Yurtdışından Döviz İthali ve Gümrükte Açıklama Mükellefiyeti
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın 4. maddesinin (a) bendi uyarınca Türkiye'ye döviz ithali serbesttir. Kişilerin beraberlerinde nakit döviz getirmeleri kural olarak bir miktar kısıtlamasına tabi tutulmamıştır. Buna karşılık, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun'un 16. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; Türk parası, döviz veya bunlarla ödemeyi sağlayan belgeleri yurda getiren ya da yurtdışına çıkaran yolcular, gümrük idaresinin talebi üzerine bu değerlerle ilgili tam ve doğru açıklama yapmakla mükelleftir.
5549 sayılı SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ ÖNLENMESİ HAKKINDA KANUN m. 16Kaynağı aç
Açıklama Talebi Koşulu ve İdari Yaptırımın Şartları
5549 sayılı Kanun'un 16. maddesi kapsamında idari yaptırım uygulanabilmesi için öncelikle gümrük yetkilileri tarafından yolcudan beraberindeki nakit değerlere ilişkin açıklama talep edilmiş olması şarttır. Yetkililerce herhangi bir açıklama talep edilmeden önce gerçekleştirilen kontrolde döviz bulunması ve sonrasında ilgilinin nakdin cinsine, miktarına ve menşeine yönelik doğru açıklamada bulunması halinde kabahat gerçekleşmez. Yaptırım uygulanabilmesi, idarenin somut bildirim istemine rağmen bilgi verilmemesi veya yanıltıcı bilgi sunulması haline bağlıdır.
Buna mukabil, gümrük görevlilerince yolcuya taşınan nakit değerlere dair bir beyanının bulunup bulunmadığı açıkça sorulduğunda, beyan edilecek bir unsur olmadığını bildiren yolcu yönünden açıklama yükümlülüğünün ihlali meydana gelir. Talebe rağmen nakit bulunmadığının ifade edilmesi ve yapılan kontrolde döviz ele geçirilmesi halinde açıklama yapmama kabahatinin unsurları oluşur.
Gerçeğe Aykırı Beyan veya Açıklama Yapmamanın Hukuki Sonuçları
Yetkililerce talep edilmesine karşın herhangi bir açıklama yapılmaması ya da gerçeğe aykırı ve yanıltıcı bilgi verilmesi durumunda, 5549 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yolcu beraberindeki değerler gümrük idaresi tarafından muhafaza altına alınır. Açıklamada bulunmayan yolculara taşıdıkları değerin onda biri oranında, tutar konusunda gerçeğe aykırı açıklamada bulunanlara ise taşınan değer ile açıklanan tutar arasındaki farkın onda biri tutarında idari para cezası kesilir. Durum şüpheli kabul edilerek Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığına ve ilgili mercilere intikal ettirilir.
5549 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tutar konusunda bin beş yüz Yeni Türk Lirasına kadar olan farklar için değerlerin muhafazası, idari para cezası uygulanması ve durumun şüpheli sayılarak bildirilmesi yaptırımları uygulanmaz.
Gümrük İdaresinin Düzenleyeceği Tutanak ve Bildirim Usulü
Gümrük idaresince açıklama istenmesine rağmen açıklama yapılmaması veya yanıltıcı bilgi verildiğinin anlaşılması halinde, en az iki gümrük memuru ile yolcu tarafından imzalanan Nakit Açıklama Tutanağı tanzim edilir. Bu tutanağın bir örneği Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığına gönderilir. Açıklanmayan değerler muhafaza altına alınıp yüzde on oranında idari para cezası uygulanırken, durum aynı zamanda 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir ve adli mercilerden verilecek talimata göre süreç yürütülür.
1567 Sayılı Kanun Uyarınca İdari Para Cezası ve Yetkili Makam
1567 sayılı Kanun kapsamındaki kıymetlerin izinsiz olarak yurda sokulması fiili, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümlerine göre suç veya kabahat oluşturmadığı takdirde; kişi hakkında eşya ve kıymetlerin rayiç bedelinin yarısından iki katına kadar idari para cezası tatbik edilir. Fiilin teşebbüs aşamasında kalması durumunda verilecek ceza yarı oranında indirilir. Kabahatin konusunun yabancı para olması halinde, idari para cezasının hesaplanmasında fiilin işlendiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır. 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca idari yaptırım kararı vermeye yetkili makam Cumhuriyet savcısıdır. Aynı kabahate ilişkin kesinleşen idari yaptırım kararını izleyen beş yıl içinde fiilin tekerrürü halinde cezalar iki kat olarak hükmolunur.
1567 sayılı TÜRK PARASININ KIYMETİNİ KORUMA HAKKINDA KANUN m. 3Kaynağı aç
Yolcu Beraberinde Ziynet Eşyası ve Altın Getirilmesi
Yolcuların beraberlerinde getirebilecekleri kıymetli maden ve taşlara ilişkin usul Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın 7. maddesinin (c) bendinde düzenlenmiştir. Buna göre yolcular, kendilerine ait olan, değeri 15.000 ABD Dolarını aşmayan ve ticari amaç taşımayan ziynet eşyası niteliğindeki kıymetli maden ve taşlardan yapılmış eşyaları Türkiye'ye serbestçe getirebilirler. 15.000 ABD Dolarını aşan değerdeki ziynet eşyalarının tekrar yurtdışına çıkarılması ise ülkeye girişte gümrük idaresine beyan edilmiş olmasına veya Türkiye'de satın alındığının belgelenmesine bağlıdır.
Yolcu beraberindeki ziynet eşyalarının muafiyetten yararlanabilmesi için eşyanın şahsi kullanıma özgülenmesi ve ticari mahiyet taşımaması zorunludur. Eşyanın miktar, cins ve nitelik bakımından ticari amaç taşıdığının anlaşılması durumunda şahsi ziynet eşyası muafiyetinden faydalanılması hukuken mümkün bulunmamaktadır.
İdari Para Cezalarına Karşı Kanun Yararına Bozma Usulü
Gümrükte uygulanan idari yaptırımlara karşı kanun yollarının tüketilmesiyle kesinleşen kararlar bakımından hukuka aykırılıkların giderilmesi adına kanun yararına bozma yoluna gidilebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 309. maddesinin dördüncü fıkrasının (d) bendi uyarınca; kanun yararına bozma isteminin hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektirmesi halinde cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektirmesi halinde ise doğrudan bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi tarafından hükmedilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 309Kaynağı aç
Yurtdışından Türkiye'ye nakit döviz getirmek serbest midir?
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar'ın 4/a maddesi gereğince Türkiye'ye döviz ithali serbesttir. Ancak 5549 sayılı Kanun uyarınca gümrük memurlarının talep etmesi halinde taşınan nakit değerlere dair tam ve doğru açıklama yapılması zorunludur.
Gümrük görevlileri sormadan yapılan aramada döviz bulunursa ceza verilir mi?
Gümrük görevlilerince önceden açıklama talep edilmeksizin yapılan aramada döviz bulunması ve akabinde yolcunun nakdin miktarı ve menşeine ilişkin doğru beyanda bulunması durumunda açıklama yapmama kabahati oluşmaz ve bu gerekçeyle idari para cezası uygulanamaz.
Gümrükte talep edilmesine rağmen dövizin açıklanmamasının cezası nedir?
Talep edildiği halde açıklama yapılmaması halinde değerler muhafaza altına alınır ve taşınan değerin onda biri oranında idari para cezası kesilir. Yanıltıcı beyanda bulunulması durumunda ise gerçek değer ile beyan edilen değer arasındaki farkın onda biri ceza olarak uygulanır.
Yolcu beraberinde ne kadar ziynet eşyası ve altın getirilebilir?
Yolcular, ticari amaç taşımayan ve değeri 15.000 ABD Dolarını aşmayan kendilerine ait şahsi ziynet eşyası niteliğindeki altın ve kıymetli madenleri serbestçe getirebilirler. Bu tutarı aşan ziynet eşyalarının tekrar yurtdışına çıkarılabilmesi için girişte gümrüğe beyan edilmesi şarttır.
1567 sayılı Kanun uyarınca izinsiz kıymet getirilmesinde idari para cezasını kim verir?
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesi uyarınca bu kapsamdaki kabahatlere ilişkin idari para cezasına karar vermeye yetkili makam Cumhuriyet savcısıdır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy