabi tutulacağı sınavlarda ya da nihai değerlendirmelerde başarı sağlayamayanların, geçerli bir sebep bildirmeksizin bu sınavlara katılmayanların veya adaylık sürecinde aylıktan kesme ya da kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin cezası alanların da disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla memuriyetle ilişiği kesilir. Bu usullerle görevine son verilen kişiler, ilişik kesme tarihinden itibaren üç yıl geçmedikçe yeniden Devlet memurluğuna atanamazlar.
İlişik Kesme İşleminin İptali Davası ve Parasal Haklar
Adaylık süresinde veya adaylık dönemi nihayetinde kamu göreviyle ilişiği kesilen adayın, fesih işleminin tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içerisinde idari yargıda iptal davası ikame etmesi gerekir; bu süre hak düşürücü niteliktedir. Göreve son verme veya benzer nitelikteki işlemlerin idare mahkemesi yahut Danıştay kararıyla iptali üzerine kamu görevine iade edilen personele, dava dilekçesinde parasal haklara ilişkin açık bir talep yazılmamış olsa dahi hukuka aykırı işlemin tesis edildiği tarihten itibaren mahrum kaldığı tüm maddi ve özlük hakları idarece ödenir.
Aday memurluk süresi ne kadardır ve süre nasıl uzatılır?
Aday memurluk süresi 657 sayılı Kanun gereğince en az 1 yıl, en çok 2 yıldır. Kurum amiri bu sınırlar içinde süreyi belirleme takdirine sahiptir; ancak asgari 1 yıl dolmadan görev sonlandırılamaz ve azami 2 yıl dolduktan sonra süre bir kez daha uzatılamaz.
Aday memur başka bir kamu kurumuna geçebilir mi?
Adaylık sürecinde kural olarak başka kurumlara sınavsız yatay nakil yapılması yasaktır. Buna karşılık personelin KPSS merkezi yerleştirmesi sonucunda tahsiline veya mesleki kariyerine uygun bir kadroya atanması nakil yasağı kapsamında sayılmaz.
Aday memur askere giderse adaylığı yanar mı?
Aday memur muvazzaf askerlik hizmeti sebebiyle kadrosu korunarak aylıksız izinli sayılır ve terhis olup göreve döndüğünde adaylık süreci kaldığı yerden devam eder.
Aday memurun ilişiğinin kesilmesine karşı hangi sürede dava açılmalıdır?
Adaylık statüsü sonlandırılan personelin, işlemin tebliğini takip eden günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açması gerekir; işlemin iptali halinde yoksun kalınan tüm maddi haklar personele ödenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy