Halka Açık Ortaklıklarda Çıkarma ve Satma Hakları

Payları halka arz edilmiş veya halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıklarda ortaklıktan çıkarma ve satma hakları, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 27. maddesinde düzenlenmiştir. Pay alım teklifi sonucunda veya birlikte hareket etmek de dâhil başka bir yolla sahip olunan payların halka açık ortaklığın oy haklarının Kurulca belirlenen orana veya daha fazlasına ulaşması durumunda, hâkim pay sahipleri açısından azınlıkta kalan ortakları ortaklıktan çıkarma hakkı doğar. Bu şartların oluşmasıyla birlikte azınlıkta kalan pay sahipleri açısından da paylarının adil bir bedel karşılığında satın alınmasını hâkim pay sahiplerinden talep etme hakkı gündeme gelir. Kanun koyucu, söz konusu hakların doğumu, kullanım süreleri ve uygulama usul ve esaslarını belirleme yetkisini Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine bırakmıştır. Satım bedeli ise Kanun'un 24. maddesi çerçevesinde belirlenir.

Yasal Dayanak ve Türk Ticaret Kanunu ile İlişkisi

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 27. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun şirketler topluluğu hükümleri arasında yer alan ve hâkim ortağın satın alma hakkını düzenleyen 208. maddesi halka açık anonim ortaklıklara uygulanmaz. Dolayısıyla halka açık anonim ortaklıklarda hâkim ortağın azınlığı ortaklıktan çıkarması veya azınlık pay sahiplerinin paylarını satmayı talep etmesi, genel şirketler hukuku kurallarına değil, münhasıran sermaye piyasası mevzuatına tabidir.

Hakların Doğum Eşiği ve Oy Oranının Hesaplanması

Bir ortağın doğrudan veya dolaylı olarak ortaklığın oy haklarının en az yüzde 98'ini elde etmesi ya da bu konumda iken ilave pay alması halinde çıkarma hakkı doğar. Bu hakkın doğumu ile eş zamanlı olarak, ortaklıkta azınlıkta kalan diğer pay sahipleri açısından da paylarını satma hakkı ortaya çıkar.

Hakların doğumuna esas teşkil eden oy hakkı oranının hesabında, hâkim pay sahibinin doğrudan ve dolaylı yoldan sahip olduğu tüm paylar dikkate alınır. Buna karşılık, oyda imtiyaz sağlayan haklar ile paylar üzerinde intifa veya alım hakkı bulunan kişilerin sahip olduğu oy hakları bu oranın belirlenmesinde hesaplamaya dahil edilmez.

Söz konusu hakların kullanımında aranan yüzde 98'lik oy hakkı oranı bakımından; 31 Aralık 2014 tarihine kadar doğmuş ve doğacak haklar için yüzde 95, 31 Aralık 2017 tarihine kadar doğacak haklar için ise yüzde 97 oranı uygulanmıştır.

Azınlık Pay Sahiplerinin Satma Hakkını Kullanma Usulü

Ortaklığın oy haklarının en az yüzde 98'ini elde eden veya bu konumdayken yeni pay iktisap eden hâkim ortak durumu kamuya açıklamakla yükümlüdür. Azınlıkta kalan pay sahipleri, bu kamuyu aydınlatma açıklamasını takip eden üç ay içinde satma hakkını kullanabilir. Öngörülen bu üç aylık süre hak düşürücü niteliktedir.

Hâkim ortak, söz konusu üç aylık hak düşürücü süre zarfında herhangi bir nedenle hâkim ortaklık niteliğini kaybetse dahi, azınlık pay sahiplerinin satma hakkı bu sürenin bitimine kadar korunur. Hâkim ortak bu üç aylık dönem boyunca, satma hakkının kullanılması sonucu gerçekleşen devirler hariç olmak üzere dışarıdan ilave pay alımı gerçekleştiremez.

Satma hakkı, bu hakkı kullanan pay sahibinin mülkiyetindeki imtiyazlı ve imtiyazsız tüm paylar için topluca kullanılmalıdır. Hak sahibi ortak, satma talebini şirkete yazılı bildirimde bulunarak iletir.

Satma hakkı talebini alan ortaklık yönetim kurulu, başvuruyu yapan ortağın pay sahipliği sıfatını inceler ve pay değerinin saptanması için bir aylık süre zarfında değerleme raporu tanzim ettirir. Şirketin, azami bu bir aylık süre içinde ve değerleme raporunun kamuya duyurulmasını izleyen en geç üç iş günü içinde gelen satma talebini hâkim ortağa iletmesi gerekir. Yönetim kurulunun yürüteceği değerleme ve bildirim takviminde payları borsada işlem gören veya görmeyen ortaklıklar arasında süre bakımından bir farklılık gözetilmez.

Hâkim ortak, satma hakkı kullanım talebinin kendisine bildirilmesini izleyen en geç üç iş günü içinde pay bedelini şirket hesabına aktarır. Şirket ise intikal eden bedeli ödemek suretiyle takip eden ikinci iş günü pay devir işlemlerini tamamlar.

Hâkim Ortağın Çıkarma Hakkı ve Borsa Kotundan Çıkma

Çıkarma hakkını kullanmak isteyen hâkim pay sahibi, azınlık pay sahiplerine tanınan üç aylık satma hakkı süresinin tükenmesini beklemek zorundadır. Hâkim ortak, bu üç aylık hak düşürücü sürenin tamamlanmasından itibaren en geç üç iş günü içerisinde çıkarma hakkını kullanmalıdır.

Çıkarma hakkını işletmek amacıyla şirkete başvuran hâkim ortak; kimlik ve pay bilgileriyle birlikte satım bedelini sunmalı, başvurusuna banka teminat mektubunu eklemeli veya çıkarma işlemi için tahsis edilecek nakit fonu özel bir hesapta bloke etmelidir.

Şirket yönetim kurulu, çıkarılan pay sahiplerinin iptal edilecek payları karşılığında çıkarılacak yeni payların ihracı amacıyla karar alarak ihraç belgesinin onaylanması için Sermaye Piyasası Kurulu'na müracaat eder. Şirket bu süreçte eş zamanlı olarak borsa kotundan çıkma başvurusunda bulunur. Çıkarma ve borsa kotundan çıkma süreçlerinin yürütülmesi pay sahipleri yönünden ayrılma hakkı oluşturmaz.

Payları borsada işlem görmeyen şirketlerde ise hâkim ortağın çıkarma hakkını kullanacağı, azınlık paylarının iptal edileceği ve pay sahiplerinin satım bedeli karşılığında paylarının imhası adına şirkete müracaat etmeleri gerektiği kamuya açıklanır.

Sermaye Piyasası Kurulu'nun onay vermesini izleyen üç iş günü içinde hâkim ortak çıkarma bedelini şirket hesabına yatırır. Şirketçe yürütülecek tahsisli sermaye artırımı, hâkim ortağın bloke ettirdiği tutardan karşılanır. Ortaklık, bedelin hesaba aktarılmasını izleyen iş günü, tutarın çıkarılan ortakların hesabına transferi, bu ortakların mevcut paylarının iptali ve yeni ihraç payların hâkim ortağa verilmesi talebiyle Merkezi Kayıt Kuruluşu'na başvurur.

İşlem tarihi itibarıyla Merkezi Kayıt Kuruluşu bünyesinde şirket nezdinde tutulan paylar ile henüz kaydileştirilmemiş paylara ait bakiye bedeller, İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. nezdinde tesis edilecek hesapta üç yıl boyunca bloke edilir.

Pay Bedelinin Belirlenmesi ve Değerleme Ölçütleri

Payları borsada işlem gören şirketlerde borsada işlem gören paylar ya da borsada işlem görmeyen tek bir pay grubu bulunması durumunda çıkarma hakkı satım bedeli, hâkim ortaklık konumunun iktisap edildiğinin veya ilave pay alımının kamuya duyurulduğu tarihten önceki otuz gün boyunca borsada teşekkül eden ağırlıklı ortalama fiyatların aritmetik ortalamasıdır.

Borsada işlem görmeyen birden fazla pay grubu varsa, her bir pay grubu için otuz günlük ağırlıklı ortalamalara dayalı yöntemle saptanan fiyatların aritmetik ortalaması dikkate alınır. Payları borsada işlem görmeyen ortaklıklarda ise her pay grubunun fiyatı değerleme raporu vasıtasıyla belirlenir.

Borsada işlem gören şirketlerde azınlığın satma hakkı adil bedeli belirlenirken birden çok parametre kıyaslanır. Bu kapsamda; çıkarma hakkı bedeli, her pay grubuna özgü değerleme raporunda tespit edilen tutar, hâkim duruma ilişkin duyurudan önceki bir yıl içinde zorunlu pay alım teklifi yapılmışsa buradaki teklif fiyatı ile duyurudan önceki son altı ay, bir yıl ve beş yıllık ağırlıklı ortalama borsa fiyatları mukayese edilir. Ulaşılan en yüksek tutar satma hakkı adil bedeli sayılır.

Payları borsada işlem görmeyen şirketlerde satma hakkı karşılığı, değerleme raporundaki tutar ile varsa zorunlu pay alım teklifi fiyatı karşılaştırılarak en yüksek olanı üzerinden saptanır. Sermaye Piyasası Kurulu tarafından bilgi suiistimali veya piyasa dolandırıcılığı sebebiyle işlem yapılmış olması durumunda, söz konusu inceleme süreleri fiyat hesaplama dönemlerine dâhil edilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy