Zorunlu Pay Alım Teklifi: Kapsam, Koşullar ve Yaptırım

Zorunlu Pay Alım Teklifinin Kanuni Temeli

Halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisap edilmesi hâlinde, söz konusu iktisabın kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortakların paylarını satın almak üzere teklif yapılması zorunludur. Bu yükümlülük 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun (SerPK) 26. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmektedir. Aynı kanunun 25. maddesi, gönüllü ya da önemli nitelikteki işlemler nedeniyle pay alım teklifi yapılmasına ilişkin usul ve esasların Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından belirleneceğini öngörmektedir.

SerPK m. 25/2 uyarınca pay alım teklifinin SPK tarafından yasaklandığı durumlarda, yasaklanan teklife dayanılarak gerçekleştirilen işlemler geçersizdir. II-26.1 sayılı Pay Alım Teklifi Tebliği ise SPK'nın bu alandaki usul ve esasları belirlediği temel ikincil düzenlemedir.

Yönetim Kontrolünün Tanımı

SerPK m. 26/2, yönetim kontrolünün elde edilmesini iki durumda kabul etmektedir: Ortaklığın oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına, tek başına veya birlikte hareket edilen kişilerle beraber doğrudan ya da dolaylı olarak sahip olunması; ya da yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme veya genel kurulda söz konusu sayıdaki üyelikler için aday gösterme hakkını veren imtiyazlı paylara sahip olunması.

Ancak imtiyazlı payların mevcudiyeti nedeniyle yönetim kontrolünün elde edilemediği hâller SerPK m. 26/2 kapsamı dışında tutulmuştur. İmtiyazlı yapı nedeniyle yönetim kontrolü gerçekleştirilemiyorsa zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğü bu hüküm kapsamında değerlendirilemez.

Pay İktisabı Olmaksızın Ortaklar Arası Anlaşmalarla Kontrol

Zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğü yalnızca pay devriyle sınırlı değildir. SerPK m. 26/3 uyarınca, ortaklığın pay sahipliğinde herhangi bir değişiklik olmasa bile bazı ortakların kendi aralarında yapacakları özel anlaşmalarla yönetim kontrolünü ele geçirmeleri de bu madde kapsamında değerlendirilir. Kanun bu yükümlülüğü, ilgili madde hükümlerinde Kurulca belirlenmesi öngörülen usul ve esaslar ile ilgili diğer hükümler çerçevesinde gerçekleştirilen anlaşmalarla sınırlı tutmaktadır.

Bu çerçevede, pay iktisabı olmaksızın ortaklar arası anlaşmalarla yönetim kontrolünün ele geçirilmesinde; söz konusu anlaşmaların genel kurul tarafından onaylanması ve genel kurul toplantısında olumsuz oy kullanarak muhalefet şerhini toplantı tutanağına işleten pay sahiplerine ayrılma hakkı tanınması hâlinde yükümlülük doğmaz.

Yükümlülüğün Doğmadığı Hâller

II-26.1 sayılı Tebliğ, zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğünün doğmadığı bazı hâlleri düzenlemektedir. Bunlardan ilki; tüm pay sahiplerine ellerinde bulundurdukları payların tamamı için yapılan gönüllü bir pay alım teklifini takiben yönetim kontrolünün elde edilmesidir.

Bir diğer hâl grup içi devirlerdir. Yönetim kontrolünü sağlayan oy haklarının, aynı gerçek veya tüzel kişi tarafından yönetim kontrolüne sahip olunan grup içerisinde yapılan devir işlemleri sebebiyle elde edilmesi hâlinde de yükümlülük doğmaz.

SPK'nın Takdir Yetkisine Dayalı Teklif Zorunlulukları

SerPK m. 26/4, SPK'ya belirli koşulların varlığında zorunlu pay alım teklifi getirme konusunda takdir yetkisi tanımaktadır. Buna göre SPK; faaliyet imtiyazı kaldırılan, Bankacılık Kanunu uyarınca faaliyet izni kaldırılan veya temettü hariç ortaklık hakları ile yönetim ve denetimi Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na devredilen halka açık ortaklıklarda, bu sonuca neden oldukları tespit edilen hâkim ortak gerçek ve tüzel kişilere pay alım teklifi zorunluluğu getirebilir. Bu yükümlülük kendiliğinden doğmaz; SPK'nın somut bir tespit ve karar yapması gerekmektedir.

SerPK m. 26/5 uyarınca SPK, yatırım ortaklıklarının yatırım ortaklığı niteliklerinin değiştirilmesine veya yitirilmesine neden olacak esas sözleşme değişikliklerine izin verilebilmesi için de pay alım teklifi zorunluluğu getirebilir. Bu hüküm de takdire bağlıdır; SPK'nın değerlendirmesi olmaksızın yükümlülük doğmaz.

Muafiyetten Yararlanma ve Başvuru Süresi

SPK, başvuru üzerine zorunlu pay alım teklifinden muafiyet tanıyabilir. II-26.1 sayılı Pay Alım Teklifi Tebliği'nin 18. maddesinin ikinci fıkrası, muafiyet taleplerinin pay alım teklifi zorunluluğunun doğmasını izleyen altı iş günü içinde teklif yapmakla yükümlü olanlar tarafından SPK'ya yapılması gerektiğini hükme bağlamaktadır. Muafiyet, koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini SPK'nın incelemesiyle bağlanır; otomatik olarak doğmaz.

Tebliğ m. 18/1'de muafiyet talep edilebilecek hâller ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Finansal güçlük içindeki ortaklığın mali yapısını güçlendirmek için zorunlu olan sermaye yapısı değişikliği kapsamında gerçekleştirilen pay iktisabında SPK, şirkete yeni fon girişi bulunup bulunmadığını veya sermaye yapısı değişikliğinin zorunlu olup olmadığını inceler. Yönetim kontrolü elde edildikten sonra ortaklık paylarına ilişkin hakların herhangi bir genel kurul toplantısında kullanılmamış olması veya yönetim kurulunda herhangi bir değişiklik yapılmaması koşullarından birinin sağlanmasıyla birlikte zorunlu teklif eşiğini aşan pay kısmının elden çıkarılması ya da SPK'ca uygun görülecek sürede elden çıkarılacağının yazılı olarak taahhüt edilmesi hâlinde muafiyet talep edilebilir. Özelleştirme kapsamındaki halka açık ortaklıklarda kamu paylarının satışı; halka açılma nedeniyle düzenlenen izahnamede belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, birleşme işleminin gerçekleşmesinden önce bu işlemin onaylandığı genel kurul toplantısında olumsuz oy kullanan pay sahiplerine ait payların geri alınması şartıyla birleşme amaçlı ortaklığın devralan sıfatıyla taraf olduğu birleşme işleminden kaynaklanan yönetim kontrolü değişikliği; banka kredilerinin geri ödenmemesi durumunda bankaya teminat olarak verilmiş payların SerPK m. 47/4 uyarınca bankanın mülkiyetine geçmesi, bu payların bankanın da kurucu olduğu özel amaçlı işletmeye devredilmesi ile bu payların mülkiyetinin bankaya veya özel amaçlı işletmeye geçmesinden sonra üçüncü kişilerce satın alınması; pay sahipliğinin niteliğini belirleyen bir mevzuat hükmünün yerine getirilmesi amacıyla payların devredilmesi; yönetim kontrolünün ele geçirilmesine yol açan pay iktisabının miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümlerinden veya yasal zorunluluklardan kaynaklanması da muafiyet kapsamında sayılmaktadır.

Teminatlı Pay Devirlerinin Muafiyetle İlişkisi

SerPK m. 47/1 uyarınca MKK nezdinde kayden izlenen sermaye piyasası araçlarını konu alan teminat sözleşmeleri yazılı şekilde yapılır; bu araçların mülkiyeti sözleşmeye bağlı olarak teminat alana devredilebileceği gibi teminat verende de kalabilir. Temerrüt hâlinde ise SerPK m. 47/4 kapsamında teminat alan, ihbar veya ihtarda bulunma, süre verme, adli ya da idari merciden izin ya da onay alma, teminatın açık artırma ya da başka bir yol ile nakde çevrilmesi gibi ön koşulları yerine getirme yükümlülüğü olmaksızın teminattan alacağını karşılayabilir. Bu düzenleme, banka teminat paylarının bankaya geçmesi ve ardından üçüncü kişilere satışı hâlinde öngörülen muafiyetin hukuki zeminini oluşturmaktadır.

Yükümlülüğün Yerine Getirilmemesinin Yaptırımı: Oy Hakkının Dondurulması

SerPK m. 26/6, yükümlülüğe uyulmamasının yaptırımını düzenlemiştir. Pay alım teklifinde bulunma zorunluluğu doğan gerçek ve tüzel kişiler ile bunlarla birlikte hareket edenlerin sahip olduğu oy hakları, SPK'nın belirlediği süre içinde bu zorunluluğun yerine getirilmemesi hâlinde kendiliğinden donar. Söz konusu paylar genel kurul toplantı nisabında da dikkate alınmaz. Oy haklarının dondurulması için herhangi bir mahkeme kararı aranmamakta; yaptırım kanun gereği kendiliğinden işlemektedir. SPK'nın bu süreyi somut olarak ne kadar belirlediği kanun metninde sabitlenmemiş olup belirleme yetkisi Kurula aittir.

Sık Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy