Yurtdışında çalışan işçiler, kanuni şartların gerçekleşmesi halinde Türkiye'deki işçilerle aynı esaslar çerçevesinde kıdem tazminatına hak kazanır. İstihdam eden firmanın Türk menşeli olması durumunda uyuşmazlığa Türk hukuku ve 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri uygulanır.
Uygulanacak Hukukun Belirlenmesi ve Organik Bağ
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 27. maddesinin 1. fıkrası uyarınca iş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgari koruma saklı kalmak üzere, tarafların sözleşmeyle belirledikleri hukuka tabidir. Tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları halinde, Kanun'un 27. maddesinin 2. fıkrası gereğince iş sözleşmesine işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku tatbik edilir; işçinin işini geçici olarak başka bir ülkede görmesi durumunda bu yer mutad işyeri sayılmaz. İşçinin işini belirli bir ülkede mutad olarak yapmayıp devamlı olarak birden fazla ülkede yapması halinde ise sözleşme, Kanun'un 27. maddesinin 3. fıkrası uyarınca işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Bununla birlikte, halin bütün şartlarına göre işin yapıldığı yer hukukunun işin yapıldığı sırada uygulanmak zorunda olan hükümleri hariç olmak üzere, iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması halinde Kanun'un 27. maddesinin 4. fıkrası gereğince sözleşmeye bu hukuk uygulanabilir.
5718 sayılı MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK VE USUL HUKUKU HAKKINDA KANUN m. 27Kaynağı aç
İşçinin yurtdışında faaliyet gösteren yabancı bir şirket nezdinde çalışması halinde dahi, bu kuruluşun Türkiye'deki şirketlerle organik bağının tanık veya diğer delillerle ortaya konulması durumunda uyuşmazlığa Türk hukuku tatbik edilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2021/5975 Esas ve 2021/11173 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, aralarında organik bağ tespit edilen davalı şirketlerin alacaklardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu kararın gerekçesinde kabul edilmesine rağmen, hüküm fıkrasında bu sorumluluk türü açıkça gösterilmeyerek infazda tereddüt yaratacak biçimde tahsil kararı verilmesi bozma nedenidir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2021/5975, K. 2021/11173Kaynağı aç
Yurtdışı çalışmalarından kaynaklanan kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları için dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tüketilmiş olması dava şartıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde uzlaşma sağlanamaması halinde dava yoluna başvurulur.
Kıdem ve İhbar Tazminatına Hak Kazanma Koşulları
Kıdem tazminatına hak kazanılabilmesi için taraflar arasındaki iş sözleşmesinin yazılı yapılmış olması zorunlu değildir. İşçinin en az bir yıllık kıdem süresini doldurması ve iş akdinin kıdem tazminatına engel teşkil etmeyen bir gerekçeyle feshedilmiş olması yeterlidir. İşçinin aynı işverenin yurtdışındaki farklı işyerlerinde aralıklı olarak çalıştırılması durumunda, her bir çalışma dönemi bakımından tazminata hak kazanma şartları incelenir ve süreler kesintisizmiş gibi birleştirilerek kıdem tazminatı hesaplanır.
İş sözleşmesinin feshinden evvel çalışma süresine tekabül eden yasal bildirim sürelerine uyulmaksızın iş akdine son verilmesi halinde işçi ihbar tazminatı talep edebilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2020/441 Esas ve 2020/17215 Karar sayılı kararında vurgulandığı üzere, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamalarının brüt ücret üzerinden yapılması zorunludur; anılan tazminat alacaklarının net miktar üzerinden hüküm altına alınması hukuki isabetsizlik teşkil eder.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2020/441, K. 2020/17215Kaynağı aç
Kıdem Tazminatına Esas Ücretin Hesabı ve Giydirilmiş Menfaatler
Tazminata esas giydirilmiş brüt ücretin hesaplanmasında işçinin asıl ücretine ek olarak süreklilik gösteren primler, ikramiye, giyecek, yakacak, kira, servis, sigorta ve yemek yardımı gibi para ile ölçülebilir menfaatler dahil edilir. İşverenin grup emeklilik sigortası için üstlendiği katkı payı ödemeleri de giydirilmiş ücrete yansıtılmalıdır. Dönemsel mahiyette olmayan parasal hakların giydirilmiş ücrete yansıtılmasında, son bir yıl içinde yapılan ödemelerin toplamı 365 güne bölünerek günlük karşılığı bulunur.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2014/26151, K. 2015/36419Kaynağı aç
Tazminata esas aylık ücretin tespitinde, saat ücretinin önce 7,5 sonra da 30 ile çarpımı kuralı uygulanır; ücretin işçinin fiilen çalıştığı gün sayısı üzerinden hesaplanması hukuka uygun değildir. Buna karşılık işçiye temin edilen koruyucu elbise, işyerinde kullanılmak üzere verilen havlu ve sabun yardımı, arızi fazla çalışma, ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili alacakları kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücret hesabına katılmaz.
Yurtdışına Sefer Yapan Tır Şoförlerinin Hakları ve Sefer Primi
Yurtdışına sefer gerçekleştiren tır şoförlerinin salt asgari ücretle çalıştığının kabulü mümkün görülmemektedir. Bu sebeple işçiye sefer primi veya yol primi adı altında yapılan ödemeler ile harcırahlar kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve diğer işçilik haklarının belirlenmesinde ücrete eklenir. Öte yandan sefer sürelerinin aşırı uzaması ve araç kullanım sürelerinin mevzuatta belirlenen yasal sınırları aşması hallerinde, yurtdışına sefer yapan tır şoförleri iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme imkanına kavuşur.
Yabancı Para Alacakları, Tavan Uygulaması ve Faiz
Kıdem tazminatının münhasıran Türk parası üzerinden ödeneceğini öngören amir bir yasal kural bulunmadığından, ücreti yabancı para olarak kararlaştırılan yurtdışı işçileri davalarını yabancı para cinsinden açabilir ve mahkeme yabancı para üzerinden hüküm kurabilir. Yabancı para üzerinden talep edilen kıdem tazminatında yasal tavan sınırlamasının gözetilmesi zorunludur. Tavan kontrolü amacıyla iş sözleşmesinin feshedildiği tarihteki kur esas alınarak işçinin bir yıllık Türk Lirası tutarı belirlenir; bu tutarın kıdem tazminatı tavanını aşması halinde tavan tutarı esas alınarak aynı kur üzerinden yeniden yabancı paraya dönüştürülür.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2021/5975 Esas ve 2021/11173 Karar sayılı ilamı gereğince, yabancı para üzerinden ücret alan işçinin kıdem tazminatı talebini döviz olarak ileri sürdüğü ve hesaplamanın tavan gözetilerek yabancı para cinsinden yapıldığı durumlarda alacağın Türk Lirası olarak karara bağlanması hatalıdır. Alacak davasının başlangıçta Türk Lirası cinsinden açılmış olması halinde ise yargılamanın tahkikat aşaması tamamlanmadan tam ıslah yoluna başvurularak talep yabancı para cinsine çevrilebilir. Yabancı para borçlarına uygulanacak temerrüt faizinde, sözleşmede daha yüksek bir oran kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 4/a maddesi uyarınca kamu bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladığı en yüksek faiz oranı tatbik edilir.
3095 sayılı KANUNİ FAİZ VE TEMERRÜT FAİZİNE İLİŞKİN KANUN m. 4/aKaynağı aç
Fazla Mesai, Yıllık İzin ve İspat Yükü
Yurtdışı işçisinin haftalık 45 saati aşan fiili çalışmaları fazla mesai niteliğindedir ve iş sözleşmesinde aksine düzenleme bulunsa dahi bu sürelerin karşılığı ödenmelidir. 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca kullandırılmayan yıllık ücretli izin hakları ise iş akdinin feshiyle birlikte ücret alacağına dönüşür.
İşverenin ücret ödemesinin bir kısmını banka aracılığıyla, bir kısmını ise elden gerçekleştirmesi gerçek ücretin belirlenmesine engel oluşturmaz; işçinin gerçek ücreti tanık beyanları ve bilirkişi incelemesiyle ortaya konulur. İspat yükü bakımından, kıdem tazminatının ifa edildiğini ispat külfeti işveren üzerinde bulunurken fazla mesai yapıldığını ispat yükü işçiye aittir.
Yurtdışındaki işyerlerinde uzun süre istihdam edilmiş ve ciddi miktarda tazminat hakkı kazanmış bir işçinin makul bir sebep olmaksızın işten kendi iradesiyle ayrılması hayatın olağan akışına aykırı kabul edilir. Bu nedenle hak kaybı doğurmaya yönelik matbu istifa belgeleri ve ibranameler kural olarak geçersiz sayılır.
Yurtdışı işçilik alacakları için arabuluculuk zorunlu mudur?
Yurtdışı işçilerinin kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarına ilişkin uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuk sürecinin tüketilmesi kanuni bir dava şartıdır.
Fazla çalışma yapıldığını kim ispatlamakla yükümlüdür?
Fazla mesai yapıldığını ispat yükü işçiye aittir; kıdem tazminatının ödendiğini kanıtlama yükümlülüğü ise işverene düşer.
Türk Lirası olarak açılan dava dövize dönüştürülebilir mi?
Türk Lirası cinsinden ikame edilen davada, tahkikat aşaması sonuçlanmadan önce tam ıslah yoluna başvurularak alacak talebi yabancı para birimine dönüştürülebilir.
Yabancı para alacaklarında hangi faiz oranı uygulanır?
Sözleşmede daha yüksek bir faiz öngörülmemişse 3095 sayılı Kanun'un 4/a maddesi gereğince devlet bankalarının o yabancı parayla açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladığı en yüksek faiz oranı yürütülür.
Tır şoförlerine verilen yol primleri kıdem hesabına dahil edilir mi?
Yurtdışına sefer yapan tır şoförlerine ödenen yol veya sefer primleri ile harcırahlar süreklilik arz eden menfaat niteliğinde olduğundan kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücrete dahil edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

