Pay Senetlerinin Türleri ve Çıkarılma Esasları
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 484/1 uyarınca pay senetleri nama veya hamiline yazılı olarak düzenlenir ve mevzuatta hisse senedi yerine pay senedi terimi esas alınır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 484Kaynağı aç
Bedelleri tamamen ödenmemiş olan paylar için hamiline yazılı pay senetleri çıkarılamaz. Türk Ticaret Kanunu m. 484/2 gereğince bu yasağa aykırı biçimde çıkarılan senetler geçersiz sayılır; ancak iyiniyet sahiplerinin bu sebeple uğradıkları zararlara ilişkin tazminat hakları saklı tutulur.
Esas sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça payın türü dönüştürme yolu ile değiştirilebilir. Türk Ticaret Kanunu m. 485/1 uyarınca dönüştürme kural olarak esas sözleşmenin değiştirilmesiyle yapılır. Dönüştürmenin kanunen zorunlu tutulduğu hallerde ise yönetim kurulu gerekli kararı alarak derhal uygular ve bunun esas sözleşmeye yansıtılması girişimini başlatır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 485Kaynağı aç
Nama yazılı pay senetlerinin hamiline yazılı pay senetlerine dönüştürülebilmesi için Türk Ticaret Kanunu m. 485/2 gereğince pay bedellerinin tamamının ödenmiş olması zorunludur.
Şirketin ve sermaye artırımının ticaret siciline tescilinden önce çıkarılan pay senetleri Türk Ticaret Kanunu m. 486/1 uyarınca hükümsüzdür; ancak iştirak taahhüdünden doğan yükümlülükler geçerliliğini korur. Kanunun 486/4 maddesi uyarınca tescilden önce pay senedi çıkaran kimseler bundan doğan zararlardan hukuken sorumludur.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 486Kaynağı aç
Senetlerin Bastırılma Zorunluluğu ve İlmühaberler
Paylar hamiline yazılı olarak ihraç edildiğinde, yönetim kurulu pay tutarlarının eksiksiz yatırılmasını izleyen üç ay zarfında senetleri bastırıp ortaklara teslim etmekle mükelleftir. Türk Ticaret Kanunu m. 486/2 gereğince alınan bu yöndeki kurul kararı ticaret siciline tescil ve ilan ettirilmekle beraber şirketin kurumsal internet mecrasında da duyurulur.
Hamiline yazılı pay sahipleri ile sahip oldukları paya ilişkin bilgilerin, senetler pay sahiplerine dağıtılmadan önce Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Pay senetleri fiilen bastırılıncaya kadar Türk Ticaret Kanunu m. 486/2 kapsamında ilmühaber çıkarılabilir. Bu ilmühaberlere kıyas yoluyla nama yazılı pay senetlerine ilişkin kanun hükümleri uygulanır.
Nama yazılı pay senetlerinde azlığın istemde bulunması halinde, Türk Ticaret Kanunu m. 486/3 uyarınca senetlerin bastırılarak tüm nama yazılı pay senedi sahiplerine dağıtılması zorunludur. Yönetim kurulunun bu yükümlülüğü yerine getirmemesi durumunda pay sahipleri mahkeme yoluna başvurabilir.
Pay Senetlerinin Devri ve Şekil Kuralları
Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, Türk Ticaret Kanunu m. 489/1 uyarınca şirket ve üçüncü kişiler bakımından ancak zilyetliğin geçirilmesi ve devralan tarafından Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirim yapılması suretiyle hüküm ifade eder; bildirim yapılmadığı sürece paya bağlı haklar kullanılamaz.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 489Kaynağı aç
Nama yazılı pay senetlerinin hukuki işlemle devri ise Türk Ticaret Kanunu m. 490 uyarınca ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesi yoluyla gerçekleşir.
Kanunda veya esas sözleşmede aksine bir kural öngörülmedikçe anonim şirketlerde nama yazılı paylar herhangi bir kısıtlamaya tabi olmaksızın serbestçe devredilebilir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/1865, K. 2025/478Kaynağı aç
Nama Yazılı Pay Devrinde Şirket Onayı ve Önemli Sebepler
Anonim şirketler, Türk Ticaret Kanunu m. 492/1 uyarınca esas sözleşmelerine hüküm koyarak nama yazılı payların devrini şirket onayına bağlayabilir.
Anonim şirket, Türk Ticaret Kanunu m. 493/1 uyarınca esas sözleşmede belirlenen haklı bir sebebi öne sürerek veya devre konu payları başvuru tarihindeki gerçek kıymeti üzerinden bizzat ya da diğer ortaklar yahut üçüncü şahıslar adına iktisap etmeyi teklif ederek onay talebini geri çevirebilir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 493Kaynağı aç
Pay sahipleri çevresinin bileşimine ilişkin esas sözleşme hükümleri, şirketin işletme konusu veya işletmenin ekonomik bağımsızlığı yönünden onayın reddini haklı gösteriyorsa Türk Ticaret Kanunu m. 493/2 uyarınca önemli sebep oluşturur.
Esas sözleşmeye dahil edilecek devir engeli sebeplerinin kanunda belirlenen haklı sebep kategorilerine, yani pay sahipleri çevresinin bileşimi, şirket konusu ve işletmenin ekonomik bağımsızlığına uygun biçimde somutlaştırılması zorunludur. Esas sözleşmede kanun hükmüne yalnızca soyut atıfta bulunulması onay isteminin reddi için yeterli sayılmaz.
Hissedarlar Sözleşmesi ve Pay Devrinde Zımni Onay
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024/1865 Esas ve 2025/478 Karar sayılı kararına göre, pay devrine onay verilmemesini gerektiren sebeplerin şirket esas sözleşmesinde açıkça yer alması gerekir. Harici pay sahipleri sözleşmesi hükümlerine yapılan atıf, onay talebinin reddi bakımından geçerli bir hukuki dayanak oluşturmaz.
Pay sahipleri arasında yapılan pay sahipleri sözleşmesi, sözleşmelerin nispiliği ilkesi gereği payı devralan üçüncü kişilere karşı kural olarak ileri sürülemez.
Türk Ticaret Kanunu m. 494/3 gereğince şirket, onaylamaya ilişkin talebi aldığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde reddetmemişse veya yapılan ret haksızsa devir işlemine onay verilmiş sayılır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 494Kaynağı aç
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024/1865 Esas ve 2025/478 Karar sayılı ilamına konu uyuşmazlıkta, şirket esas sözleşmesinde onay taleplerinin reddi ve toplantı yeter sayılarına ilişkin düzenlenen özel hükümler çerçevesinde, toplantı yeter sayısı sağlanmadan alınan ret kararının hukuken yok hükmünde olduğu belirlenmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024/1865 Esas ve 2025/478 Karar sayılı ilamına konu uyuşmazlıkta, toplantı yeter sayısı oluşmadan alınan pay devrini ret kararının yok hükmünde olması ve şirketin üç aylık kanuni süre içinde usulüne uygun geçerli bir ret kararı almaması sebebiyle pay devri talebi Türk Ticaret Kanunu m. 494/3 uyarınca zımnen onaylanmış kabul edilmiştir.
İntifa Senetleri ve Hak Sahipliği Kapsamı
Anonim şirket genel kurulu, esas sözleşme uyarınca veya esas sözleşmeyi değiştirerek, bedeli kanuna uygun olarak yok edilen pay sahipleri, alacaklılar veya bunlara benzer bir sebeple şirketle ilgili olanlar lehine intifa senetleri çıkarılmasına karar verebilir.
Türk Ticaret Kanunu m. 502/2 uyarınca intifa senetleri nama düzenlenebileceği gibi emre veya hamiline yazılı olarak da çıkarılabilir.
İntifa senedi sahiplerine pay sahipliği hakları verilemez. Bununla birlikte Türk Ticaret Kanunu m. 503 doğrultusunda bu hak sahiplerine net kâra veya tasfiye sonucunda kalan tutara katılma ya da yeni çıkarılacak payları alma hakları tanınabilir.
Borçlanma Senetleri ile Alma ve Değiştirme Hakkı Veren Kıymetler
Tahviller ve finansman bonoları gibi borçlanma senetleri, alma ve değiştirme hakkını içeren menkul kıymetler ile her çeşit sermaye piyasası aracının ihracı, kanunlarda aksi öngörülmedikçe genel kurul kararına bağlıdır. Türk Ticaret Kanunu m. 504 atfıyla bu kararlar sermayenin en az yüzde yetmiş beşini temsil eden pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oyu ile alınır.
Genel kurul karar nisabına ilk toplantıda ulaşılamaması halinde izleyen toplantılarda da aynı yüzde yetmiş beşlik nisap aranır; ancak şirket esas sözleşmesi ile kanundakinden farklı bir nisap öngörülebilir.
Alma ve değiştirme hakkını içeren menkul kıymet hamillerinin haklarını kullanmalarıyla birlikte esas sermaye artışı kendiliğinden gerçekleşir. Bu hak tek taraflı yenilik doğurucu nitelik taşıdığından beyanın muhataba ulaşmasıyla hüküm ifade eder, geri alınamaz ve şarta bağlanamaz.
Bedeli ödenmemiş paylar için hamiline yazılı pay senedi çıkarılabilir mi?
Bedeli tamamen ödenmemiş paylar için hamiline yazılı pay senedi çıkarılamaz. Türk Ticaret Kanunu m. 484/2 uyarınca aykırı olarak çıkarılan senetler geçersizdir; ancak iyiniyet sahiplerinin tazminat hakları korunur.
Nama yazılı pay devrinde şirketin üç ay sessiz kalması ne sonuç doğurur?
Şirket onaylama talebini aldığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde açıkça reddetmezse veya bildirilen ret gerekçesi haksız ise, Türk Ticaret Kanunu m. 494/3 gereğince pay devrine onay verilmiş sayılır.
İntifa senedi sahiplerine yönetim ve oy hakkı tanınabilir mi?
İntifa senedi sahiplerine ortaklık sıfatı ve pay sahipliği hakları tanınamaz. Kendilerine yalnızca net kâra katılma, tasfiye artığından yararlanma veya yeni çıkarılacak payları alma hakları verilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

