Zamanaşımına Uğrayan Bononun Hukuki Niteliği
Bonoda vade zorunlu unsurlardan biri değildir. Vadeye ilişkin herhangi bir kayıt taşımayan bono geçerliliğini korur ve görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır. Bonodan kaynaklanan taleplerin düzenleyene karşı ileri sürülmesi vadeden itibaren üç yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bono hak düşürücü süreye tabi tutulmadığından senedin kambiyo vasfını yitirmesi borçlunun süresi içinde zamanaşımı def'inde bulunmasına bağlıdır. Bu zamanaşımı süresi geçse dahi borçlu def'i ileri sürene kadar bono hamili icra takibi başlatabilir veya alacak davası açabilir. Zamanaşımına uğraması nedeniyle kambiyo senedi vasfını kaybeden bono adi senede dönüşmez; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 202 kapsamında delil başlangıcı sayılır.
Yazılı Delil Başlangıcı ve Temel Borç İlişkisinin İspatı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 202 uyarınca senetle ispat kuralının geçerli olduğu durumlarda delil başlangıcının varlığı tanık dinlenmesine imkân tanır. Kendisine karşı delil olarak sunulan borçlu veya temsilcisi tarafından düzenlenmiş bulunan, ileri sürülen hukuki işlemi bütünüyle ispata yetmemekle birlikte muhtemel gösteren yazılı evrak delil başlangıcı sayılır. Kambiyo vasfını yitiren bonoya dayanma olanağı kalmayan alacaklı, temel borç ilişkisine dayanarak açacağı davada bu senetten delil başlangıcı olarak faydalanabilir ve iddiasını tanık anlatımları ya da diğer delil araçlarıyla ispatlayabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 202Kaynağı aç
Vade Tarihinin Temerrüde ve Muacceliyete Etkisi
Kambiyo senetleri soyut borç ikrarı niteliği taşır ve temel borç ilişkisinden bağımsızdır. Kambiyo senedi düzenlenip lehtara verilmesiyle temel ilişkiden ayrı bir borç ilişkisi doğar; temel borç ilişkisi kendi hukukuna, bono ise kambiyo hukukuna tabi kalır. Dolayısıyla bononun üzerinde yer alan vade tarihi temel borç ilişkisinin vadesi olmayıp kambiyo hukukuna dayalı borcun vadesidir. Kambiyo senedi niteliğindeki bonodan doğan alacak muaccel olunca temel borç ilişkisinden doğan alacak da muaccel hale gelir. Bonoya konu alacağın temel ilişki çerçevesinde ispat edilmesi halinde bonoda yer alan vade tarihi temel borcun muacceliyet tarihi kabul edilir.
Temerrüt Şartları ve Faiz Talebi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 117 uyarınca vadesi gelmiş bir borçta borçlunun temerrüdü kural olarak alacaklının ihtarıyla meydana gelir; ödeme günü taraflarca ortaklaşa belirlenmişse ya da sözleşmedeki yetkiye dayanılarak usulünce bildirilmişse kararlaştırılan günün dolmasıyla temerrüt gerçekleşir. Buna karşılık zamanaşımına uğrayarak kambiyo senedi vasfını kaybeden ve yazılı delil başlangıcına dönüşen bonodaki vade tarihi, temel borç ilişkisine dayanılarak açılan bir takip veya davada borçlunun temerrüdüne esas alınamaz. Vade tarihinden itibaren faiz işletilebilmesi senedin kambiyo vasfını korumasına bağlıdır. Delil başlangıcı sayılan bonodaki vade tarihi yalnızca muacceliyet tarihi oluşturduğundan, faiz talep edilebilmesi için borcun muaccel olması yetmez; borçluya ifa için ihtar gönderilmesi, dava açılması veya temerrüde özgü diğer kanuni yolların işletilmesi gerekir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 117Kaynağı aç
Zamanaşımına uğrayan bonodaki vade tarihinden itibaren faiz istenebilir mi?
Zamanaşımına uğrayarak delil başlangıcına dönüşen bonodaki vade tarihi temerrüde esas alınamaz; faiz talep edilebilmesi için borçluya ihtar gönderilmesi, dava açılması veya temerrüde özgü diğer kanuni yolların işletilmesi gerekir.
Bono zamanaşımına uğradığında adi senet sayılır mı?
Zamanaşımına uğraması sebebiyle kambiyo senedi vasfını yitiren bono adi senede dönüşmez, Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 202 kapsamında delil başlangıcı niteliği taşır.
Kambiyo senedi vasfını kaybeden bonoya dayanılarak tanık dinletilebilir mi?
Senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı sayılan belge bulunursa tanık dinlenebilir; alacaklı temel borç ilişkisine dayalı iddiasını tanık veya diğer delillerle ispatlayabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy