Yurt Dışında Alınan Profesörlük Unvanının Denkliği

Yurt dışında kazanılan profesörlük unvanının denkliği, yabancı yükseköğretim kurumundan alınan akademik unvanın Türkiye’deki eş değerliğinin Üniversitelerarası Kurul tarafından onaylanmasıdır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu uyarınca yapılan bu başvuru akademik kadro haklarını etkiler ve idari yargı denetimine tabidir.

Kurumun tanınması ve bireysel değerlendirme

Unvanın Türkiye’de kullanılabilmesi için unvanı veren yabancı yükseköğretim kurumunun Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınması gerekir. Tanınmayan bir kurumdan alınan unvanın denklik alması hukuken mümkün değildir.

Adayın yurt dışında profesörlük kadrosuna atanmış olması ve unvanı en az iki yıl fiilen kullanmış olması, bağlayıcı kanun şartı olarak değil, genel kabul gören bir teamül olarak ele alınır. Her başvuru ayrıca adayın yayınları, projeleri ve akademik faaliyetleri üzerinden bireysel olarak değerlendirilir.

Üniversitelerarası Kurul dosyayı ilgili bilim alanı komisyonlarına gönderir. Komisyonlar, yabancı unvanın kazanılma koşullarının 2547 sayılı Kanun’daki ölçütlere uygun olup olmadığını denetler.

Doçentlik aşaması ve beş yıllık çalışma

Türkiye’de profesör olabilmek için kural olarak doçentlik unvanından sonra en az beş yıl çalışılmış olması aranır. Yabancı başvurularda bekleme süresi ile doçentlik aşaması temel uyuşmazlık olarak ele alınır.

Yabancı sistem Türkiye’deki doçentlik aşamasını atlıyorsa Üniversitelerarası Kurul ek yayın veya sınav şartı getirebilir. Yabancı sistem doçentlik aramıyorsa yayınlar doçentlik ölçütleriyle de değerlendirilir; her iki aşama karşılanırsa denklik verilebilir, aksi halde önce doçentlik şartlarının tamamlanması istenebilir. Aynı çerçevede, doçentlik ölçütlerini taşımayan adayın profesörlük unvanı denkliğinin genellikle reddedildiği de belirtilir. Bu iki sonuç aynı olayda tek ve kesin bir kurala indirgenemez.

Dosyada bulunması beklenen belgeler

Dosyada doktora diploması, doçentlik belgesi ve profesörlük atama kararının bulunması beklenir. Yabancı belgelerin apostil şerhi taşıması ve noter onaylı tercümelerinin sunulması dosyanın temelini oluşturur.

Geçici pozisyonlar ve benzer unvanlar

Misafir profesörlük, kalıcı denklik için yeterli sayılmaz. Denklik bakımından kadronun asli, sürekli ve akademik ölçütlere uygun olması aranır. Misafir veya yarı zamanlı nitelikteki geçici pozisyonlarda geçen süreler ve bu sırada kullanılan unvanlar, Türkiye’de kalıcı profesörlük kadrosuna eş değer bir denklik hakkı doğurmaz.

Bazı ülkelerdeki adjunct veya associate unvanlarının çevirisinde yapılan hatalar, incelemede yanıltıcı beyan olarak algılanabilir ve etik incelemeye yol açabilir.

Atama ve unvanın kullanımı

Denklik belgesi, devlet veya vakıf üniversitesinde profesör olarak atanabilmek için ön şart niteliğindedir. Belgenin ilan başvurusunda sunulmaması başvuruyu geçersiz kılabilir.

Yabancı uyruklu kişiler ile denkliği henüz onaylanmamış öğretim elemanları, yabancı uyruklu öğretim elemanı statüsünde sözleşmeyle çalıştırılabilir. Bu dönemde resmi olarak profesör unvanı kullanılamaz ve kadrolu atama yapılamaz.

Denklik belgesi alınmadan unvanın resmi evrakta, kartvizitte veya üniversite kadrosunda kullanılması, unvanın haksız kullanımı ya da disiplin sorumluluğunu gündeme getirebilir.

Dava süresi ve yetkili mahkeme

Ret kararı aleyhine iptal davası açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesine göre, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Adresi belli olmayan kişiye özel kanundaki hükme göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksine hüküm bulunmadıkça süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar. İlgililer, uygulanan işlem, düzenleyici işlem veya her ikisi aleyhine dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz.

2577 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre ilgililer, idari dava açmadan önce ve dava açma süresi içinde, işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan; üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan isteyebilir. İşlemeye başlamış dava açma süresini bu başvuru durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre hesaba katılır. Maddenin dördüncü fıkrası 10/6/1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

2577 sayılı Kanun’un 32. maddesine göre, görev hükümleri saklı kalmak üzere bu Kanunda veya özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmemişse yetkili idare mahkemesi, dava konusu işlemi veya sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Yetki kamu düzenindendir.

Yürütmenin durdurulması

2577 sayılı Kanun’un 27. maddesine göre Danıştayda veya idare mahkemesinde dava açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

Telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Akademik kadro kaybı riski bu istemin gerekçesi olarak ileri sürülebilir; istem her olayda kabul edilmez.

Kararda, işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararlar belirtilir. Yalnızca ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez. Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, savunma alınmaksızın reddedilebilir.

Yürütmenin durdurulması istemli davalarda 16. maddedeki süreler kısaltılabilir ve tebliğin memur eliyle yapılmasına karar verilebilir. Kararlar kural olarak teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz. Teminata ilişkin anlaşmazlığı, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer.

Yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir ve karara bağlanır. Bu kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.

Kararın uygulanması ve tazminat

2577 sayılı Kanun’un 28. maddesine göre idare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır. Bu süre, kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez. Karara göre işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Mahkeme kararının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi halinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir.

Tazminat davalarında, kararın tebliği ile ödeme arasındaki süre için 6183 sayılı Kanun’un 48. maddesine göre belirlenen tecil faizi oranında faiz ödenir. Kararın davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarih arasında geçen süre için faiz işlemez.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy