Eczacıya verilebilecek disiplin cezaları, 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanununun 30. maddesinde yazılı ihtar, para cezası, geçici olarak sanat icrasından men ve oda bölgesinde sanat icrasından men olarak belirlenmiştir. Oda haysiyet divanı bu cezaları üç ayrı durumda verebilir: kayıt zorunluluğu bulunmasına rağmen odaya kayıt yaptırmamak, Kanunun öngördüğü diğer yükümlülükleri yerine getirmemek ve evrakı divana tevdi edilen üyelerin meslek adap ve haysiyetine aykırı fiil ve hâlleri. Son grup her üyeyi kendiliğinden kapsamaz; meslek adap ve haysiyetine aykırı fiil bakımından evrakın divana tevdi edilmesi gerekir. Ceza, fiilin niteliği ve ağırlığı ile fiil ve ceza arasındaki adil denge gözetilerek belirlenir. Hangi fiilin hangi cezayı gerektirdiği ile soruşturma usulü, Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Birlikçe hazırlanan Türk Eczacıları Birliği Disiplin Yönetmeliğinde düzenlenir.
6643 sayılı TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ KANUNU m. 30Kaynağı aç
Kanundaki dört ceza türü
Yazılı ihtar, eczacılık sanatının icrası sırasında veya kişilerle ilişkilerde daha özenli davranılması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir. Para cezası, fiilin işlendiği tarihteki oda yıllık aidatının dört katından on beş katına kadar verilebilir. Bu, cezanın kanuni kat aralığıdır; aidatın somut tutarı ayrıca belirlenmiş değildir.
Geçici olarak sanat icrasından men, eczacılık sanatının üç günden yüz seksen güne kadar icra edilmesinin yasaklanmasıdır. Oda bölgesinde sanat icrasından men ise bir oda bölgesinde en az beş kez geçici men cezası alan veya birden fazla geçici men cezasının toplamı yüz seksen gün olan eczacının o bölgede sürekli olarak sanat icrasından men edilmesidir. Yönetmeliğin 14. maddesindeki para cezası ve geçici men tanımları aynı sınırları tekrar eder; ayrı bir ceza türü oluşturmaz.
41096 sayılı TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ DİSİPLİN YÖNETMELİĞİ m. 14Kaynağı aç
Ceza belirlenirken gözetilecek denge
Kanun, cezanın fiilin niteliğine ve ağırlık derecesine göre ve fiil ile ceza arasında adil bir denge kurularak verilmesini öngörür. Yönetmeliğin 14. maddesi bu değerlendirmeye somut durumun özelliklerini, işlenen fiilin mahiyetini, eylemin veya yarattığı sonucun ağırlığını ve varsa elde edilen haksız kazancın durumunu da ekler. Bu ölçüler, cezanın her olayda aynı süre veya aynı kata bağlandığı anlamına gelmez.
İlk defa işlenen fiillerde yazılı uyarı
Yönetmeliğin 15. maddesi, bazı fiillerin ilk defa işlenmesi hâlinde yazılı uyarı cezasını gerektirir. Bu bentte genel hijyen kurallarına uyulmaması, eczanede bulundurulması veya tutulması gereken defterlerin ve elektronik kayıtların bulunmaması, eczacı odası ve TEB tarafından alınmış mesleki kararlara uyulmaması, ilaçların saklandığı buzdolabında ilaç dışında ürün bulunması, çalışır durumda E logosunun bulunmaması veya usulüne uygun çalıştırılmaması, ilaçların belirlenen fiyat üzerinde satılması ve beyaz önlük giyilmemesi yer alır. Kanun aynı yaptırımı yazılı ihtar olarak adlandırır; yönetmelik yazılı uyarı ifadesini kullanır.
41096 sayılı TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ DİSİPLİN YÖNETMELİĞİ m. 15Kaynağı aç
Aynı bent, niteliği itibarıyla bu kapsamda değerlendirilebilecek, eczacılık uygulamasına ve mesleğin icrasına aykırı diğer benzer ihmalkâr fiil ve hâlleri de ilk defa işlenmeleri hâlinde yazılı uyarıya bağlar. Benzerliğin hangi ölçütle kurulacağı ayrıca tanımlanmamıştır.
İlk defa işlenen fiillerde para cezası
Yönetmeliğe göre bazı fiiller ilk defa işlendiğinde eczacı odası yıllık aidatının dört katından on beş katına kadar para cezasını gerektirir. Aralık, Kanunun 30. maddesindeki para cezası çerçevesiyle aynıdır. Bentte açıkça gösterilen ilk fiil, ilaçların üzerinde başka ilaca dair karekod bulunmasıdır.
Aynı bentte ambalajı bozuk ilaç satışı, kutu bütünlüğü bozularak adetle ilaç satışı ve eczanelerde tahsil edilmesi zorunlu ücretlerin ilgilisinden alınmaması da ilk defa işlenme şartıyla para cezasına bağlanmıştır. Bent, niteliği itibarıyla bu kapsamda değerlendirilebilecek, eczacılık uygulamasına ve mesleğin icrasına aykırı diğer benzer kusurlu veya kasıtlı fiil ve hâlleri de ilk defa işlenmeleri hâlinde para cezası kapsamına alır.
Geçici sanat icrasından men gerektiren fiiller
Üç günden yüz seksen güne kadar sanat icrasından men cezasını gerektiren bentte ilk defa işlenme şartı yazılmamıştır. Bentte muvazaalı eczane işletilmesi, muvazaalı eczane açma teşebbüsü ile ruhsatname olmaksızın eczane açılması, satış yapılması veya her ikisinin birlikte gerçekleşmesi yer alır.
Kurumlar, hekimler, diğer sağlık kurum ve kuruluşları ya da üçüncü kişilerle açık veya gizli iş birliği kurulması; simsar, kurye ve benzeri yönlendirici personel bulundurulması; reçete toplanması ve yönlendirilmesi; internet, faks, telefon veya benzeri yollarla reçete kabul edilmesi geçici men cezasını gerektirir.
Yazılı veya sözlü biçimde, internet ya da sosyal medya üzerinden veya başka bir yolla reklam yapılması, reklam veya promosyonla satış yapılması ve fatura ile diğer matbu belgelere reklam niteliğinde ibare konulması bu kapsamdadır. Eczane eczacıları ve eczaneler adına internet sitesi açılması ile internet veya sosyal medya üzerinden ilaç ya da ürün tanıtımı veya satışı da geçici men cezasını gerektirir.
Psikotrop ve uyuşturucu ilaçlar ile kontrole tabi ilaçların mevzuatta öngörülen koşullara aykırı saklanması veya satılması geçici men kapsamındadır. Psikotrop ve uyuşturucu maddelerin kayıtlarının düzensiz olması ile fiilî stokun kayıtlı stokla örtüşmemesi de aynı yaptırıma bağlanmıştır.
Ruhsatsız veya kaçak ilaç bulundurulması ya da satılması, eczane açılış ve kapanış saatlerine uyulmaması, nöbetin ihlal edilmesi ve nöbet döneminde nöbet hizmetinin verilmemesi geçici men cezasını gerektirir. İlaçların saklama koşullarına uygun olmayan biçimde bulundurulması veya satılması da bu bentte yer alır.
Hasta veya yakınına teslim edilmeyen ilaçların ilgili kuruma fatura edilmesi geçici men kapsamındadır. Hasta bilgisi dışında eczacı veya eczane çalışanlarınca sisteme reçete girilmesi ile düzenlenen sahte reçete ve ek belgelerinin ilgili kuruma fatura edilmesi de aynı sonucu doğurur.
Eczaneden toptan ilaç satışı yapılması ve eczacıların ihaleye girmesi geçici men cezasını gerektirir. Sıralı dağıtıma tabi reçetelerin belirlenen usul ve esaslar dışında veya limit ve kota dışında karşılanması da bu kapsamdadır.
Eczanenin fiilî stoğunda bulunduğu hâlde ilacın hastaya verilmemesi, başka eczanelerden satılmış ilaçların bulundurulması veya satılması ile eczanede muayene yapılması, reçete tanzim edilmesi, tedavi veya kür uygulanması geçici men kapsamındadır. Eczane eczacısının öğretmenlik ve seçimle elde edilen görevler dışında başka bir iş yapması ve reçetede yazılı ilaç yerine yanlış ilaç verilmesi de bu cezayı gerektirir.
Kurum sözleşmesi olmadığı hâlde reçete kabul edilmesi ve bu reçetelerin başka eczaneler üzerinden kuruma fatura edilmesi geçici men cezasını gerektirir. Sözleşmesi bulunmayan veya sözleşmesi feshedilmiş eczanenin kabul ettiği reçetelerin kuruma fatura edilmesi de aynı bentte sayılır.
Oda bölgesinde sürekli men
Kanunun 30. maddesi ve Yönetmeliğin 15. maddesi, oda bölgesinde sanat icrasından men sonucunu aynı iki hâle bağlar. Bunlar, bir oda bölgesinde en az beş kez geçici men cezası alınması veya birden fazla geçici men cezasının toplamının yüz seksen gün olmasıdır. Sonuç, ilgili oda bölgesinde sürekli olarak sanat icrasından men edilmesidir. İki metin aynı şartı tekrar eder; birbirinden bağımsız iki kural oluşturmaz.
Savunma, karar süresi ve zamanaşımı
Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma yazılı veya sözlü olabilir. Hakkındaki iddia ve tespitleri içeren savunma isteme yazısının tebliğinden itibaren on beş gün içinde geçerli mazereti olmaksızın yazılı savunma vermeyen veya kendisine bildirilen günde sözlü savunma yapmayan üye, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Oda haysiyet divanları kendilerine intikal eden dosyaları en geç üç ay içinde karara bağlamak zorundadır. Yönetmelik, haysiyet divanları için aynı üç aylık yükümlülüğü tekrarlar. Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa bu fiiller hakkında disiplin soruşturması yapılamaz ve ceza verilemez.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren en geç sekiz yıl içinde disiplin cezası verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Fiil ve usulün yönetmelikle düzenlenmesi
Kanunun 30. maddesi, birinci fıkradaki cezaları gerektiren fiil ve hâllerin, disiplin soruşturmasına ilişkin usul ve esasların ve disiplinle ilgili diğer hususların Sağlık Bakanlığının uygun görüşü alınarak Birlikçe hazırlanacak yönetmelikle düzenleneceğini belirtir. Yönetmeliğin 15. maddesindeki fiil listeleri bu yetkiye dayanır.
Sık sorulan sorular
Eczacıya hangi disiplin cezaları verilebilir?
6643 sayılı Kanunun 30. maddesine göre cezalar yazılı ihtar, para cezası, üç günden yüz seksen güne kadar geçici sanat icrasından men ve belirtilen tekrar şartlarında oda bölgesinde sürekli sanat icrasından mendir.
Para cezası hangi sınırlar içinde verilir?
Para cezası, fiilin işlendiği tarihteki oda yıllık aidatının dört katından on beş katına kadar verilebilir. Yönetmelikteki para cezası aralığı da aynıdır.
Meslek adapına aykırı fiil kimler hakkında cezalandırılır?
Meslek adap ve haysiyetine aykırı fiil ve hâller bakımından ceza, evrakı haysiyet divanına tevdi edilen üyeler hakkında öngörülür. Kayıt yaptırmama ile Kanundaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ayrı kategorilerdir.
Savunma vermeyen üye hakkında ceza verilebilir mi?
Savunma alınmadan ceza verilemez. Tebliğden itibaren on beş gün içinde geçerli mazeret olmaksızın yazılı savunma verilmez veya bildirilen günde sözlü savunma yapılmazsa üye savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Disiplin soruşturması hangi süreden sonra başlatılamaz?
Fiil ve hâlin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde soruşturmaya başlanmamışsa o fiil hakkında disiplin soruşturması yapılamaz ve ceza verilemez.
Disiplin cezası verme yetkisi ne zaman zamanaşımına uğrar?
Fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç sekiz yıl içinde disiplin cezası verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Haysiyet divanı dosyayı ne kadar sürede karara bağlamalıdır?
Oda haysiyet divanları kendilerine intikal eden dosyaları en geç üç ay içinde karara bağlamak zorundadır. Yönetmelik, haysiyet divanları için de aynı süreyi öngörür.
Oda bölgesinde sürekli men hangi hâlde uygulanır?
Bir oda bölgesinde en az beş kez geçici men cezası alınması veya birden fazla geçici men cezasının toplamının yüz seksen gün olması hâlinde eczacı o bölgede sürekli olarak sanat icrasından men edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy