4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 167/1-5(h) uyarınca yolcuların kendi kullanımlarına mahsus, ticari mahiyette olmayan kişisel eşyası serbest dolaşıma sokulurken gümrük vergisinden muaftır. Türkiye'ye giriş yapan yolcuların şahsi tedavilerinde kullanılmak üzere yanlarında getirdikleri ilaçlar da makul miktarda olması ve şahsi tedaviye ait olduğunun reçete veya doktor raporu gibi hukuken geçerli belgelerle kanıtlanması koşuluyla bu muafiyetten faydalandırılmaktadır.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 167Kaynağı aç
Yolcu Beraberinde İlaç Getirme Şartları ve Reçete Esasları
Yolcu beraberi getirilen ilaçlara ilişkin ibraz edilen reçete veya doktor raporunun, bizzat ilacı taşıyan yolcunun veya yolcunun bakmakla yükümlü olduğu ve birlikte seyahat ettiği birinci derece yakınının adına düzenlenmiş bulunması aranır.
Gümrük idaresine ibraz edilecek tıbbi belgede hastanın teşhisi, ilacın ticari veya etken madde adı, yetkili hekimce belirlenen günlük kullanım dozu ve öngörülen tedavi süresinin açıkça yer alması istenir.
Yolcu beraberi getirilen ilaç miktarının, yolcunun Türkiye'de bulunacağı süreyle veya makul bir tedavi süresiyle, çoğunlukla en fazla üç aylık dozla orantılı olması beklenir. Yıllık gereksinimi aşan ya da ticari stok niteliği doğuran miktardaki ilaçlar, geçerli bir reçete bulunsa dahi yolcu beraberi muafiyetinden yararlandırılmaz.
Posta ve Hızlı Kargo Yoluyla İlaç ve Takviye Edici Gıda Sevkiyatı
Posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla serbest dolaşıma sokulmak üzere ilaç, kozmetik veya takviye edici gıda getirilmesi kural olarak sınırlandırılmış ve yasaklanmıştır.
Bu yasağın istisnası olarak, kişinin şahsi tedavisi için zorunlu nitelikte bulunan, Türkiye'de ruhsatı bulunmayan veya ruhsatlı olmasına karşın fiilen tedarik edilemeyen ilaçlar kargo ya da posta yoluyla getirilebilir. Bu istisnadan yararlanılabilmesi için kişiye özel reçete, tıp fakülteleri veya eğitim ve araştırma hastanelerince düzenlenen sağlık kurulu raporu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından tanzim edilen uygunluk veya ithal izin belgesinin gümrük idaresine sunulması gerekir. TİTCK onay yazısı elektronik ortamda veya fiziken gümrüğe ulaştırıldığında, kargodaki ilaç gümrük vergisinden muaf tutularak ilgilisine teslim edilir.
Posta ve kargo yoluyla takviye edici gıda ve vitamin getirilmesi ilke olarak yasak olup bu ürünlerin gümrükten çekilemeyerek mahrece iadesi veya tasfiyesi söz konusu olur. Ancak bir hastalığa bağlı olarak kullanımının zorunlu olduğu resmi doktor raporuyla belgelenen özel takviye gıdalar bu uygulamanın istisnasını teşkil eder.
Tıbbi Cihazlar ve Sağlık Eşyasının Gümrük Rejimi
Solunum cihazları, insülin pompaları, işitme cihazları, tekerlekli sandalyeler ile tansiyon ve şeker ölçüm aygıtları gibi kişisel kullanım amacına yönelik medikal ürünler, yolcu beraberinde getirildiğinde gümrük vergisinden muaf tutulmaktadır.
Hastanın kişisel ihtiyacını aşan, birden fazla sayıda ve ambalajı açılmamış biçimde getirilen ya da klinik veya hastane ortamında kullanıma özgü profesyonel medikal ekipmanlar yolcu beraberi muafiyetinden çıkarılır. Söz konusu eşyalar Ürün Takip Sistemi (ÜTS) kayıtları, CE uygunluk işareti ve genel tıbbi cihaz ithalat rejimi kurallarına tabi tutulur.
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 167/1-7 uyarınca; tıbbi teşhis, tedavi ve araştırma alet ve cihazları, insan kaynaklı tedavi edici maddeler, kan gruplama ve doku tipi ayırma belirteçleri ile ilaç özelliği taşıyan ürünlerin kalite kontrol maddeleri, Cumhurbaşkanınca belirlenecek kişi, kurum ve kuruluşlar tarafından ticari gaye güdülmemek ve amacı doğrultusunda kullanılmak üzere ithal edilmesi halinde gümrük vergisinden muaftır. Türkiye'de düzenlenen uluslararası spor müsabakalarında kullanılmak üzere getirilen eczacılık ürünleri de vergiden muaf tutulur. Cumhurbaşkanı bu eşyayı geliş süreleri dahil tanımlamaya, cins, nevi ve miktarlarını belirlemeye ve maktu tarife uygulamaya yetkilidir.
4458 sayılı Kanun m. 181 uyarınca ithalatta gümrük yükümlülüğü kural olarak gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar ve asıl muhatap beyan sahibidir. Dolaylı temsilde temsilcinin sorumluluğu verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği gereği bilmesi gerektiği hallerle sınırlıdır; verilerin yanlışlığı sebebiyle vergilerin tahsil edilememesine yol açan ve bu durumu bilen ya da bilmesi gereken veri sağlayıcıları da doğan gümrük vergisinden sorumlu tutulur.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 181Kaynağı aç
Uyuşturucu veya Psikotrop Etken Maddeli İlaçlarda Cezai Yaptırım
Uyuşturucu veya psikotrop nitelikte etken madde barındıran ilaçların reçetesiz, raporsuz ya da gümrük idaresine beyan edilmeksizin gizlenerek ülkeye sokulmak istenmesi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188 ve 2313 sayılı Kanun kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde ithalatı suçu olarak değerlendirilir. Bu tür etken maddeleri içeren ilaçlar bakımından resmi tabip raporu, kırmızı veya yeşil reçete ya da uluslararası hasta kullanım belgesine sahip olunması ve bu belgelerin gümrük sahasına girilmeden önce görevlilere açıkça bildirilmesi önem taşır; zira idareye bildirim yapılmaksızın eşyanın geçirilmesi cezai takibat riskini doğurur.
5237 sayılı TCK m. 188/1 hükmüne göre uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ithal eden fail hakkında yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve iki bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmektedir. Buna karşılık TCK m. 188/6 uyarınca üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu ya da uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü madde açısından da ithalat yaptırımları uygulanmakla birlikte, tayin olunacak ceza yarısına kadar indirilebilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 188Kaynağı aç
Sağlık Bakanlığı izni ve geçerli tabip reçetesi bulunmaksızın ülkeye sokulmaya çalışılan hormon ilaçları gümrük idaresince ambar altına alınmakta ve ilgililer hakkında adli ve idari süreç başlatılabilmektedir.
Gümrükte Eşyanın Alıkonulması, Ambar Süreci ve Elkoyma Usulü
Gümrük sahasında geçişine izin verilmeyen ilaç veya tıbbi cihazlar için görevli memurlar tarafından eşyanın adını, miktarını, formunu ve ticari veya şahsi durumunu belirten resmi bir tutanak tanzim edilir. Bir nüshası yolcuya veya kargo alıcısına teslim edilir ve eşya geçici depolama amacıyla gümrük ambarına kaldırılır. Eşyanın usulüne uygun belgelerle çekilebilmesi için yolcu beraberi eşyada kural olarak üç aylık kanuni bekleme süresi tanınır.
Ceza muhakemesini gerektiren adli soruşturmalarda 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 127/1 uyarınca elkoyma işlemi kural olarak hakim kararıyla gerçekleştirilir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamayan durumlarda ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlilerince icra edilebilir. Hakim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde yetkili hakimin onayına sunulur. Hakim kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi halde elkoyma kendiliğinden kalkar. Zilyetliğindeki eşyaya elkonulan kimse hakimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir ve elkoyma işlemi suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 127Kaynağı aç
İdari İtiraz Aşaması ve Yargı Yolu
İlacın gümrük vergisine veya para cezasına tabi tutulmasına ilişkin usul uyuşmazlıklarında, insan sağlığını ilgilendiren durumlarda eşyanın ambarda bekletilmesi yerine nakit teminat yatırılarak veya ceza ve vergi tutarı depo edilerek ilacın ilgilisine derhal teslim edilmesi idareden talep edilebilir; bürokratik evrak takibatı ise teslimden sonra sürdürülür.
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242/1 gereğince yükümlüler, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinin süresi içinde yanlış makama verilmesi halinde itiraz süresinde yapılmış sayılır ve idarece yetkili makama ulaştırılır. İdareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilmesi kanuni zorunluluktur.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 242Kaynağı aç
Gümrük idaresine yapılan itirazın reddi halinde 4458 sayılı Kanun m. 242/4 uyarınca işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulur. İdari yargıda genel dava açma süresi, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1 gereğince özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde ise otuz gündür. Bu süreler idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı, vergi ve mali yükümlere ilişkin uyuşmazlıklarda ise tahakkuk, tebliğ veya tahsilatı izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Yurt dışından yolcu beraberinde ne kadar ilaç getirilebilir?
Yolcular şahsi tedavilerine mahsus ilaçları makul miktarda ve uygulamada genellikle en fazla üç aylık tedavi dozuyla sınırlı olmak üzere, reçete veya raporla kanıtlandığında gümrük vergisinden muaf olarak getirebilirler. Yıllık ihtiyacı aşan veya ticari stok niteliğindeki miktarlar reçete olsa dahi muafiyetten yararlandırılmaz.
Reçeteli ilaçlar kargo veya posta yoluyla doğrudan sipariş edilebilir mi?
Posta ve kargo yoluyla ilaç sevkiyatı kural olarak yasaktır. Ancak kişinin şahsi tedavisi için zorunlu olan ve Türkiye'de ruhsatsız veya temin edilemeyen ilaçlar; kişiye özel reçete, sağlık kurulu raporu ve TİTCK izin belgesi gümrüğe sunularak vergiden muaf biçimde kargoyla teslim alınabilir.
Kırmızı veya yeşil reçeteli ilaçlarla ülkeye girerken hangi kurallar uygulanır?
Uyuşturucu ve psikotrop etken maddeli ilaçları taşıyan kişilerin resmi tabip raporu, reçete veya hasta kullanım belgelerini gümrük memurlarına açıkça beyan etmesi aranır. Beyan edilmeksizin ülkeye sokulmaya çalışılan bu tür maddeler TCK m. 188 kapsamına girebilir; reçeteye bağlı maddelerde ise tayin olunacak cezanın kanunen yarısına kadar indirilebilmesi mümkündür.
Gümrük idaresinin ilaca el koyma veya teslim etmeme kararına karşı nasıl itiraz edilir?
Kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan aynı makama itiraz dilekçesi verilmelidir. İtiraz üzerine idare otuz gün içinde karar verir; ret kararına karşı da yetkili idari yargı merciinde dava açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy