Yurt Dışı Siparişlerde Gümrükte Takılma ve Hukuki Yaptırımlar

by Avukat Erdal Ersoy
Yurt Dışı Siparişlerde Gümrükte Takılma ve Hukuki Yaptırımlar

Yurt dışından sipariş edilen ürünler Türkiye'ye girerken gümrük mevzuatı kapsamında beyan, kıymet tespiti ve uygunluk denetimine tabi tutulur. Eksik veya aykırı beyan saptandığında idari para cezası ve ek vergi birlikte uygulanabilir; aykırılığın niteliğine göre cezai sorumluluk da gündeme gelebilir. Bu süreçte nelerin nasıl işlediğini önceden bilmek, olası yaptırımları önlemede belirleyici rol oynar.

4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 234Kaynağı aç
Madde 234 – (Değişik: 18/6/2009-5911/60 md.)[139] 1. Serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; a) 15 inci maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark %5’i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır. b) Kıymeti üzerinden ithalat vergilerine tabi eşyanın beyan edilen kıymeti, 23 ila 31 inci maddelerde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde, bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı para cezası alınır. c) Satış birimine göre miktar itibarıyla %5’i geçmeyen bir fark ile maddi hesap hatasından doğan noksan kıymet beyanlarında, bu farklara ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının yarısı tutarında para cezası alınır. 2. (Değişik:24/10/2019-7190/11 md.) Dahilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ve tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimi hükümlerine tabi eşyaya ilişkin olarak yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; birinci fıkrada belirtilen farklılıkların tespiti durumunda vergi farkının yarısı tutarında idari para cezası verilir. 3. Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on nisbetinde uygulanır.[140] 4. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri için yukarıda belirtilen cezalara ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu gibi hallerde, 241 inci maddenin birinci fıkra hükmüne göre işlem yapılır. 5. 194 üncü maddenin birinci fıkrası uyarınca doğan gümrük yükümlülüğü kapsamında ödenmesi gereken ithalat vergilerinin anılan maddenin dördüncü fıkrasında öngörülen tarihe kadar hiç ödenmemiş veya eksik ödenmiş olduğunun gümrük idarelerince yapılan kontrol sonucunda tespit edildiği durumda, ödenmesi gereken ithalat vergilerinin söz konusu dördüncü fıkrada belirtilen faizi ile birlikte tahsilinin yanı sıra, yükümlüsü hakkında bu vergilerin dörtte biri tutarında para cezasına hükmedilir. Bu fıkrada belirtilen hiç ödenmeyen veya eksik ödenen ithalat vergilerinin yükümlüsünce gümrük idaresinin tespitinden önce bildirilmesi durumunda bu cezaya hükmedilmez. 194 üncü maddenin dördüncü fıkrası uyarınca işlem yapmakla yetinilir. 6. Bir ila üçüncü fıkralara göre verilen cezalar 241 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen miktardan az olamaz.
5607 sayılı KAÇAKÇILIKLA MÜCADELE KANUNU m. 3Kaynağı aç
MADDE 3 – (Değişik: 28/3/2013-6455/54 md.) (1) Eşyayı, gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Eşyanın, gümrük kapıları dışından ülkeye sokulması halinde, verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır. (2) Eşyayı, aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (3) Transit rejimi çerçevesinde taşınan serbest dolaşımda bulunmayan eşyayı, rejim hükümlerine aykırı olarak gümrük bölgesinde bırakan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (4) Belli bir amaç için kullanılmak veya işlenmek üzere ülkeye geçici ithalat ve dahilde işleme rejimi çerçevesinde getirilen eşyayı, hile ile yurt dışına çıkarmış gibi işlem yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (5) Birinci ila dördüncü fıkralarda tanımlanan fiillerin işlenmesine iştirak etmeksizin, bunların konusunu oluşturan eşyayı, bu özelliğini bilerek ve ticarî amaçla satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (6) Özel kanunları gereğince gümrük vergilerinden kısmen veya tamamen muaf olarak ithal edilen eşyayı, ithal amacı dışında başka bir kullanıma tahsis eden, satan veya devreden ya da bu özelliğini bilerek satın alan veya kabul eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (7) İthali kanun gereği yasak olan eşyayı ülkeye sokan kişi, fiil daha ağır bir cezayı gerektiren suç oluşturmadığı takdirde, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. İthali yasak eşyayı, bu özelliğini bilerek satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişi, aynı ceza ile cezalandırılır. (8) İhracı kanun gereği yasak olan eşyayı ülkeden çıkaran kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (9) İlgili kanun hükümlerine göre teşvik, sübvansiyon veya parasal iadelerden yararlanmak amacıyla ihracat gerçekleşmediği hâlde gerçekleşmiş gibi gösteren ya da gerçekleştirilen ihracata konu malın cins, miktar, evsaf veya fiyatını değişik gösteren kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Beyanname ve eki belgelerde gösterilen ile gerçekte ihraç edilen eşya arasında yüzde onu aşmayan bir fark bulunması halinde, sadece 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine göre işlem yapılır. (10) Kaçakçılık suçunun konusunu oluşturan eşyanın akaryakıt ile tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler olması halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarısından iki katına kadar artırılır, ancak bu fıkranın uygulanması suretiyle verilecek ceza üç yıldan az olamaz.[5] (11) (Değişik: 18/6/2014-6545/89 md.) Ulusal marker uygulamasına tabi olup da, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun belirlediği seviyenin altında ulusal marker içeren veya hiç içermeyen akaryakıtı; a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden, b) Satışa arz eden veya satan, c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, marker içermeyen veya seviyesi geçersiz olan akaryakıtın kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur. (12) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan izin alınmadan; akaryakıt haricinde kalan solvent, madenî yağ, baz yağ, asfalt ve benzeri petrol ürünlerinden akaryakıt üreten veya bunları doğrudan akaryakıt yerine ikmal ederek üreten, satışa arz eden, satan, bulunduran, bu özelliğini bilerek ticarî amaçla satın alan, taşıyan veya saklayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle:29/4/2021-7318/13 md.) Akaryakıt yerine kullanılan diğer ürünler yönünden de bu fıkra uyarınca cezaya hükmolunur. (13) Her türlü üretim, iletim ve dağıtım hatları dahil olmak üzere sıvı veya gaz halindeki hidrokarbonlarla, hidrokarbon türevi olan yakıtları nakleden boru hatlarından, depolarından veya kuyulardan kanunlara aykırı şekilde alınan ürünleri satışa arz eden, satan, bulunduran, bu özelliğini bilerek ticarî amaçla satın alan, taşıyan veya saklayan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (14) Kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı olarak sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipman bulunduranlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (15) Ulusal markeri yetkisiz olarak üreten, satışa arz eden, satan, yetkisiz kişilerden satın alan, kabul eden, bu özelliğini bilerek nakleden veya bulunduranlar, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Ulusal markerin kimyasal özelliklerini taşımasa bile, bu madde yerine kullanılmak amacıyla üretilen kimyasal terkipler hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır. (16) Tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin ambalajlarına kamu kurumlarınca uygulanan bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaretlerin taklitlerini imal eden veya ülkeye sokanlar ile bunları bilerek bulunduran, nakleden, satan ya da kullananlar üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (17) Tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin ambalajlarına kamu kurumlarınca uygulanan bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaretleri; ilgili mevzuatta belirlenen şekilde temin etmesine rağmen belirlenen ürünlerde kullanmaksızın bedelli veya bedelsiz olarak yayanlar, bunları alma veya kullanma hakkı olmadığı halde sahte evrak veya dokümanlarla veya herhangi bir biçimde ilgili kurum ve kuruluşları yanıltarak temin edenler, bunları taklit veya tahrif ederek ya da konulduğu üründen kaldırarak, değiştirerek ya da her ne suretle olursa olsun tedarik ederek amacı dışında kullananlar üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (18) (Değişik: 18/6/2014-6545/89 md.) Ambalajlarında bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaret bulunmayan ya da taklit veya yanıltıcı bandrol, etiket, hologram, pul, damga veya benzeri işaretleri taşıyan tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkileri; a) Ticari amaçla üreten, bulunduran veya nakleden, b) Satışa arz eden veya satan, c) Bu özelliğini bilerek ve ticari amaçla satın alan, kişi üç yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak, tütün mamullerinin, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin kaçak olarak yurda sokulduğunun anlaşılması hâlinde, onuncu fıkra hükmüne istinaden cezaya hükmolunur. (19) (Mülga: 18/6/2014-6545/89 md.) (20) (Mülga: 18/6/2014-6545/89 md.; Yeniden düzenleme: 28/11/2017-7061/93 md.) Ticari amaçla; makaron veya yaprak sigara kâğıdını, içine kıyılmış tütün, parçalanmış tütün ya da tütün harici herhangi bir madde doldurulmuş olarak satanlara, satışa arz edenlere, bulunduran ve nakledenlere üç yıldan altı yıla kadar hapis cezası verilir.[6][7] (21) (Ek:30/11/2022-7423/8 md.) Tarım ve Orman Bakanlığından yetki belgesi almadan veya bildirimde bulunmadan tütün ticareti yapanlara iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.[8] (22) Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan fiiller, teşebbüs aşamasında kalmış olsa bile, tamamlanmış gibi cezalandırılır. (23) (Ek: 18/6/2014-6545/89 md.)Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan suçların konusunu oluşturan eşyanın değerinin fahiş olması hâlinde, verilecek cezalar yarısından bir katına kadar artırılır. (Ek cümle:14/4/2020-7242/61 md.) Eşyanın değerinin hafif olması hâlinde verilecek cezalar yarısına kadar, pek hafif olması hâlinde ise üçte birine kadar indirilir. Nitelikli haller[9]

Posta ve Hızlı Kargo Gönderilerinde Beyan Süreci

Posta veya hızlı kargo yoluyla gelen gönderilerde beyannameyi çoğunlukla kargo operatörü düzenler. Ancak bu beyanın içeriği alıcının sipariş verilerine dayanır: ürünün adı, bedeli, ödeme belgesi, satıcı faturası veya fişi ve ürünün niteliği bu verilerin başında gelir. Sipariş belgelerinin eksiksiz ve gerçeği yansıtır biçimde sunulması, beyanın doğruluğu açısından önem taşır.

Gümrük Kıymeti ve Kupon ile İndirimli Fiyat Beyanı

Eşyanın gümrük kıymeti, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 23. maddesi çerçevesinde belirlenen kıymettir; bu kıymet üzerinden ithalat vergileri hesaplanır. İndirim kuponu, promosyon kodu veya benzeri bir yöntemle düşürülmüş bir bedel beyan ediliyorsa indirimin gerçek ödeme belgesiyle desteklenmesi gerekir. Belge sunulamazsa gümrük idaresi, farklı bir kıymet tespiti yapabilir ve buna göre farklı bir vergi matrahına ulaşabilir.

4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 23Kaynağı aç
Madde 23 – Eşyanın gümrük kıymeti, Gümrük Tarifesinin ve eşya ticaretine ilişkin belirli konularda getirilen tarife dışı düzenlemelerin uygulanması amacıyla, bu bölümde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymettir.

Noksan Kıymet Beyanında İdari Para Cezası

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, kıymeti üzerinden ithalat vergisine tabi bir eşyanın beyan edilen kıymeti, kanunun 23 ila 31. maddelerinde belirlenen kıymetten noksan bulunursa, noksan vergiden başka vergi farkının üç katı idari para cezası uygulanır. Bu düzenleme serbest dolaşıma giriş ile kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimleri için öngörülmüştür. Öte yandan aynı fıkranın (c) bendi, satış birimine göre miktar itibarıyla yüzde beşi geçmeyen fark ile maddi hesap hatasından doğan noksan kıymet beyanlarında vergi farkının yarısı tutarında ceza uygulanacağını düzenlemektedir; bu bent, üç kat ceza öngören (b) bendinin bir istisnasıdır.

Dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme ve tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimlerine tabi eşyada ise birinci fıkrada belirtilen aykırılıkların tespiti halinde vergi farkının yarısı tutarında idari para cezası verilir. Bu iki düzenleme farklı ithalat rejimlerini kapsamakta olup hangi rejimin uygulandığı ceza oranını doğrudan belirlemektedir.

Beyan aykırılığı gümrük idaresince tespit edilmeden önce beyan sahibince bildirilirse, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince söz konusu cezalar yüzde on oranında uygulanır.

İdari Para Cezasından Kaçakçılık Suçuna: Sınır Nerede?

Aykırılıkların tümü idari yaptırımla sonuçlanmaz; belirli koşullarda cezai sorumluluk da doğabilir. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fıkrasına göre, eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokmak bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasını gerektiren bir suç olarak tanımlanmıştır. Eşyanın gümrük kapıları dışından sokulması halinde verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır.

Eşyayı aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergilerini kısmen veya tamamen ödemeksizin ülkeye sokmak ise aynı kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasına göre iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasını gerektirmektedir. Noksan kıymet beyanının hangi koşulda idari para cezasına yol açan bir kabahatte kaldığı, hangi koşulda bu maddedeki aldatıcı işlem ve davranış kapsamına girdiği hukuki açıdan belirleyicidir; ancak bu sınırın somut olgulara göre değişkenlik gösterdiği göz önünde bulundurulmalıdır.

5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin yedinci fıkrası, ithali kanun gereği yasak olan eşyayı ülkeye sokmayı ayrıca suç olarak düzenlemiş; fiil daha ağır ceza gerektiren başka bir suç oluşturmadıkça iki yıldan altı yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörmüştür. Bu eşyayı özelliğini bilerek satın alan, satışa arz eden, satan, taşıyan veya saklayan kişi de aynı ceza kapsamındadır. Aynı kanunun 3. maddesinin yirmi ikinci fıkrasına göre bu suçların teşebbüs aşamasında kalması cezayı ortadan kaldırmaz; tamamlanmış suç gibi cezalandırılır.

İhracat Beyanındaki Fark ile İthalat Beyanındaki Fark

5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin dokuzuncu fıkrası, beyanname ve eki belgelerde gösterilen ile gerçekte ihraç edilen eşya arasında yüzde onu aşmayan bir fark bulunması halinde yalnızca 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerinin uygulanacağını; kaçakçılık hükümlerinin devreye girmeyeceğini açıkça düzenlemiştir. Bu istisnanın lafzı ihracata yönelik beyan farklarını kapsamaktadır; ithalat beyanlarında aynı istisnanın uygulanıp uygulanmayacağı bu hükmün metninden çıkarılamamaktadır.

Sık Sorulan Sorular

Kargo operatörü beyan yaptıysa alıcının beyan süreciyle ilgisi var mı?

Posta veya hızlı kargo gönderilerinde beyanı çoğunlukla operatör yapar; ancak beyanın içeriği ürün adı, bedel, ödeme belgesi ve fatura gibi alıcının sipariş verilerine dayanır. Bu nedenle söz konusu bilgilerin doğru ve eksiksiz iletilmiş olması beyanın doğruluğu açısından önem taşır.

İndirim kuponu kullandıysam indirimli fiyatı beyan edebilir miyim?

İndirimli bedelin beyan edilmesi mümkündür; ancak bu indirimin gerçek ödeme belgesiyle kanıtlanması gerekir. Belge sunulamazsa gümrük idaresi farklı bir kıymet tespiti yapabilir.

Noksan kıymet beyanında ne kadar ceza uygulanır?

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesine göre serbest dolaşıma giriş ve kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimlerinde, beyan edilen kıymet ile kanuni yöntemlerle belirlenen kıymet arasındaki farka ait verginin üç katı idari para cezası uygulanır. Yüzde beşi geçmeyen kıymet farkı ile maddi hesap hatasından doğan noksanlıklarda ise bu oran vergi farkının yarısına düşer. Dahilde işleme ve tam muafiyet suretiyle geçici ithalat gibi diğer rejimlerde ise kanunun 234. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca vergi farkının yarısı tutarında ceza uygulanır.

Aykırılığı gümrük tespitinden önce bildirirsem ceza azalır mı?

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 234. maddesinin üçüncü fıkrası, aykırılığın gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi halinde söz konusu cezaların yüzde on oranında uygulanacağını düzenlemiştir.

Yanlış beyan ne zaman kaçakçılık suçuna dönüşür?

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesi, eşyayı gümrük işlemine tabi tutmaksızın veya aldatıcı işlem ve davranışlarla vergileri kısmen ya da tamamen ödemeksizin ülkeye sokmayı suç olarak düzenlemiştir. Noksan beyanın idari para cezasına yol açan kabahatte mi kaldığı yoksa aldatıcı işlem kapsamına mı girdiği somut olayın koşullarına göre değerlendirilen hukuki bir ayrımdır.

İthali yasak ürün sipariş etmek suç mudur?

5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin yedinci fıkrasına göre, ithali kanun gereği yasak olan eşyayı ülkeye sokmak suçtur. Bu eşyayı yasak olduğunu bilerek satın almak, satışa sunmak, satmak, taşımak veya saklamak da aynı suç kapsamında değerlendirilmektedir. Söz konusu suçlarda teşebbüs aşamasında kalınması cezayı ortadan kaldırmaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu