AB Hukukunun Önceliği ve Achmea Kararı
Avrupa Birliği Adalet Divanı, 6 Mart 2018 tarihli Achmea kararıyla (Case C‑284/16), Hollanda ile Slovakya arasındaki İkili Yatırım Anlaşması'nda yer alan tahkim şartının AB hukukunun öncelikli ve yeknesak uygulanması ilkesine aykırılığı nedeniyle AB-içi yatırım uyuşmazlıklarında tahkim yoluna gidilmesini AB hukukuna aykırı bulmuştur.
Enerji Şartı Anlaşması ve Hakem Heyetlerinin Yaklaşımı
Achmea kararının ardından Enerji Şartı Anlaşması gibi çok taraflı uluslararası sözleşmeler çerçevesinde yürütülen tahkim yargılamalarında hakem heyetleri farklı bir yaklaşım benimsemiştir. Vattenfall (ICSID Case No. ARB/12/12), UP ve C.D Holding Internationale (ICSID Case No. ARB/13/35) ile Masdar Solar & Wind Cooperatief (ICSID Case No. ARB/14/1) davalarında hakem heyetleri, Achmea kararındaki gerekçelerin Enerji Şartı Anlaşması gibi uluslararası anlaşmalar uyarınca yürütülen yargılamalarda bağlayıcı olmayacağını belirterek devletlerin yetki itirazlarını reddetmiştir.
Avrupa Birliği Adalet Divanı ise 2 Eylül 2021 tarihli Komstroy kararıyla (Case C-741/19) bu konudaki kapsamı genişletmiştir. Divan, Achmea kararındaki hukuki gerekçelerin Enerji Şartı Anlaşması tatbik edilen yatırım uyuşmazlıklarında da bağlayıcı olduğu sonucuna varmıştır.
Paris İstinaf Mahkemesinin Hakem Kararlarını İptali ve İtiraz Yükümlülüğü
Paris İstinaf Mahkemesi, Strabag davasında verdiği 19 Nisan 2022 tarihli ve 48/2022 sayılı kararında, AB-içi yatırım uyuşmazlığında hakem heyetinin kendisini yetkili görmesini Achmea kararı karşısında hatalı bularak hakem kararının iptaline hükmetmiştir. Mahkeme aynı tarihte Slot Group davasında verdiği 49/2022 sayılı kararda hakem kararını iptal etmekle kalmamış, ev sahibi devletlerin aleyhlerine yürütülen AB-içi yatırım tahkimlerine karşı hakem heyetleri ve mahkemeler nezdinde itiraz etme yükümlülüğü altında bulunduğunu belirtmiştir. Paris İstinaf Mahkemesinin Strabag ve Slot Group kararları, Achmea gerekçesiyle yatırım tahkimi kararlarının iptal edildiği ilk yargısal uygulamalar niteliğini taşımaktadır.
Uluslararası Tahkim Sistemi ile Yargısal Ayrışma
Enerji Şartı Anlaşması kapsamında Almanya aleyhine başlatılan tahkim yargılamasında (ICSID Case No. ARB/21/26), uyuşmazlığın Achmea ve Komstroy kararları ışığında AB hukukuna aykırı olduğu iddiasıyla hakem heyetine yapılan başvuru hakem heyetince reddedilmiştir.
Buna karşılık Almanya'nın tahkime elverişsizlik tespiti talebini inceleyen Berlin Bölge Yüksek Mahkemesi de bu talebi reddetmiştir. Mahkeme ret kararında, Avrupa Birliği Adalet Divanı kararlarının Almanya'nın taraf olduğu ICSID gibi uluslararası anlaşmalar kapsamında tabi olunan uluslararası hukuk sistemine bağlayıcı bir etkisi bulunmadığını ve bu sistemin ulusal mahkeme kararlarından bağımsız olduğunu vurgulamıştır.
Avrupa mahkemeleri arasında AB-içi yatırım tahkimine dair yaklaşım bu doğrultuda ayrışmaktadır. Bir tarafta Paris İstinaf Mahkemesi Achmea içtihadını gözeterek hakem kararlarını iptal ederken, diğer tarafta Berlin Bölge Yüksek Mahkemesi Enerji Şartı Anlaşması kapsamında yürütülen AB-içi uyuşmazlığın Achmea kararına rağmen tahkime elverişliliğini teyit etmektedir.
Achmea kararı uyarınca AB-içi tahkim şartları neden geçersiz sayılmaktadır?
Avrupa Birliği Adalet Divanı, ikili yatırım anlaşmalarındaki tahkim şartlarının AB hukukunun öncelikli ve yeknesak uygulanması ilkesine aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle AB-içi uyuşmazlıklarda tahkime gidilmesini hukuka aykırı bulmuştur.
Enerji Şartı Anlaşması kapsamındaki uyuşmazlıklarda Achmea kararı uygulanır mı?
Avrupa Birliği Adalet Divanı Komstroy kararıyla Achmea gerekçelerinin Enerji Şartı Anlaşması uygulanan yatırım uyuşmazlıklarında da bağlayıcı olduğuna hükmetmiş, buna karşılık bazı ICSID hakem heyetleri bu gerekçelerin uluslararası anlaşmalar bakımından bağlayıcı olmadığını belirterek itirazları reddetmiştir.
Paris İstinaf Mahkemesi ev sahibi devletlere hangi yükümlülüğü getirmiştir?
Paris İstinaf Mahkemesi, aleyhlerine AB-içi yatırım tahkimi yürütülen ev sahibi devletlerin bu yargılamalara karşı hakem heyetleri ve mahkemeler nezdinde itiraz ileri sürme yükümlülüğü taşıdığına hükmetmiştir.
Avrupa mahkemeleri AB-içi yatırım tahkiminde yeknesak bir uygulamaya sahip midir?
Avrupa mahkemelerinde yeknesak bir uygulama bulunmamaktadır; Paris İstinaf Mahkemesi Achmea gerekçesiyle hakem kararlarını iptal ederken, Berlin Bölge Yüksek Mahkemesi Enerji Şartı Anlaşması kapsamındaki uyuşmazlığın tahkime elverişliliğini teyit etmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy