Kadın futbolcuların hamilelik ve doğum süreçlerine ilişkin hakları, FIFA Oyuncuların Statüsü ve Transferi Talimatı (OSTY) ile belirlenen asgari çalışma şartları kapsamında güvence altına alınmıştır. Bu kurallar Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) 2000 tarihli Annelik Koruma Sözleşmesi standartlarıyla uyumlu olup ulusal federasyonlar nezdinde de bağlayıcı nitelik taşır. Düzenlemeler uyarınca profesyonel futbolcu sözleşmelerinin geçerliliği hamilelik durumuna bağlanamaz; hamilelik ve annelik gerekçeleriyle sözleşmenin tek taraflı feshi yasaklanarak sporculara hukuki koruma sağlanır.
Sözleşme Güvencesi ve Haksız Feshe Karşı Yaptırımlar
FIFA OSTY Madde 18/4 gereğince bir futbolcu sözleşmesinin geçerliliği; futbolcunun hamile kalmasına, hamile olmasına, doğum izninde bulunmasına veya genel olarak annelik haklarını kullanmasına tabi tutulamaz. Kulüplerin bu gerekçelerle sözleşmeyi feshetmesi yasaktır ve bu tür fesihler haksız fesih kabul edilir. Aksi ispatlanmadığı sürece, hamilelik veya doğum izni sırasında kulüp tarafından gerçekleştirilen tek taraflı fesihlerin hamilelik olgusu nedeniyle yapıldığı varsayılır.
Sözleşmeyi hamilelik veya doğum gerekçesiyle tek taraflı fesheden kulüpler aleyhine mali ve disipliner yaptırımlar uygulanır. OSTY Madde 18/4 fıkra 3 kapsamında kulüpler, futbolcuya sözleşmenin kalan süresine ilişkin bedelin tamamını ödemenin yanı sıra ilaveten 6 aylık maaş tutarında tazminat ödemekle yükümlü kılınabilir. Ayrıca bu tazminatlara ek olarak para cezası ve kümülatif biçimde sportif yaptırımlar tatbik edilebilir.
Doğum İzni Süresi, Başlangıcı ve Ücret Güvencesi
Doğum izni, kadının hamileliği sebebiyle doğumdan itibaren en az sekiz haftanın geçmesi koşuluyla başlayacak olan en az 14 haftalık ücretli izin süresini kapsar. Hamile futbolcu, mevzuatta öngörülen asgari sürelere uymak kaydıyla doğum izninin başlama tarihini bağımsız olarak bizzat belirleme hakkına sahiptir. Futbolcuyu izin zamanlaması konusunda zorlayan veya üzerinde baskı kuran kulüplere FIFA Disiplin Komitesi tarafından yaptırım uygulanır.
OSTY Madde 18/7 hükmü uyarınca, milli hukuk düzenlemelerinde veya yürürlükteki toplu iş sözleşmesinde kadın futbolcu lehine daha avantajlı koşullar yer almadığı müddetçe, doğum iznindeki futbolcuya sözleşme süresince sözleşmeli maaşının üçte ikisine eşdeğer bedel ödenir.
Hamilelik Sürecinde Sportif ve Alternatif Hizmet Esasları
Hamile futbolcu, kendisini takip eden hekim ile bağımsız bir tıp uzmanının sportif faaliyet icra etmesinin güvenli olduğuna dair onay vermesi halinde müsabakalara katılmayı ve sportif hizmet sunmayı seçebilir. Sporcunun bu yönde tercihte bulunması durumunda kulüp karara uymak, sporcunun ve doğmamış çocuğun sağlığını önceliklendirerek katılımı güvenli kılacak uygun bir plan hazırlamakla yükümlüdür.
Hamile futbolcunun sportif faaliyetlere devam etmesi hekimi tarafından uygun görülmezse ya da futbolcu kendi iradesiyle sportif hizmet sunmamayı tercih ederse kulübe alternatif hizmet sağlama hakkı devreye girer. Bu halde taraflar iffa edilecek alternatif hizmetler üzerinde anlaşır ve kulüp bu hizmet planını resmileştirmekle yükümlü kalır. Futbolcunun doğum iznine ayrılana kadar alternatif hizmet sunduğu dönem boyunca sözleşmesel tam ücretini alma hakkı korunur.
İşe Dönüş Hakları ve Emzirme Odaları
Doğum iznini tamamlayan futbolcu, kendisini takip eden uzman hekim ve bağımsız tıp uzmanının spora dönüşün güvenli olduğuna dair onay vermesi üzerine işe dönme hakkını haizdir. Kulüp bu karara saygı göstererek futbolcuyu futbol faaliyetine yeniden entegre etmek ve gerekli tıbbi desteği sunmak zorundadır. Faaliyete geri dönen futbolcu, doğum izninden önce sözleşmesinde belirlenmiş şartlar dahilinde taahhüt edilen tam ücretini almaya devam eder.
Kulübüne sportif hizmet sunduğu süre boyunca kadın futbolcuya bebeğini emzirme veya anne sütü sağma olanağı sağlanmalıdır. Kulüpler, merkezlerinin bulunduğu ülkenin yürürlükteki mevzuatına veya ilgili toplu iş sözleşmesine uygun standartları taşıyan tesisleri hazır bulundurmakla yükümlüdür.
Tescil Dönemi Dışındaki İstisnai Düzenlemeler
Doğum izni süreçleri bakımından tescil dönemlerine iki temel istisna getirilmiştir. OSTY Madde 6/1-a gereğince doğum iznine ayrılan futbolcunun yerine geçici olarak kadroya dahil edilecek yeni futbolcu, transfer tescil dönemi dışında da tescil edilebilir. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça, bu geçici sözleşme süresi tescil tarihinden itibaren başlayıp doğum iznindeki futbolcunun dönüşünü takiben başlayacak ilk tescil döneminden bir önceki gün kendiliğinden sona erer.
Tescil kuralına getirilen bir diğer istisna ise doğum iznini tamamlayan sporcunun durumudur. OSTY Madde 18/4 çerçevesindeki işe dönüş hakkı uyarınca, doğum iznini tamamlayan kadın futbolcu transfer tescil dönemi dışında da kulübüne ve yerel müsabakalara tekrar tescil edilerek entegre edilebilir. Ancak bu süreçte sporcunun yerel müsabakalara katılabilecek seviyede olup olmadığının tespiti ve müsabakaların sportif bütünlüğünün korunması esas alınır.
Ulusal Düzeyde Bağlayıcılık ve Asgari Standart Niteliği
FIFA OSTY Madde 1.3(a) uyarınca kadın futbolcuların hamilelik ve doğum haklarına dair düzenlemeler ulusal düzeyde de bağlayıcıdır. Üye federasyonlar, milli hukukun uygulanması durumunda daha lehe hükümler bulunmadığı takdirde bu kuralları kabul etmek ve uygulamak zorundadır. Talimat ile getirilen hükümler asgari standart mahiyetinde olup üye federasyonlar milli hukukları dahilinde kadın futbolcular lehine daha koruyucu düzenlemeler yapma serbestisine sahiptir.
Kulüp hamilelik sebebiyle sözleşmeyi feshederse hangi yaptırımlarla karşılaşır?
Hamilelik veya doğum gerekçesiyle sözleşmenin tek taraflı feshi haksız fesih kabul edilir; kulüp kalan sözleşme süresi alacaklarına ilaveten 6 aylık maaş tutarında tazminat ödemekle yükümlü kılınabilir, ayrıca para cezası ve sportif yaptırımlarla karşılaşabilir.
Hamile futbolcu müsabakalarda oynamaya devam edebilir mi?
Kendisini takip eden uzman hekim ile bağımsız tıp uzmanının güvenli olduğuna dair onay vermesi halinde hamile futbolcu sportif hizmet sunmayı seçebilir; kulüp bu karara uyarak sağlık ve güvenlik planı hazırlamakla yükümlüdür.
Hamile futbolcu sahaya çıkamazsa ücret hakkı ve çalışma durumu ne olur?
Sportif faaliyetin hekimce uygun görülmemesi veya futbolcunun oynamamayı tercih etmesi halinde kulüple anlaşılarak alternatif hizmet sağlanır ve doğum iznine kadar sporcu tam ücretini almaya devam eder.
Doğum iznindeki futbolcunun yerine transfer dönemi dışında oyuncu alınabilir mi?
Doğum iznine ayrılan futbolcunun yerine geçici olarak transfer edilecek oyuncu tescil dönemi dışında tescil edilebilir ve aksi kararlaştırılmadıkça sözleşmesi asıl futbolcunun dönüşünü izleyen ilk transfer döneminden önceki gün sona erer.
Doğum izninden dönen futbolcunun tescili ve ücret hakları nedir?
Tıbbi onay alarak işe dönen futbolcu transfer tescil dönemi kapalı olsa dahi yeniden tescil edilir ve doğum izninden önceki sözleşmesinde taahhüt edilen tam maaşını almaya devam eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy