Kapalı ceza infaz kurumundan açık ceza infaz kurumuna geçiş, mahkûmun cezasının kanunda ve ilgili mevzuatta öngörülen bölümünü kapalı kurumda infaz etmiş olmasına ve iyi hal değerlendirmesinden geçmesine bağlıdır. İnfaz rejiminde hükümlünün açık kuruma ayrılması, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 14 üncü ve 89 uncu maddelerinde belirlenen yasal şartlar çerçevesinde yürütülür.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 14Kaynağı aç
Açık Ceza İnfaz Kurumlarının Hukuki Niteliği
5275 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre açık ceza infaz kurumları; hükümlülerin iyileştirilmelerinde, çalıştırılmaları ve meslek edindirilmelerine öncelik verilen kurumlardır. Bu tesislerde firara karşı fiziki engeller ve dış güvenlik personeli bulunmaz; güvenlik, ceza infaz kurumu görevlilerinin gözetim ve denetimi ile temin edilir. Yasal düzenleme uyarınca ihtiyaca göre kadın açık ceza infaz kurumları ile gençlik açık ceza infaz kurumları da kurulabilmektedir.
Doğrudan Açık Ceza İnfaz Kurumuna Alınma Halleri
5275 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca belirli şartları taşıyan hükümlülerin cezaları doğrudan açık ceza infaz kurumlarında infaz edilir. Taksirli suçlardan dolayı toplam beş yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar, adli para cezası infaz sürecinde hapse çevrilenler ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu gereğince tazyik hapsine tabi tutulanlar doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınır.
Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin cezaları da kural olarak doğrudan açık kurumda yerine getirilir. Ancak terör suçları, örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları, örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar ile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanlar bu kolaylıktan yararlanamaz. İkinci defa mükerrir olanlar ile koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilen hükümlüler de doğrudan açık cezaevine alınma kapsamı dışındadır.
Kapalı Kurumdan Açığa Geçiş ve İyi Hal Değerlendirmesi
Hükümlülerin kapalı kurumdan açık kuruma ayrılmalarına, 5275 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca aynı Kanun'un 89 uncu maddesi kapsamında yapılan iyi hal değerlendirmesi sonucunda karar verilir. Kanunlarda iyi halliliğin arandığı tüm durumlarda bu maddedeki inceleme usulü uygulanır.
5275 sayılı CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN m. 89Kaynağı aç
5275 sayılı Kanun'un 89 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince idare ve gözlem kurulu; hükümlünün kurum düzeni ve güvenliği kurallarına uyup uymadığını, haklarını iyi niyetle kullanıp kullanmadığını, yükümlülüklerini yerine getirme düzeyini, toplumla bütünleşmeye hazır olup olmadığını ve tekrar suç işleme ile zarar verme riskinin düşüklüğünü en geç altı ayda bir değerlendirmeye tabi tutar.
Bu değerlendirmede hükümlünün eğitim-öğretim ve iyileştirme programlarına, spor, sosyal, kültür ve sanat faaliyetlerine katılımı, aldığı sertifikalar, kitap okuma alışkanlığı, kurum görevlileri ve diğer mahkûmlar ile olan ilişkileri, suçtan duyduğu pişmanlık, çalışma kurallarına uyumu ve aldığı disiplin cezaları dikkate alınır. Hükümlünün disiplin cezası almamış olması veya disiplin durumunun düzelmiş olması, iyi hal tespitinin temel unsurudur.
Açık ceza infaz kurumuna ayrılma yönünden tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri bir yılı geçemez. Kurulun değerlendirme esasları ile çalışma usulleri ilgili yönetmelikle belirlenir.
Başvuru Dosyasında Bulunan Belgeler ve Sağlık Durumu
Açık kuruma geçiş işlemleri yürütülürken hükümlünün resmi kimlik belgesi, kesinleşen mahkeme ilamı ve cezanın kapalı kurumda infaz edilen süresini gösteren infaz durum belgesi dosya kapsamında yer alır.
Bunun yanında hükümlünün açık cezaevinde yaşamını sürdürmesine engel bir durumunun bulunmadığını tevsik eden fiziksel ve psikolojik sağlık raporu başvuru dosyasına eklenir. Sağlık durumu, açık kurumdaki barınma ve çalışma rejimine intibak sağlanabilmesi yönünden inceleme konusudur.
İnfaz Hâkimliği Onayı ve Ağır Suç Grupları
Terör veya cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan hüküm giyenlerin açık cezaevine geçişinde mevzuat uyarınca daha sıkı şartlar ve kısıtlamalar öngörülmüştür.
5275 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasına göre; toplam on yıl ve daha fazla hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör suçları, örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçları, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanların açık kuruma ayrılmalarına dair idare ve gözlem kurulu kararları infaz hâkiminin onayından sonra uygulanır.
Bu suç grupları ve toplam on yıl ve üzeri ceza alan hükümlüler hakkında yapılacak değerlendirmelerde idare ve gözlem kuruluna Cumhuriyet başsavcısı veya belirleyeceği bir savcı başkanlık eder. Bu kurul toplantısına ayrıca cezaevi izleme kurulu üyesi ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerince görevlendirilen uzmanlar iştirak eder.
Açık Kurumdan Kapalı Cezaevine İade Halleri
Açık ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerden firar edenler veya başka bir fiilden ötürü haklarında tutuklama kararı verilenler, idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilir.
Kınamadan başka bir disiplin cezası alıp bu cezası kesinleşen hükümlüler ile asayiş ve düzenin korunması amacıyla disiplin cezası kesinleşmemiş olsa dahi eylemi kurum düzeni veya kişi güvenliği yönünden tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalı kuruma aktarılır.
Açık ceza infaz kurumunun genel şartlarına veya çalışma koşullarına uyum sağlayamayacakları belirlenen hükümlüler ise idare ve gözlem kurulunun kararı ve infaz hâkiminin onayı üzerine kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilir. Hükümlülerin suç ve ceza türlerine göre açık kurumlarda geçirecekleri sürelere ve ayrılma şartlarına dair diğer usuller yönetmelikle tespit edilir.
Hangi cezalar için kapalı cezaevine girmeden doğrudan açık cezaevine gidilebilir?
Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az (istisna suçlar ile mükerrirler hariç), taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar, adli para cezası hapse çevrilenler ve tazyik hapsine tabi tutulanlar doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınır.
Açık cezaevine ayrılma kararında infaz hâkimi onayı ne zaman zorunludur?
Toplam on yıl ve üzeri hapis cezasına mahkûm olanlar ile terör, örgüt, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve uyuşturucu ticareti suçlarından hükümlülerin açık cezaevine ayrılma kararları infaz hâkiminin onayı ile yürürlüğe girer.
İyi hal değerlendirmesi ne sıklıkla yapılır ve nelere bakılır?
İdare ve gözlem kurulu en geç altı ayda bir hükümlünün kurum düzenine uyumunu, iyileştirme ve eğitim programlarına katılımını, kitap okuma alışkanlığını, pişmanlığını ve suç işleme riskinin düşüklüğünü inceler.
Açık cezaevinde disiplin cezası alan hükümlü kapalı cezaevine geri gönderilir mi?
Kınama cezası dışındaki bir disiplin cezası kesinleşen hükümlüler ile eylemi kurum düzeni ve kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla kapalı kuruma gönderilir.
Açık cezaevine geçişte sağlık raporu neden gereklidir?
Hükümlünün açık cezaevindeki yaşam şartlarına ve kurum bünyesindeki çalışma ortamına intibak edebilecek fiziki ve psikolojik yeterliliğe sahip olduğunun tespiti amacıyla sağlık raporu aranır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy