Anonim Şirket Esas Sözleşmesinin Değiştirilmesi

Esas Sözleşmeyi Değiştirme Yetkisi ve Sınırları

Anonim şirketlerde esas sözleşmeyi değiştirme yetkisi Türk Ticaret Kanunu m. 408 uyarınca münhasıran genel kurula aittir ve devredilemez niteliktedir. Bu yetki yönetim kuruluna veya şirket içindeki başka bir organa devredilemez. Türk Ticaret Kanunu m. 452/1 uyarınca, esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça genel kurul, kanuni şartlara uyarak esas sözleşmenin bütün hükümlerini değiştirebilir. Ancak esas sözleşmeyle belirli maddelerin değiştirilemeyeceği öngörülebilir ve kanunun emredici hükümlerine aykırı düzenleme yapılamaz. Ayrıca sözleşme metnindeki küçük yazım ve imla hatalarının düzeltilmesi esas sözleşme değişikliği niteliği taşımaz.

Genel kurulun sözleşme değiştirme serbestisi sınırsız değildir; pay sahiplerinin müktesep ve vazgeçilmez hakları kanunen saklı tutulmuştur. İptal davası açma, yöneticilerin sorumluluğuna başvurma, haklı sebeple fesih davası açma veya asgari oy hakkı gibi vazgeçilmez haklar, ilgilinin rızası bulunsa dahi ortadan kaldırılamaz ve esas sözleşme değişikliğiyle sınırlandırılamaz. Müktesep haklardan mutlak nitelikte olanlar hak sahibinin açık rızası olmaksızın hiçbir şekilde değiştirilemezken, nispi müktesep hakların ise özünün korunması zorunludur.

Genel Kurul Çağrı ve İlan Usulü

Esas sözleşme değişikliğinin gündeme alınabilmesi için öncelikle yönetim kurulunca bir değişiklik taslağının hazırlanarak karara bağlanması zorunludur. Genel kurul, esas sözleşmede gösterilen şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan ilanla toplantıya çağrılır. İlan ve toplantı günleri hesaba katılmaksızın, çağrının toplantı tarihinden en az iki hafta önce yapılması ve yönetim kurulunca kararlaştırılan değişiklik taslağının da ilanda eksiksiz yer alması gerekir.

İlan yükümlülüğünün yanında, pay defterine kayıtlı pay sahipleri ile önceden şirkete pay senedi veya pay sahipliğini ispatlayıcı belge ibraz ederek adres bildirmiş ortaklara; toplantı günü, gündem ve ilanın çıktığı veya çıkacağı gazeteler iadeli taahhütlü mektupla bildirilir.

Toplantı ve Karar Yeter Sayıları

Türk Ticaret Kanunu m. 421/1 gereğince, kanunda veya esas sözleşmede aksine daha ağır bir hüküm bulunmadıkça, esas sözleşmeyi değiştiren kararlar şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alınır. İlk toplantıda yeter sayı sağlanamazsa, en geç bir ay içinde yapılacak ikinci toplantıda şirket sermayesinin en az üçte birinin temsil edilmesi yeterlidir. Kanundaki bu genel nisapları düşüren veya nispi çoğunluğu öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir; fakat nisaplar esas sözleşmeyle artırılabilir. Esas sözleşme değişikliklerine ilişkin genel kurul oylamalarında pay sahiplerine oyda imtiyaz tanınamaz.

Bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ile şirket merkezinin yurt dışına taşınmasına ilişkin kararlar, Türk Ticaret Kanunu m. 421/2 uyarınca sermayenin tümünü oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin oybirliğiyle alınır. İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamadığı takdirde, Türk Ticaret Kanunu m. 421/4 gereğince izleyen toplantılarda da aynı oybirliği şartı aranır.

Şirketin işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılmasına dair esas sözleşme değişiklikleri, Türk Ticaret Kanunu m. 421/3 uyarınca sermayenin en az yüzde yetmiş beşini oluşturan pay sahiplerinin veya temsilcilerinin olumlu oylarıyla alınır. Bu nitelikli nisaba ilk toplantıda ulaşılamazsa, izleyen toplantılarda da aynı nisap şartı geçerliliğini korur.

İşletme konusunun tamamen değiştirilmesine veya imtiyazlı pay oluşturulmasına ilişkin genel kurul kararına olumsuz oy vermiş nama yazılı pay sahipleri, Türk Ticaret Kanunu m. 421/6 uyarınca kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren altı ay boyunca payların devredilebilirliği hakkındaki kısıtlamalarla bağlı kalmazlar. Öte yandan, pay senetleri borsada işlem gören anonim şirketlerde sermayenin artırılması, kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi, birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin esas sözleşme değişikliklerinde, esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadıkça Türk Ticaret Kanunu m. 418'deki olağan toplantı nisabı uygulanır.

Bakanlık İzni ve İmtiyazlı Pay Sahipleri Özel Kurulu

Türk Ticaret Kanunu m. 333/1 uyarınca, faaliyet alanları Bakanlıkça yayımlanan tebliğle belirlenen anonim şirketlerin kuruluşu ve esas sözleşme değişiklikleri Bakanlık iznine tabidir. İnceleme yalnızca kanunun emredici hükümlerine aykırılık yönünden yapılabilir. Bu kapsam dışındaki anonim şirketlerin kuruluşu ve esas sözleşme değişiklikleri herhangi bir makamın iznine bağlanamaz.

Genel kurulun esas sözleşmenin değiştirilmesine veya yönetim kuruluna sermaye artırımı yetkisi vermesine dair kararları imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikteyse, Türk Ticaret Kanunu m. 454 uyarınca bu karar imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunca onanmadıkça uygulanamaz. Ancak genel kurulda imtiyazlı pay sahipleri veya temsilcileri kanuni nisaba uygun biçimde değişikliğe olumlu oy vermişlerse ayrıca özel kurul toplantısı aranmaz.

Yönetim kurulu, imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunu genel kurul kararının ilanından itibaren en geç bir ay içinde toplantıya çağırır; çağrı yapılmazsa her imtiyazlı pay sahibi on beş gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinden çağrı talep edebilir. Türk Ticaret Kanunu m. 454/6 uyarınca bu toplantıda Bakanlık temsilcisi de hazır bulunur ve tutanağı imzalar. Özel kurul, imtiyazlı payları temsil eden sermayenin yüzde altmışının çoğunluğuyla toplanır ve temsil edilen payların çoğunluğuyla karar alır; süresi içinde toplanamazsa genel kurul kararı onaylanmış sayılır. Onaylamama durumunda tutanağın, olumsuz oy verenlerin listesi ve ortak tebligat adresiyle birlikte on gün içinde yönetim kuruluna teslimi zorunludur; aksi halde karar alınmamış sayılır. Özel kurulun onaylamama kararı vermesi durumunda yönetim kurulu, bir ay içinde onaylamaya olumsuz oy kullananlara karşı şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesinde kararın iptali ve genel kurul kararının tescili davası açabilir.

Sermaye Artırımı ve Rüçhan Haklarının Korunması

Kayıtlı sermaye sistemini benimseyen şirketlerde, esas sözleşmede belirlenen tavan dahilinde sermaye artırımı genel kurul kararı aranmaksızın yönetim kurulu kararıyla yapılabilir. Nakit sermaye artırımlarında pay taahhüdünde bulunulmalı ve artırılan sermayenin en az yüzde 25'i tescilden önce bankaya yatırılmalıdır.

Türk Ticaret Kanunu m. 461/1 uyarınca her pay sahibi yeni çıkarılan payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre öncelikle alma hakkına sahiptir. Rüçhan hakkı devredilebilir niteliktedir ve şirket, nama yazılı payların devrinin kısıtlandığını öne sürerek bu hakkın kullanılmasını engelleyemez. Rüçhan hakkı ancak haklı sebeplerin varlığı halinde ve en az esas sermayenin yüzde altmışının olumlu oyu ile sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Halka arz, işletmelerin, işletme kısımlarının veya iştiraklerin devralınması ile işçilerin şirkete katılması haklı sebep kabul edilir. Bu işlemle hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz.

Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu rüçhan hakkını sınırlandırdığında; gerekçeleri, primli pay sebeplerini ve prim hesabını gösteren bir rapor düzenleyerek tescil ve ilan ettirir. Yeni pay alma hakkının kullanım esasları yönetim kurulunca belirlenerek pay sahiplerine en az on beş gün süre tanınır; bu karar tescil edilir, gazetede ve şirketin internet sitesinde yayımlanır.

Sermaye Azaltımı ve Alacaklıların Korunması

Anonim şirket sermayesini azaltarak yerine bedelleri tamamen ödenecek yeni paylar çıkarmıyorsa genel kurul esas sözleşmenin değiştirilmesini karara bağlar. Toplantı çağrılarında ve bildirimlerde azaltmanın sebepleri, amacı ve şekli açıklanır. Yönetim kurulunca hazırlanan rapor genel kurula sunulur ve onaylanan rapor tescil ile ilan edilir. Şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak aktifin varlığı belirlenmedikçe sermaye azaltımına karar verilemez. Ayrıca sermaye azaltımı sonucunda şirket sermayesi Türk Ticaret Kanunu m. 332'de belirlenen en az tutardan aşağı indirilemez ve azaltım sebebiyle kayıtlarda doğan defter kârı yalnızca payların yok edilmesinde kullanılabilir. İlgili hükümler kayıtlı sermaye sisteminde çıkarılmış sermayenin azaltılmasına da kıyasen uygulanır.

Sermaye azaltımına karar verildiğinde yönetim kurulu, kararı internet sitesinde yayımlamanın yanında sicil gazetesinde ve esas sözleşmede öngörülen şekilde yedişer gün arayla üç defa ilan eder; şirketçe bilinen alacaklılara ayrıca çağrı mektubu gönderir. İlanda alacaklılara üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde alacaklarını bildirerek ödeme veya teminat isteyebilecekleri bildirilir. Ancak sermaye, zararlar sonucunda bilançoda oluşan açığı kapatmak amacıyla ve bu açıklar oranında azaltılıyorsa alacaklıları çağırmaktan ve haklarının ödenmesinden veya teminata bağlanmasından vazgeçilebilir.

Tescil, İlan ve Değişikliğin Yürürlüğe Girmesi

Genel kurulca alınan esas sözleşme değişikliği kararı, Türk Ticaret Kanunu m. 453 ve m. 455/1 uyarınca yönetim kurulu tarafından şirket merkezinin ve şubelerinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ettirilir. İlana bağlı hususlar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanır ve tescil ile ilan edilen karar şirketin internet sitesine konulur. Esas sözleşme değişikliği kararı iç ilişkide genel kurul karar tarihinden itibaren geçerlilik kazanabilmekle birlikte, üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmesi ticaret siciline tescil edilmesine bağlıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy