Anonim ve Limited Şirketlerde Sermaye Artırımı Rehberi

Sermaye Artırımı Kavramı ve Hukuki Niteliği

Sermaye artırımı, bir şirketin esas sözleşmesinde yer alan sermaye tutarının artırılmasıdır. Bu işlem şirketin finansal yapısını, ortaklık ilişkilerini ve hukuki statüsünü yeniden şekillendirir. Sermaye artırımı işlemi belirli şekil şartlarına tabi olup ticaret siciline tescil edilmeden hukuki sonuç doğurmaz.

Karar Alma Süreci ve Yetkili Organlar

Anonim şirketlerde sermaye artırımı genel kurul kararıyla gerçekleştirilir ve bu karar esas sözleşmenin değiştirilmesi niteliğindedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 456/2 uyarınca, esas sermaye sisteminde artırıma genel kurul karar verirken, kayıtlı sermaye sistemine tabi anonim şirketlerde yönetim kurulu da belirlenen sınırlar dahilinde sermaye artırımı kararı alabilir. Esas sözleşmenin izni alınmış bulunan metninin genel kurulda değiştirilerek kabul edilmesi hâlinde Gümrük ve Ticaret Bakanlığının onayı şarttır. Ayrıca sermaye artırımı gündemli anonim şirket genel kurul toplantılarında Bakanlık temsilcisinin hazır bulunması zorunludur.

Limited şirketlerde sermaye artırımı ortaklar kurulu kararıyla gerçekleştirilir ve esas sözleşme değişikliği niteliği taşır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 589/1 uyarınca, aksi şirket sözleşmesinde öngörülmedikçe şirket sözleşmesi esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların kararıyla değiştirilebilir. Şirket sözleşmesinde yapılan sermaye artırımı da dahil olmak üzere her türlü değişiklik Kanunun 589/2 maddesi uyarınca ticaret siciline tescil ve ilan edilir.

Sermaye Artırımının Ön Koşulları ve Taahhüt İşlemleri

Anonim şirketlerde iç kaynaklardan yapılan artırım hariç olmak üzere, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmedikçe sermaye artırımı yapılamaz. Ancak sermayeye oranla önemli sayılmayan tutarların ödenmemiş olması sermaye artırımını engellemez.

Anonim şirketlerde artırılan sermayeyi temsil eden payların tamamının değişik esas sözleşmede veya iştirak taahhütnamelerinde taahhüt edilmesi zorunludur. İştirak taahhüdü, Kanunun 461 inci maddesi çerçevesinde kayıtsız, şartsız ve yazılı olarak yapılır. İştirak taahhütnamesinde sermaye artırımı sebebi, taahhüt edilen payların sayıları, itibari değerleri, cinsleri, grupları, peşin ödenen tutar, bağlı kalınan süre, varsa çıkarma primi ve taahhüt sahibinin imzası yer alır. Kanunun 459/3 maddesi gereğince nakdi sermaye taahhüdüne 341 inci, bedellerin ödenmesine 344 ve 345 inci, halka arz edilecek paylara 346 ncı, ihraç edilecek paylara ise 347 nci madde hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.

Bedelli Sermaye Artırımı ve Ayni Sermaye Değerlemesi

Bedelli sermaye artırımı, şirketin sermayesinin artırılması sırasında ortaklardan veya yeni yatırımcılardan nakit ya da ayni değer alınarak şirkete dışarıdan yeni ekonomik değer girişi sağlanması suretiyle yapılır. Anonim şirketlerde nakdi sermaye artırımı yapılması durumunda artırılan sermayenin belirli bir kısmının tescilden önce ödenmesi zorunludur.

Anonim şirketlerde ayni sermaye ile yapılan artırımlarda konulan değer mahkemece atanan bilirkişi tarafından değerlemeye tabi tutulur ve değerleme yapılmadan gerçekleştirilen ayni sermaye artırımları geçersiz sayılabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 343 uyarınca konulan ayni sermaye ile devralınacak işletmelere ve ayınlara, şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir. Bilirkişi değerleme raporunda yöntemin somut olaya uygunluğu, alacakların gerçekliği, tahsil edilebilirliği ve 342 nci maddeye uygunluğu ile tahsis edilecek pay ve Türk Lirası karşılığı gerekçelendirilir; kurucular ve menfaat sahipleri rapora itiraz edebilir, mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir. Bu hükümler Kanunun 459/3 maddesi yollamasıyla sermaye artırımlarına da kıyasen tatbik edilir. Limited şirketlerde de esas sermaye, şirketin kuruluşu hakkındaki hükümlere ve özellikle sermayenin ayın olarak konması ile işletme ve ayınların devralınmasına dair kurallara uyulmak kaydıyla artırılabilir.

Yeni Pay Alma Hakkı ve Sınırlandırılması

Rüçhan hakkı, mevcut pay sahiplerine artırılan sermayeden öncelikli olarak pay alma imkânı tanıyarak ortaklık pay oranlarını korur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 461/1 uyarınca her pay sahibi, yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir. Pay sahibine ait rüçhan hakkı devredilebilir niteliktedir. Şirket, rüçhan hakkı tanıdığı pay sahiplerinin bu haklarını kullanmalarını, nama yazılı payların devrinin esas sözleşmeyle sınırlandırıldığını ileri sürerek engelleyemez.

Pay sahiplerinin yeni pay alma hakkı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 461/2 uyarınca ancak haklı nedenlerin varlığında ve esas sermayenin en az yüzde altmışını temsil eden oylarla sınırlandırılabilir ya da bütünüyle kaldırılabilir. Şirketin halka açılması, başka işletmelerin veya ortaklık paylarının devralınması ile çalışanların şirkete ortak edilmesi gibi durumlar özellikle haklı gerekçe sayılır. Bu kısıtlama veya kaldırma işlemi sonucunda kimsenin haksız yarar sağlamasına ya da kayba uğramasına yol açılamaz. Yönetim kurulu, pay sahiplerine rüçhan hakkını kullanabilmeleri için en az on beş günlük süre tanıyarak usulü kararlaştırır. İlgili karar tescil ve ilan edilirken şirketin internet sitesinde de yayımlanır. Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu; rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılma nedenlerini, payların primli ya da primsiz ihracının gerekçelerini ve prim hesaplama yöntemini içeren bir rapor düzenleyerek tescil ve ilan ettirir.

İç Kaynaklardan Sermaye Artırımı ve Bedelsiz Paylar

Şirketler dışarıdan nakit veya ayni katkı almadan, kendi bünyelerindeki iç kaynakları sermayeye ekleyerek artırım yapabilir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 462/1 uyarınca, şirket sözleşmesi veya genel kurul kararıyla ayrılmış olup belirli bir amaca tahsis edilmemiş yedek akçeler, kanuni yedek akçelerin serbest kullanımındaki bölümleri ve mevzuatça sermayeye ilavesine izin verilen fonlar sermayeye dönüştürülebilir. Kanunun 462/2 maddesi doğrultusunda, sermayeye aktarılacak iç kaynak tutarının şirkette fiilen bulunduğunun onaylı yıllık bilanço ve yönetim kurulunun yazılı beyanı ile tevsik edilmesi zorunludur. Eğer yıllık bilançonun düzenlenme tarihinden itibaren altı aydan uzun bir süre geçmişse, yeni bir ara bilanço hazırlanması ve bu bilançonun yönetim organınca onaylanması gerekir.

Bilançoda sermayeye eklenmesine izin verilen fonlar bulunurken bu fonlar sermayeye dönüştürülmeden sermaye taahhüdü yoluyla sermaye artırılamaz. Ancak bu fonların sermayeye dönüştürülmesi ile sermaye taahhüdü aynı zamanda ve aynı oranda birlikte gerçekleştirilebilir. İç kaynaklardan yapılan artırım genel kurul veya yönetim kurulu kararının ve esas sözleşmenin ilgili maddelerinin tescili ile kesinleşir. Tescil anında mevcut pay sahipleri, paylarının sermayeye oranına göre bedelsiz payları kendiliğinden iktisap eder. Bedelsiz paylar üzerindeki bu hak kaldırılamaz, sınırlandırılamaz ve bu haktan vazgeçilemez.

Tescil Süresi ve Kararın Geçersizleşmesi

Sermaye artırımı sürecinde alınan kararların kanuni hak düşürücü süre içerisinde sicile tescil ettirilmesi gerekir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 456/3 hükmü gereğince yetkili genel kurulun veya yönetim organının artırım kararını aldığı günden itibaren üç aylık süre zarfında tescil gerçekleştirilmezse, sermaye artırımı kararı ile alınmış bulunan resmi izinler hükümsüz kalır ve bedellerin iadesine dair 345 inci maddenin ikinci fıkrası uygulanır. Ayrıca Kanunun 456/4 maddesi yollamasıyla; şirketin kuruluş aşamasındaki tescil, fesih davası ve kurucuların sorumluluğuna ilişkin 353 ve 354 üncü maddeler ile 355 inci maddenin birinci fıkrası kuralları, tüm sermaye artırımı türlerine kıyasen tatbik edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy