Şirketler Hukukunun Kapsamı ve Gelişimi
Şirketler hukuku, ticaret hukuku bünyesinde yer alan; ticaret şirketlerinin kurulması, birleşmesi, bölünmesi, devredilmesi, tip değiştirmesi ve tasfiyesi gibi işlemlere yönelik kuralları içeren ve ticaret şirketlerine ilişkin hukuki ilişkileri konu edinen bir hukuk dalıdır.
Türkiye'de şirketler hukuku, 1926 yılında Türk Ticaret Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle ticaret hukukunun bir alt dalı niteliğini kazanmış; 2011 yılında 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun kabul edilip yürürlüğe girmesiyle mevcut yasal çerçevesine kavuşmuştur.
Şirketler hukukuna ilişkin yasal hükümler 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 124 ila 644. maddeleri arasında yer almaktadır.
Ticaret Şirketlerinin Türleri ve Nitelikleri
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 124. maddesinin birinci fıkrasına göre ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 124Kaynağı aç
6102 sayılı Kanun'un 124. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kollektif ile komandit şirket şahıs şirketi; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ise sermaye şirketi sayılır.
Limited Şirketlerde Anonim Şirket Hükümlerinin Uygulanması
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 644. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca belgelerin ve beyanların kanuna aykırılığına ilişkin 549. madde, sermaye hakkında yanlış beyanlar ve ödeme yetersizliğinin bilinmesine ilişkin 550. madde, değer biçilmesinde yolsuzluğa dair 551. madde, kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğunu düzenleyen 553. madde ile denetçilerin sorumluluğuna ilişkin 554 ila 561. maddeler limited şirketlere de uygulanır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 644Kaynağı aç
Aynı fıkranın (b) bendi gereğince feshe ilişkin 353. madde, şirkete karşı borçlanma yasağına ilişkin 358. madde, müdürlerin yakınlarının şirkete borçlanmasına ilişkin 395. maddenin ikinci fıkrasının birinci ve ikinci cümlesi ile kâr payı avansına ilişkin 509. maddenin üçüncü fıkrası limited şirketler hakkında da tatbik edilir.
Kanunun 644. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca yönetim kurulu kararlarının butlanı hakkındaki 391. madde ve müdürlerin bilgi alma haklarına kıyas yoluyla uygulanmak üzere 392. madde limited şirketlerde vücut bulur.
6102 sayılı Kanun'un 644. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre, limited şirketlere de tatbik edilen 549 ila 551. maddelere aykırı hareket eden kimseler, 562. maddenin sekizinci ila onuncu fıkralarında düzenlenen cezalarla cezalandırılır.
Adi Ortaklık ve Tasfiye Hükümleri
Adi şirketlere ilişkin yasal hükümler 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 620 ila 644. maddeleri arasında düzenlenmiştir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 620. maddesinin birinci fıkrasına göre adi ortaklık sözleşmesi; en az iki kişinin, ortak bir hedefe ulaşmak amacıyla emek veya mallarını bir araya getirmeyi taahhüt ettikleri sözleşme türüdür.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 620Kaynağı aç
Kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan her ortaklık, 6098 sayılı Kanun'un 620. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu bölüm hükümlerine tabi adi ortaklık kabul edilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 644. maddesinin birinci fıkrası uyarınca adi ortaklığın sona ermesi durumunda tasfiye işlemleri, yönetim yetkisine sahip bulunmayan ortaklar da dâhil olmak üzere tüm ortaklarca birlikte gerçekleştirilir. Bununla birlikte sözleşmede belirli işlerin tek bir ortak tarafından ortaklık hesabına yürütülmesi öngörülmüşse, sona erme sonrasında da bu ortak ilgili işlemleri bizzat tamamlamak ve diğer taraflara hesap vermek durumundadır.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 644Kaynağı aç
Adi ortaklıkta ortaklar tasfiye işlerini yürütmek üzere tasfiye görevlisi atayabilir. Bu hususta uzlaşma sağlanamaması hâlinde, her bir ortak tasfiye görevlisinin hâkim tarafından görevlendirilmesini talep edebilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 644. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tasfiye görevlisine ödenecek ücret, sözleşmede hüküm bulunmaması veya ortakların oybirliğiyle aldığı bir karar olmaması durumunda tasfiyenin gerektirdiği emek ve malvarlığının geliri gözetilerek hâkim tarafından belirlenir; belirlenen ücret öncelikle ortaklık malvarlığından, bunun yetersiz kalması hâlinde ortaklardan müteselsil sorumluluk esasına göre karşılanır.
Tasfiye usulüne veya tasfiye neticesinde her bir ortağa dağıtılacak paya ilişkin ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklar, 6098 sayılı Kanun'un 644. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince ilgililerin istemi üzerine hâkim tarafından çözüme bağlanır.
Ticaret şirketleri hangi türlerden oluşur?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 124. maddesinin birinci fıkrasına göre ticaret şirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir.
Türk Ticaret Kanunu'na göre şahıs ve sermaye şirketleri hangileridir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 124. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca kollektif ile komandit şirket şahıs şirketi; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket ise sermaye şirketi sayılır.
Adi ortaklıkta tasfiye memurunu hâkim atayabilir mi?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 644. maddesinin ikinci fıkrasına göre, tasfiye görevlisi atanmasında ortakların anlaşamaması hâlinde ortaklardan her biri tasfiye görevlisinin hâkim tarafından atanmasını talep edebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy