6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete maruz kalan ya da şiddet görme tehlikesi altında bulunan bireylerin derhâl koruma altına alınmasını ve saldırgan tarafa karşı caydırıcı tedbirler uygulanmasını güvenceye bağlar. Kanuni düzenleme çerçevesinde tehlike altındaki kişilerin esenliğini temin etmek amacıyla konuttan uzaklaştırma, gizli adres kaydı oluşturulması ve şiddet uygulayanın elindeki silahlara el konulması yönünde hukuki yaptırımlar tesis edilir.
6284 Sayılı Kanunun Kapsamı ve Korunan Bireyler
Kanunun tanıdığı hukuki himaye yalnızca resmî evlilik birliğiyle sınırlı değildir. Şiddet tehdidi veya eylemi karşısında eş, eski eş, nişanlı, aynı çatı altında birlikte yaşanılan partner, müşterek veya münferit çocuklar ile geniş aile çevresindeki diğer tüm bireyler kanuni koruma çemberine dâhildir.
Koruma kararı; fiziksel şiddet, psikolojik şiddet, ekonomik şiddet, cinsel şiddet, tehdit, hakaret, ısrarlı takip, evi terk etmeme baskısı ve sosyal izolasyon hâllerinde verilebilir.
Koruma Başvurusu ve Tedbir Kararlarının İvedi Niteliği
Şiddet tehlikesiyle karşı karşıya kalan kişi; polis merkezlerine, jandarma karakollarına, Cumhuriyet başsavcılıklarına, aile mahkemesi hâkimliklerine, Şiddet Önleme ve İzleme Merkezlerine (ŞÖNİM) ya da kaymakamlık makamlarına müracaatta bulunabilir. Yapılan tüm bu yasal başvurular harç ve giderden muaf tutulmuş olup tamamen ücretsizdir.
6284 sayılı Kanun m. 8/1 uyarınca tedbir kararı; ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir. Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 8Kaynağı aç
6284 sayılı Kanun m. 8/3 uyarınca koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için, şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararı ise Kanunun amacını gerçekleştirmeyi tehlikeye sokacak şekilde geciktirilmeksizin verilir.
Mağdur ve Çocuklar Lehine Alınabilecek Destek Tedbirleri
Şiddet mağduriyeti yaşayan kimselere devlet eliyle güvenli sığınma evi temini, resmi makamlar nezdinde gizli adres tespiti, hayati risk barındıran istisnai durumlarda kimlik bilgilerinin değiştirilmesi, geçici maddi destek ödemeleri ve sağlık hizmetleri imkânı sunulur.
Kanunun 8/7 maddesi kapsamında, ayrılmak zorunda kalınan konutta kalan kişisel eşyaların ve hukuki kimlik ya da belgelerin mağdura emniyetli biçimde teslim edilmesi amacıyla talep üzerine kolluk refakati sağlanır.
6284 sayılı Kanun m. 8/6 gereğince korunan kimsenin ve gerekiyorsa aile üyelerinin kimlik bilgileri ile ikamet adresleri kamusal kayıtlarda gizlenir. Yargısal ve idari bildirimler için muhataba özel bağımsız bir tebligat adresi oluşturulur. Söz konusu gizli tutulan verileri hukuka aykırı şekilde temin eden, başkasına aktaran veya yayan failler hakkında Türk Ceza Kanunu hükümleri dairesinde cezai işlem başlatılır.
Ortak çocuklar bakımından da özel himaye tedbirleri kararlaştırılabilir. Bu çerçevede şiddet uygulayanın çocuğa yaklaşmasının yasaklanması, çocukla kişisel ilişkinin sınırlandırılması veya askıya alınması, çocuğun teslimi, profesyonel psikolojik destek sürecine dâhil edilmesi ve şartlar gerektirdiğinde geçici velayet düzenlemesinin yapılması hâkim tarafından hüküm altına alınabilir.
Önleyici Yaptırımlar ve Tedbir Nafakası
Şiddet uygulayan kişiye belirli bir süre boyunca mağdura yaklaşmama, iş yerine veya ikametgâhına gitmeme gibi tedbirler getirilebileceği gibi silahına el konulabilir. Ayrıca şiddet uygulayanın tedaviye veya rehabilitasyon programlarına katılması da mahkeme kararıyla zorunlu kılınabilir.
Şiddet mağdurunun ekonomik güvencesini sağlamak üzere taraflar arasında açılmış bir boşanma davası bulunmasa dahi hâkim tarafından bağımsız bir geçici tedbir nafakasına hükmedilebilir. Hâkim nafakanın kapsamını tayin ederken tarafların gelir durumunu, evlilik birliğinin süresini, bakmakla yükümlü olunan çocuk adedini ve mağdurun somut yaşamsal gereksinimlerini göz önünde bulundurur.
Tedbir Süresi, Tebliğ Esasları ve Zorlama Hapsi İhtarı
Kanunun 8/2 maddesine göre tedbir kararları ilk seferinde azami altı aylık süreyle verilebilir. Şiddet tehdidinin varlığını koruduğu tespit edilirse hâkim resen yahut korunan bireyin, Bakanlığın ya da kolluk personelinin talebiyle tedbirlerin süresini uzatabilir, içeriğini değiştirebilir veya tedbiri tamamen yürürlükten kaldırabilir.
Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; tedbir talebinin reddine ilişkin karar ise sadece korunan kişiye tebliğ edilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ilgili kolluk birimi tarafından verilen tedbir kararı şiddet uygulayana bir tutanakla derhâl tebliğ edilir.
6284 sayılı Kanun m. 8/5 uyarınca tefhim ve tebliğ aşamasında şiddet uygulayana, tedbir hükümlerine uymaması ve yükümlülüklerini çiğnemesi durumunda zorlama hapsi yaptırımı ile karşılaşacağı açık bir biçimde ihtar edilir.
Karara Aykırılık ve Zorlama Hapsinin İnfazı
6284 sayılı Kanun m. 13/1 gereğince, hakkında koruyucu veya önleyici tedbir uygulanan kişinin yasaklanan eylemleri gerçekleştirmesi durumunda, fiil ayrıca ceza hukuku anlamında müstakil bir suç teşkil etse bile hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine hükmolunur. Bu yaptırımın süresi tedbirin niteliği ile ihlalin derecesine göre belirlenir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 13Kaynağı aç
Tedbir kararına dönük aykırılığın yinelenmesi durumunda Kanunun 13/2 maddesi gereğince zorlama hapsi süresi her bir tekrar için onbeş günden otuz güne kadar takdir olunur. Ancak birbirini izleyen bu ihlaller neticesinde uygulanacak toplam zorlama hapsi süresi kanunen altı ayı geçemez.
Zorlama hapsi bir tazyik tedbiri niteliğinde bulunduğundan adli sicil kaydına işlenmez, adli para cezasına dönüştürülemez ve bu infaz sürecinde denetimli serbestlik hükümleri tatbik edilmez. Bu kararların infazı Cumhuriyet başsavcılıklarınca yürütülür ve süreç Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yetkili taşra teşkilatına resmi yolla bildirilir.
Tedbir Kararlarına İtiraz Usulü ve İnceleme Merci
6284 sayılı Kanun m. 9/1 hükmüne istinaden verilen tedbir kararlarına karşı, kararın tefhim veya tebliğ edildiği tarihten başlayarak iki hafta içerisinde aile mahkemesine itiraz başvurusunda bulunulabilir.
6284 sayılı AİLENİN KORUNMASI VE KADINA KARŞI ŞİDDETİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN m. 9Kaynağı aç
Kanunun 9/2 maddesi uyarınca itirazı inceleyecek merci belirlenirken mahkeme teşkilatındaki dağılım esas alınır. Aile mahkemesinin birden çok dairesi varsa dosya numaraca birbirini takip eden daireye, en son numaralı dairede ise birinci daireye gönderilir. Müstakil tek bir aile mahkemesi bulunuyorsa asliye hukuk mahkemesi yetkilidir; her iki sıfatın aynı hâkimde birleştiği adliyelerde ise en yakın mülhakat asliye hukuk mahkemesi itirazı neticelendirir.
İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir.
Koruyucu tedbir kararı verilmesi için şiddetin delille ispatlanması gerekir mi?
Koruyucu tedbir kararı tesis edilirken şiddet olayının ispatına yönelik delil veya belge aranmaz; koruma tedbirleri ilgilinin başvurusuyla ivedilikle verilir.
6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir nafakası boşanma davası olmadan istenebilir mi?
Geçici tedbir nafakası, mağdurun yaşamını idame ettirebilmesi amacıyla bağımsız bir boşanma davası şartı aranmaksızın hâkimce takdir edilebilir.
Tedbir kararına uymayan şiddet uygulayana hangi hapis yaptırımı uygulanır?
Tedbiri ilk defa ihlal eden şiddet faili hakkında 3 günden 10 güne kadar, ihlalin tekrarında ise 15 günden 30 güne kadar zorlama hapsi verilir; toplam süre altı ayı geçemez.
6284 sayılı Kanun kapsamında verilen kararlara itiraz süresi ne kadardır?
Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir; görevli merci bir hafta içinde kesin karar verir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy