Yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların denkliğine ilişkin başvurularda Tanıma ve Denklik Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan ön inceleme raporu Komisyona sevk edilir ve Komisyonun nihai raporu Yükseköğretim Yürütme Kurulunda karara bağlanır. Başvuru sahibinin denklik durumuna ilişkin nihai karar mercii olan Yükseköğretim Yürütme Kurulu; kabul, ret veya Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi (SYBS) yönünde karar verir. Yurt dışı diploma denklik uyuşmazlıklarında davalar, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği uyarınca verilen ret kararı, sınav kararı, staj kararı ya da buna benzer işlemlere karşı açılmakta olup söz konusu işlemler çoğunlukla anılan Yönetmeliğin 7. maddesine dayanılarak tesis edilir.
24138 sayılı YURTDIŞI YÜKSEKÖĞRETİM DİPLOMALARI TANIMA VE DENKLİK YÖNETMELİĞİ m. 7Kaynağı aç
Yükseköğretim Kurumlarının Tanınma Şartları ve İstisnaları
Bir yurt dışı yükseköğretim kurumunun tanınabilmesi için diplomayı veren kurumun faaliyet gösterdiği ülke yetkili makamlarınca kendi yükseköğretim sistemi içinde akademik derece vermeye yetkili kabul edilmiş olması, başka bir ülkede faaliyet gösteriyorsa hem menşe ülke hem de faaliyet gösterdiği ülke tarafından tanınıyor olması veya Türkiye'nin üyesi olduğu uluslararası örgütlerin çatısı altında bulunması şartlarından birinin varlığı aranır. Bu koşulları sağlamayan bir kurumun tanınmasında ise fakülte ve program yapılanmasının Türk yükseköğretim sistemindeki temel esasları sağlaması, bünyesinde en az üç fakülte ve bir lisansüstü enstitü bulunması, akademik kadro yeterliği, eğitim süreleri ve AKTS uyumu ile en az bir dönem mezun vermiş olması gibi ölçütler dikkate alınır.
24138 sayılı YURTDIŞI YÜKSEKÖĞRETİM DİPLOMALARI TANIMA VE DENKLİK YÖNETMELİĞİ m. 5Kaynağı aç
Birinci fıkradaki koşulları sağlamasına rağmen; ilgili yükseköğretim kurumunun veya programının Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından terör örgütü olarak kabul edilen örgütlerle bağlantısının 2547 sayılı Kanunun ek 31 inci maddesi çerçevesinde tespit edilmiş olması, vermiş olduğu eğitimin Türkiye’de kabul edilebilecek standartların altında olduğunun veya ilgili program mezunları için kabul edilen yeterlikleri sağlamadığının ve SYBS ile telafisinin ise süre ve kredi bakımından Türkiye’deki ilgili programdaki asgari eğitim süresinin ve kredisinin yüzde ellisinden fazlasını gerektirmesi ya da sahte veya gerçeğe aykırı belge düzenlediğinin belirlenmesi durumunda, ilgili yükseköğretim kurumu veya programı Kurul kararıyla tanınmaz ve bu kurumlardan alınmış belgeler denklik işlemleri açısından değerlendirilmez.
Denklik Başvurularının İncelenmesi ve Eşdeğerlik Ölçütleri
Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan yükseköğretim kurumlarında görülen eğitim sonucunda alınan diplomalara ilişkin başvurular kural olarak reddedilir. Ancak tanınmayan bir yükseköğretim kurumundan tanınan başka bir yükseköğretim kurumuna geçerek öğrenimini tamamlayan kişilerin diplomaları, öğrenimlerinin en az yüzde yetmişini tanınan yükseköğretim kurumundan almış olmaları halinde incelemeye tabi tutulur.
Yönetmeliğin 5 inci ve 6 ncı maddeleri kapsamında uygunluğu tespit edilen ancak birinci fıkrada belirtilen yükseköğretim kurumu ve programları dışında kalan programlardan alınmış diplomalara; Türk yükseköğretim sistemindeki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yeterliğinin Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı Danışma Komisyonu ve/veya yükseköğretim kurumlarının görüşleri dikkate alınarak kabul edilmesi halinde SYBS uygulanmaksızın denklik işlemi yapılır. Mezun olunan programın alan ve derece bakımından aynısı veya benzeri Türk yükseköğretim sisteminde bulunmuyorsa, Yönetmelikte belirtilen diğer şartların sağlanması halinde ilgililere diplomada belirtilen alanda Türk yükseköğretim sistemine eşdeğer olduğu tespit edilen ön lisans, lisans, tezli yüksek lisans veya tezsiz yüksek lisans derecesinde denklik işlemi uygulanır.
Özel Başarı Sıralaması Gerektiren Programlar
Türkiye'de başarı sıralaması şartı aranan tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarından alınan diplomaların denklik incelemesinde, eğitime başlanılan yıl belirlenmiş sıralama kuruluşlarının dünya sıralamalarının en az ikisinde ilk binde yer alan üniversitelerden mezun olanların başvuruları kabul edilerek münferit incelemeye alınır ve ders, uygulama ile projeler göz önünde tutularak SYBS kararı verilebilir. Ortaöğrenimini Türkiye'de tamamlayıp bu alanlarda dünya sıralamasında ilk binde bulunmayan kurumlara kayıt yaptıranların, kayıt yılındaki ÖSYM merkezi yerleştirme sınavında ilgili puan türünde asgari başarı sıralaması şartını sağlayamaması durumunda başvuruları reddedilir. Ayrıca ortaöğretimini Türkiye'de tamamlayıp başarı sıralaması aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı programlardan mezun olanların denklik alabilmesi için de eğitime başladıkları yıl merkezi sınava girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını karşılamaları zorunludur.
Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi (SYBS)
Seviye ve Yeterlilik Belirleme Sistemi; programın temel kazanımları, eğitim dili, niteliği, teorik ve uygulamalı dersleri, stajları ve projeleri yönünden eksiklik veya tereddüt tespit edildiğinde uygulanan bir usuldür. SYBS kapsamında, programın niteliğine göre ders tamamlama, staj tamamlama, proje hazırlama veya sınava tabi tutma uygulamalarından biri, birkaçı veya tamamı yürütülür. Eşdeğer programa göre yetersizliğin tespiti halinde sağlık programlarının sınav işlemlerinde Sağlık Bakanlığının görüşü de alınarak belirlenen SYBS işlemleri uygulanır.
Diploma Denklik Başvurusunun Reddedildiği Durumlar
Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği uyarınca; uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda alınan diplomalara ilişkin başvurular gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Denkliği talep edilen diplomaya esas teşkil eden programın eğitim alanı ve derecesi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara denk görülmemesi durumunda da başvuru talebi reddedilir. Tanınan bir kurumdan alınmış olsa dahi ön lisans, lisans veya yüksek lisans eğitimine eşdeğer olmayıp genellikle meslek eğitimini içeren, alındığı ülkede bir üst öğrenime geçişe izin vermeyen veya Türkiye’deki akademik derecelere karşılık gelmeyen ara derecelere ilişkin başvurular ile sunulacak yabancı dil belgesinin süresi içinde ibraz edilmemesi ya da başarı şartlarını taşımaması hallerinde denklik talepleri reddedilir.
Denklik Davalarında Yargılama Usulü ve Süreler
Yurt dışı diploma denklik uyuşmazlıkları kapsamında açılan davalar kural olarak idare hukuku kapsamındaki iptal davalarıdır. Bununla birlikte denklik belgesinin geç veya yanlış verilmesi ya da maddi ve manevi kayıpların doğması durumunda ilgililer tarafından tam yargı davası da açılabilir.
Diploma denklik başvurusunun reddi işlemine karşı dava açma süresi, ret işleminin denklik başvurucusuna tebliğinden itibaren altmış gündür. Mevzuatta dava öncesinde bir üst makama itiraz öngörülmemiş olup YÖK denklik itirazı yapmak zorunlu değildir. YÖK denklik itirazı yapılması durumunda ise işlemeye başlayan altmış günlük süre durur ve itiraz sonucunun tebliğini müteakip kaldığı yerden işlemeye devam eder. Yapılan denklik başvurusunun geç sonuçlanması ya da başvurudan haber alınamaması durumunda ise başvurunun zımnen reddedildiği düşünülerek dava açılabilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Yurt dışı diploma denklik uyuşmazlıklarından doğan davalarda görevli mahkemeler idare mahkemeleridir. İşlemi tesis eden kurum Yükseköğretim Kurulu olduğundan, bu davalarda yetkili mahkeme kural olarak Ankara İdare Mahkemeleridir.
Diploma denklik davası açmadan önce idareye itiraz etmek zorunlu mudur?
Diploma denklik davası açılmadan önce bir üst makama veya idari mercie itirazda bulunulması zorunlu bir usul şartı değildir.
Tanınmayan bir üniversiteden tanınan bir üniversiteye geçiş yapanlar denklik alabilir mi?
Tanınmayan bir kurumdan tanınan bir yükseköğretim kurumuna geçerek öğrenimini tamamlayanların diplomaları, öğrenimin en az yüzde yetmişinin tanınan yükseköğretim kurumundan alınmış olması kaydıyla incelemeye tabi tutulur.
Diploma denklik başvurusunun reddine karşı dava açma süresi ne kadardır?
Ret işlemine karşı dava açma süresi başvurucuya tebliğden itibaren altmış gündür. YÖK denklik itirazı yapılması durumunda işlemeye başlayan süre durur ve itiraz sonucunun tebliğini müteakip kaldığı yerden devam eder.
Diploma denklik davalarında hangi mahkeme görevli ve yetkilidir?
Yurt dışı diploma denklik uyuşmazlıklarında görevli mahkeme idare mahkemesi olup yetkili mahkeme kural olarak Ankara İdare Mahkemeleridir.
Denklik başvurusu uzun süre sonuçlanmazsa dava açılabilir mi?
Denklik başvurusunun geç sonuçlanması ya da başvurudan haber alınamaması hallerinde başvurunun zımnen reddedildiği düşünülerek idari yargıda dava açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy