Zorunlu Pay Alım Teklifi, Satma ve Çıkarma Hakları

Zorunlu Pay Alım Teklifi Kavramı ve Hukuki Niteliği

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 26. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisap edilmesi durumunda, bu iktisabın kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortakların paylarını satın almak üzere teklifte bulunulması zorunludur. İlgili tebliğ hükümleri çerçevesinde zorunlu pay alım teklifi; yönetim kontrolünü doğrudan ya da dolaylı olarak ele geçiren veya birlikte hareket eden kişilerin, diğer ortaklara paylarını mevzuata göre belirlenen bedel üzerinden devralmayı önerme borcudur. Bu yükümlülük devralan taraf için bağlayıcı bir zorunluluk teşkil ederken, diğer pay sahipleri bakımından satış mecburiyeti doğurmaz; pay sahipleri bu teklife karşılık verip vermemekte serbesttir ve haklarını seçimlik olarak kullanabilir.

Yönetim Kontrolünün Kazanılması Ölçütleri

Yönetim kontrolü, kural olarak ortaklığın oy haklarının çoğunluğunun elde edilmesi ya da yönetim kurulunun çoğunluğunu belirleme imkânının sağlanması suretiyle gerçekleşir. 6362 sayılı Kanun'un 26. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ortaklığın oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına doğrudan veya dolaylı şekilde, tek başına yahut birlikte hareket edilen kişilerle sahip olunması yönetim kontrolünün kazanılması sayılır. Benzer şekilde genel kurulda yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme ya da bu sayıdaki üyelikler için aday gösterme hakkı tanıyan imtiyazlı payların iktisabı da kontrolün ele geçirilmesi olarak nitelendirilir. Buna karşılık, mevcut imtiyazlı paylar sebebiyle fiilen yönetim kontrolünün elde edilemediği haller pay alım teklifi yükümlülüğü doğuran kontrol iktisabı kapsamında kabul edilmez.

Sermaye Piyasası Kanunu'nun 26. maddesinin üçüncü fıkrası doğrultusunda, ortaklığın pay sahipliği yapısında herhangi bir değişiklik yaşanmasa dahi, kanunda işaret edilen usul ve esaslara aykırı biçimde ortakların aralarında yaptıkları özel anlaşmalarla yönetim kontrolünü devralmaları da pay alım teklifi zorunluluğunun doğmasına yol açar.

İdari Kararla Pay Alım Teklifi Zorunluluğu Getirilebilen Haller

Yönetim kontrolünün olağan devri haricinde, mevzuat uyarınca Sermaye Piyasası Kurulu tarafından pay alım teklifinde bulunma yükümlülüğü getirilebilecek özel durumlar düzenlenmiştir. 6362 sayılı Kanun'un 26. maddesinin dördüncü fıkrasına göre; faaliyet konusu imtiyaz verilen bir işi görmek olup bu imtiyazı kaldırılan, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca faaliyet izni kaldırılan veya temettü dışındaki ortaklık hakları ile yönetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen halka açık ortaklıklarda, diğer pay sahiplerinin korunması amacıyla bu durumlara sebebiyet veren hâkim ortaklara Kurul tarafından teklif zorunluluğu yüklenebilir. Ayrıca 26. maddenin beşinci fıkrası gereğince, yatırım ortaklıklarının bu niteliklerini yitirmelerine veya değiştirmelerine yol açacak esas sözleşme değişikliklerine onay verilmesi aşamasında da Kurulca pay alım teklifi şartı konulabilir.

Pay Alım Teklifinin Usulü ve Yükümlülüğe Aykırılığın Yaptırımı

Zorunlu pay alım teklifi süreci şarta bağlanamaz; mevzuat uyarınca teklifin herhangi bir koşula tabi tutulması açıkça yasaklanmıştır. Pay alım teklifinde bulunma yükümlülüğü altına giren gerçek veya tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenlerin Kurulca tayin edilen süre içerisinde bu yükümlülüğü yerine getirmemeleri halinde kanuni yaptırım devreye girer. 6362 sayılı Kanun'un 26. maddesinin altıncı fıkrası gereğince, süresinde teklifte bulunmayan kişilerin sahip olduğu oy hakları kendiliğinden donar ve söz konusu paylar genel kurul toplantı nisabının hesaplanmasında dikkate alınmaz.

Halka Açık Ortaklıklarda Çıkarma ve Satma Hakları

6362 sayılı Kanun'un 27. maddesinin birinci fıkrasına göre; pay alım teklifi sonucunda ya da birlikte hareket etmek de dâhil olmak üzere herhangi bir yöntemle elde edilen paylar ortaklığın oy haklarının Kurulca öngörülen oranına veya üzerine ulaştığında, hâkim pay sahipleri açısından azınlıkta kalan ortakları ortaklıktan çıkarma hakkı doğar. İlgili tebliğ düzenlemelerinde bu eşik doğrudan veya dolaylı oy haklarının yüzde 98'ine ulaşılması olarak kabul edilmiştir. Bu orana ulaşan hâkim pay sahipleri, azınlık paylarının iptal edilerek bunlar karşılığında çıkarılacak yeni payların kendilerine satılmasını ortaklıktan talep edebilir; satım bedeli ise kanunun 24. maddesi çerçevesinde saptanır.

Ortaklıktan çıkarma hakkının doğduğu koşullarda azınlık pay sahiplerinin korunması amacıyla karşılıklı olarak satma hakkı öngörülmüştür. 6362 sayılı Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, çıkarma hakkının doğduğu hallerde azınlıkta kalan pay sahipleri, paylarının adil bir bedel karşılığında satın alınmasını hâkim pay sahiplerinden isteme hakkını haizdir. Satma hakkının kullanımı; değerleme raporu tanzim edilmesi, öngörülen hak düşürücü süreler ve bedelin ödenmesine ilişkin kanuni usullere tabidir.

Şirketler Topluluğunda Çıkarma Hakkı ve Halka Açık Şirketler Bakımından Durum

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 208. maddesinde şirketler topluluğuna özgü azlığı ortaklıktan çıkarma mekanizması yer almaktadır. Bu kurala göre; hâkim şirketin doğrudan veya dolaylı olarak bir sermaye şirketinin paylarının ve oy haklarının en az yüzde doksanına sahip olması şartıyla, azlığın şirketin çalışmasını engellemesi, dürüstlük kuralına aykırı davranması, fark edilir sıkıntı yaratması veya pervasızca hareket etmesi durumunda azlığın payları borsa değeri üzerinden veya değerleme hükümleri uyarınca satın alınabilir. Ancak Sermaye Piyasası Kanunu'nun 27. maddesinin üçüncü fıkrası açık bir istisna getirerek Türk Ticaret Kanunu'nun 208. maddesi hükmünün halka açık ortaklıklara uygulanmayacağını düzenlemiştir. Dolayısıyla halka açık şirketlerde çıkarma ve satma hakları yalnızca sermaye piyasası mevzuatındaki özel şartlara ve oranlara bağlıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy