Yurt dışından alınan bir diplomaya denklik tanınıp tanınmayacağını belirleme görevi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin (p) bendi uyarınca Yükseköğretim Kuruluna aittir. Kurulun tanımladığı çerçevede denklik, Kurulca tanınan yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından Türkiye'deki diplomalara eşdeğerliğinin tespitini ifade eder. Kurul bu tespit yerine ret, kısmi denklik veya program dışı değerlendirme kararı verirse, ilgili kişi bu karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/4226, K. 2023/1241Kaynağı aç
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 7Kaynağı aç
Dava açma süresi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasına göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca bu süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Denklik işlemine özgü ayrı bir süre düzenlemesi bu çerçevede doğrulanamadığından, her olayda özel kanunda farklı bir süre bulunup bulunmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlemi, uygulanan işlemi veya her ikisini birden dava konusu edebilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayalı uygulama işleminin iptaline engel oluşturmaz. Bireysel bir denklik ret kararının bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği somut olayın özelliğine bağlıdır.
Görevli ve yetkili mahkeme
2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci fıkrası, görev hükümleri saklı kalmak ve kanunda yetkili mahkeme gösterilmemiş olmak kaydıyla yetkili idare mahkemesini, dava konusu idari işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi olarak belirler. Aynı maddenin ikinci fıkrasındaki birinci cümle uyarınca bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir; aynı fıkranın ikinci cümlesi ise 10/6/1994 tarihli ve 4001 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle mülga edilmiştir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 32Kaynağı aç
Tanıma ile denklik arasındaki fark
Danıştay Sekizinci Dairesinin E. 1997/5117, K. 1999/5346 sayılı kararında azlık oyu, tanıma ve denklik kavramlarının birbirinden farklı olduğunu; YÖK tarafından tanınan bir yabancı üniversiteden verilen diplomaya doğrudan denklik belgesi verilmesi gerektiği sonucuna varılamayacağını vurgulamıştır. Bu değerlendirme azlık oyuna ait olup çoğunluk hükmünün gerekçesi değildir.
Danıştay 8. Daire, E. 1997/5117, K. 1999/5346Kaynağı aç
Kısmi denklik ve ret gerekçeleri
Kısmi denklikte ders tamamlama, denklik sınavına girme veya staj yapma gibi ek koşullar öngörülebilir; denklik ancak bu koşullar yerine getirildiğinde kazanılır. Söz konusu örnekler her başvuruya kendiliğinden uygulanan zorunlu koşullar değildir. Ret kararları üniversitenin tanınmaması, programın yeterli bulunmaması veya eğitimin yüz yüze yapılmaması gibi gerekçelere dayanabilir; bu gerekçeler tüm ret kararlarının ortak nedeni değildir.
Başarı sıralaması şartı ve uzaktan öğretim
Danıştay Sekizinci Dairesi, 09.04.2021 tarihli ve 31449 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğini iki ayrı davada incelemiştir. Değişikliğin ilgili hükmü, ortaöğretimini Türkiye'de tamamlayan, Türkiye'de başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı program mezunlarına denklik verilebilmesi için eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sırası şartını sağlamaları koşulunu getirmiş; bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmayacağını öngörmüştür. Daire, E. 2021/3877, K. 2023/1063 sayılı kararında bu düzenlemede hukuka aykırılık görmeyerek davanın reddine karar vermiştir. E. 2021/4226, K. 2023/1241 sayılı kararın gerekçe bölümünde ise aynı değişikliğin incelenen maddelerinin başarı sıralaması uygulaması nedeniyle getirildiği, subjektif unsur içermediği ve Anayasada yer alan eşitlik ilkesiyle hukuka uygun olduğu belirlenmiş; dava bu kararda da reddedilmiştir. Bu değerlendirmeler anılan değişiklikle sınırlıdır ve düzenlemenin bugünkü yürürlük durumunu göstermez.
Danıştay 8. Daire, E. 2021/3877, K. 2023/1063Kaynağı aç
Aynı değişiklikle getirilen başka bir hüküm, başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ve Kurulun belirlediği klinik uygulamalı sağlık programlarında uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara denklik işlemi yapılmayacağını; bunların dışında kalan programlarda ise yükseköğrenime başlanılan yıl belirlenen dünya üniversite sıralamalarının birinde ilk dört yüzlük dilim içindeki üniversitelerden uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara SYBS uygulanmaksızın denklik yapılacağını düzenlemiştir. Danıştay Sekizinci Dairesi her iki kararında da bu kısmın hukuka aykırı olmadığına hükmetmiştir. Daire, sayılan programlarda Türkiye'de uzaktan eğitim programı bulunmadığını, bu tür programa üniversite sınavıyla yerleştirme yapılmadığını ve uzaktan eğitimle mezun verilmediğini gerekçe göstermiştir. İlk dört yüzlük dilime ilişkin hüküm yalnızca sayılan programların dışında kalan bölümler için geçerlidir.
Başarı sırası uygulamasına ilişkin geçmiş işlemler
E. 2021/4226, K. 2023/1241 sayılı kararda, 30.01.2015 tarihinde duyurulan düzenlemeyle 2015 ÖSYS'de tıp programlarına en düşük 40.000, hukuk programlarına en düşük 150.000 başarı sırası uygulamasının başladığı ve bu sınırlamanın ilgili programlara yurt dışı eğitimin tanınması ile yatay geçişte de uygulandığı anlatılmaktadır. Aynı kararda hukuk fakülteleri için 2020 ve 2021 yıllarında 125.000 başarı sırası uygulandığı da aktarılmaktadır. Bu anlatım söz konusu kararın geçmiş uygulamayı açıklayan bölümüne aittir.
Sonraki mezuniyette önceki tarihli düzenlemenin uygulanması
Danıştay Sekizinci Dairesinin çoğunluğu, E. 1997/5117, K. 1999/5346 sayılı kararında, Mayıs 1996'da mezun olan kişi yönünden denklik başvurusu için mevzuatta belli bir süre öngörülmemesini dikkate alarak mezuniyetten sonra yürürlüğe giren yönetmelik ve 1997-1998 öğretim yılından itibaren uygulanması öngörülen kurul kararlarının yalnızca başvurunun sonraki tarihli olması nedeniyle uygulanamayacağına hükmetmiş ve işlemin iptaline karar vermiştir. Çoğunluk, aynı okuldan mezun başka kişilere doğrudan denklik verilmişken bu istemin reddedilmesinin eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu da belirlemiştir. Karar, bu mezuniyet ve işleme özgüdür; buradaki süre idari dava açma süresi değildir ve karar her denklik isteminin doğrudan kabulünü gerektirmez.
Danıştay dava kapsamı ve ehliyet
Danıştay Sekizinci Dairesi, E. 2021/4226, K. 2023/1241 sayılı davada iptal istemi yönetmelik değişikliğinin tamamına yönelmiş görünse de dilekçedeki hukuka aykırılık iddialarının 1 ve 2. maddelere ilişkin olması nedeniyle denetimini bu iki maddeyle sınırlı tutmuştur. Daire süre aşımı itirazını yerinde görmemiş; dava açma ehliyetinin bulunduğuna oyçokluğuyla karar vererek işin esasına geçmiş ve davanın reddine hükmetmiştir. Kararın hüküm fıkrası ret türünü adlandırmamaktadır.
Tazminat istemi
Denklik reddi nedeniyle çalışılamayan sürelere ilişkin zararlar bazı durumlarda tam yargı davasıyla istenebilir; bu dava hem maddi hem de manevi tazminatı kapsayabilir. Bu olanak her olayda zorunlu bir tazminat hakkına dönüşmez; hangi koşulların ve zararların kabul edileceği somut olaya bağlıdır.
Denklik davası hangi karara karşı açılır?
Denklik reddi, kısmi denklik veya program dışı değerlendirme kararlarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Yurt dışı ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının denkliğini tespit etmek 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 7. maddesinin (p) bendi uyarınca Yükseköğretim Kurulunun görevidir.
Dava açma süresi ne zaman başlar ve kaç gündür?
2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde süre altmış gündür; idari uyuşmazlıklarda bu süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Denklik işlemine özgü ayrı bir süre düzenlemesi bu çerçevede doğrulanamadığından, somut işlemde özel bir sürenin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Kanunda yetkili mahkeme gösterilmemiş olmak kaydıyla yetkili idare mahkemesi, dava konusu işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. 2577 sayılı Kanun'un 32. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca bu Kanunun uygulanmasında yetki kamu düzenindendir; aynı fıkranın ikinci cümlesi mülgadır.
Kısmi denklikte ek koşul aranabilir mi?
Evet. Ders tamamlama, denklik sınavına girme veya staj yapma gibi koşullar öngörülebilir; denklik ancak bu koşulların yerine getirilmesiyle kazanılır. Bu örnekler her başvuruya otomatik uygulanan yasal zorunluluklar değildir.
Uzaktan öğretim diplomasına denklik verilir mi?
09.04.2021 tarihli değişikliğin incelenen hükmüne göre başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık, hukuk, öğretmenlik, mühendislik, mimarlık ile Kurulun belirlediği klinik uygulamalı sağlık programlarında uzaktan öğretim yoluyla alınan diplomalara denklik yapılmamaktadır. Bu programların dışında kalan bölümlerde ise yükseköğrenime başlanılan yıl belirlenen dünya sıralamalarında ilk dört yüzlük dilim içindeki üniversitelerden alınan uzaktan öğretim diplomalarına SYBS uygulanmaksızın denklik yapılabileceği öngörülmüştür. Danıştay Sekizinci Dairesi bu düzenlemelerde hukuka aykırılık görmemiştir. Düzenlemenin bugünkü yürürlük durumu ayrıca değerlendirilmelidir.
Denklik ret kararı kazanılırsa YÖK ne yapmakla yükümlüdür?
İptal kararı, idareyi aynı gerekçeyle yeni bir ret kararı vermekten alıkoyar ve yeniden işlem yapma yükümlülüğü doğurur. Bu yükümlülüğün somut olayda ne şekilde yerine getirileceği işlemin özelliğine bağlıdır.
Sağlık alanındaki denklik davası daha mı zordur?
Tıp, diş hekimliği, eczacılık gibi alanlarda denklik süreçleri daha teknik nitelik taşımaktadır. Bu davalarda klinik saatlerini ve müfredat uyumunu kanıtlayan belgeler belirleyici rol oynayabilir. Herhangi bir sonuç istatistik veya bağlayıcı içtihatla genel olarak garanti edilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

