Yükseköğretim mensuplarının görevleri dolayısıyla ya da görevlerini yaptıkları sırada işledikleri iddia edilen suçlara ilişkin adli ceza soruşturması, genel kamu görevlilerine nazaran özel usul kurallarına bağlanmıştır. Bu süreçte soruşturma doğrudan genel yetkili mercilerce değil, yetkili amirler veya görevlendirilen soruşturmacılar eliyle yürütülür. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 53/c-(8) maddesi uyarınca, kanunda açıkça yer almamış hususlarda tamamlayıcı olarak 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53Kaynağı aç
53 –
a.
(Değişik: 2/12/2016 – 6764/26 md.) Yükseköğretim Kurulu Başkanı üst
kuruluşlar, rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürlerinin (…)[48];
rektör, üniversitenin; bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü, bağımsız vakıf
meslek yüksekokulunun; dekan, fakültenin; enstitü ve yüksekokul müdürleri,
enstitü ve yüksekokulların; kadrosu bulunan uygulama araştırma merkezi ile
bağımsız enstitü müdürleri, uygulama araştırma merkezi ile enstitünün; bu
birimlerin genel sekreter veya sekreterleri de bağlı birim personelinin
disiplin amirleridir.
b. (Değişik: 2/12/2016 – 6764/26 md.) Devlet
ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarına uygulanabilecek disiplin
cezaları uyarma, kınama, aylıktan veya ücretten kesme, kademe ilerlemesinin
durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, üniversite öğretim mesleğinden
çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarıdır. (Ek
cümleler: 15/4/2020-7243/7 md.) Öğretim elemanları dışında iş
sözleşmesiyle çalışan personel 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu ve iş
sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesine tabidir. Memurlar hakkında ise 657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 125 inci maddesi uygulanır.48
(1)
(Değişik: 15/4/2020-7243/7 md.) Uyarma:
Öğretim elemanına, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin
yazı ile bildirilmesidir. Uyarma cezasını gerektiren fiiller şunlardır:
a)
Maiyetindeki elemanların yetiştirilmesinde özen göstermemek.
b)
Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren
kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek.
c)
Görevin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen
usul ve esasların yerine getirilmesinde, kayıtsızlık göstermek veya düzensiz
davranmak.
d) Usulsüz müracaat veya şikayette
bulunmak.
(2)
(Ek cümle: 15/4/2020-7243/7 md.) Kınama: Öğretim elemanına, görevinde ve
davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. Kınama cezasını
gerektiren fiiller şunlardır:[49]
a)
(Mülga: 15/4/2020-7243/7 md.)
b)
Resmi olarak ders vermekle yükümlü bulunulan öğrencilere özel ders vermek.
c)
(Mülga: 15/4/2020-7243/7 md.)
d)
Üniversite veya bağlı birimlerin sınırları içinde herhangi bir yeri kurumun
izni olmadan hizmetin amaçları dışında kullanmak veya kullandırmak.
e)
Yayınlarında hasta haklarına riayet etmemek.
f)
İnsanlarla ilgili biyomedikal araştırmalarda veya diğer klinik araştırmalarda
ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranmak.
g)
İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri eser sahibinin
açık izni olmaksızın yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak.
h) Bilimsel bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum
araştırmalarında katılımcıların açık rızasını almadan ya da araştırma bir
kurumda yapılacaksa ayrıca kurumun iznini almadan elde edilen verileri
yayımlamak.
ı)
Araştırma ve deneylerde, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri
yetkili birimlerden yazılı olarak almamak.
j)
Araştırma ve deneylerde mevzuatın veya Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin
ilgili araştırma ve deneylere dair hükümlerine aykırı çalışmalarda bulunmak.
k) Araştırmacılar veya yetkililerce, yapılan bilimsel
araştırma ile ilgili olarak muhtemel zararlı uygulamalar konusunda ilgilileri
bilgilendirme ve uyarma yükümlülüğüne uymamak.
l)
(Mülga: 15/4/2020-7243/7 md.)
m)
İçeriği itibarıyla şiddet veya nefret amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve
benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları teşhir etmek yahut kurumların
herhangi bir yerine asmak.[50]
n)
Yükseköğretim kurumları içinde siyasi parti faaliyetinde bulunmak veya siyasi
parti propagandası yapmak.
o) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Görevin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen
usul ve esasların yerine getirilmesinde, kusurlu davranmak.
p) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Mevzuatta öngörülen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemek.
r) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Görevi sırasında amirine sözle saygısızlık etmek.
s) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.)
Görevle ilgili resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak,
kaybetmek veya kusurlu davranışlarıyla bunlara zarar vermek.
t) (Ek: 15/4/2020-7243/7
md.) (İptal alt bent: Anayasa Mahkemesinin 28/12/2023 Tarihli ve E:
2020/55, K: 2023/228 Sayılı Kararı ile.)
u) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Görevi gereği katılmakla yükümlü olduğu kurul ve toplantılara izinsiz veya
özürsüz olarak bir yıl içinde birden fazla katılmamak.
(3)
Aylıktan veya ücretten kesme: Brüt aylıktan; veya ücretten bir defaya mahsus
olmak üzere 1/30 ila 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Aylıktan veya ücretten
kesme cezasını gerektiren fiiller şunlardır:[51]
a) Yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim
kurumlarının organlarında yapılan konuşma ve alınan kararları, yetkili olmadığı
halde organ veya üyelerinin aleyhinde davranışlara yol açmak maksadıyla dışarı
yaymak.
b)
Kuruma ait araç, gereç, belge ve benzeri eşyayı görevin sona ermesine ve
kurumca yazı ile istenmesine rağmen belirlenen süre içinde geri vermemek.
c)
Araştırma ve deneylerde, hayvanlara ve ekolojik dengeye zarar vermek.
d)
Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri,
izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak, bu bilgilerin gizliliğine riayet
etmemek ve korunmasını sağlamamak.
e)
Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları
ve cihazları amaç dışı kullanmak.
f)
(Mülga: 15/4/2020-7243/7 md.)
g)
Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun
olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlayarak bu yayınları
akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak.
h)
Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri
dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde
değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden
çıkartmak, aktif katkısı olmadığı hâlde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar
arasına dâhil ettirmek.
ı)
Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak suç isnadında bulunmak.
j)
Hukuka aykırı olarak kurumun bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına
kasten girmek veya orada kalmak.
k) (Ek: 15/4/2020-7243/7
md.) Akademik atama ve yükseltmelere ilişkin başvurularda bilimsel
araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak.
l) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Kasıtlı olarak; görevi tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca
belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek.
m) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Özürsüz ve kesintisiz 3 – 9 gün göreve gelmemek.
n) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Görev yeri sınırları içerisinde herhangi bir yerin toplantı, tören ve benzeri
amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak, bu yeri kullanmak veya
kullandırmak.
o) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.)
Yasaklanmış her türlü yayını basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya teşhir etmek.
(4) Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla
ücretten kesme: Devlet yükseköğretim kurumlarında görev yapan aylıklı öğretim
elemanlarının bulundukları kademedeki ilerlemelerinin fiilin ağırlık derecesine
göre bir ila üç yıl arasında durdurulması; vakıf yükseköğretim kurumları
öğretim elemanlarının ise fiilin ağırlık derecesine göre üç ila altı ay süreyle
brüt ücretinden 1/30 ila 1/8 arasında kesintiye gidilmesidir. Kademe
ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasını gerektiren
fiiller şunlardır:[52]
a)
Hizmet içinde resmi bir belgeyi tahrif etmek, yok etmek, gizlemek veya sahte
olarak düzenlemek, sahte belgeyi bilerek kullanmak, kullandırmak.
b)
Görevi sebebiyle veya görevi sırasında doğrudan veya dolaylı olarak her ne ad
altında olursa olsun menfaat sağlamak, iş sahiplerinden veya öğrencilerden borç
para istemek veya almak.
c) Kamu hizmetlerinin yürütülmesini engellemek, boykot ve
işgal eyleminde bulunmak.
d)
Ders, seminer, konferans, laboratuvar, grafik çalışma ve sınav gibi öğretim
çalışmalarının yapılmasına engel olmak; görevlileri, öğrencileri eğitim-öğretim
alanı dışına çıkartmak; görev yapılmasına engel olmak; öğrencileri bu tür
davranışlara teşvik etmek veya zorlamak ya da bu maksatla yapılacak hareketlere
iştirak etmek.
e)
Basın-yayın veya bilişim sistemlerini kullanarak amiri, iş arkadaşları,
personeli, hizmetten yararlananlar veya öğrencileri hakkında gerçeğe aykırı
açıklamada veya haksız isnatta bulunmak veya rızaları olmaksızın özel hayatlarıyla
ilgili açıklama yapmak.
f)
İnsanlarla ilgili biyomedikal araştırmalarda ve diğer klinik araştırmalarda
ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranmak suretiyle kişilere zarar vermek.
g) Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya
tahrif edilmiş verileri kullanmak, araştırma kayıtları veya elde edilen
verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri
kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda
araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek.
h)
Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi
inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, görevin gereklerine aykırı davranmak
suretiyle kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak.52
ı)
(Mülga: 15/4/2020-7243/7 md.)
j) (Ek: 15/4/2020-7243/7
md.) Mükerrer yayınlarını
akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak.
k) (Ek: 15/4/2020-7243/7
md.) Göreve sarhoş gelmek,
görev yerinde alkollü içki içmek.
l)
(Ek:
15/4/2020-7243/7 md.) Gerçeğe aykırı rapor ve
belge düzenlemek.
m) (Ek: 15/4/2020-7243/7
md.) İlgili kanunların
tanıdığı istisnalar dışında ticaret yapmak, yasaklanan diğer kazanç getirici
faaliyetlerde bulunmak.
n)
(Ek:
15/4/2020-7243/7 md.) Görevi gereği öğrendiği
ve gizli kalması gereken bilgi ve belgeleri açıklamak.
o) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.) Amirine,
maiyetindekilere, iş arkadaşları veya hizmetten yararlananlara hakarette
bulunmak veya bunları tehdit etmek.
(5) Üniversite öğretim
mesleğinden çıkarma: Akademik bir kadroya bir daha atanmamak üzere üniversite öğretim mesleğinden
çıkarmadır. (Değişik cümle: 15/4/2020-7243/7 md.) Üniversite öğretim
mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiiller şunlardır:
a) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.) Başkalarına
ait özgün fikir, metot, veri veya eserleri bilimsel kurallara uygun biçimde
atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendisine ait gibi göstermek.
b) (Ek: 15/4/2020-7243/7
md.) Atama ve yükselmelerde, unvan veya derece kazanılmasında;
anket uygulama, veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar
dışında kişisel emek ve birikimine dayanmayan, başkaları tarafından ücret
karşılığında veya ücretsiz olarak üretilmiş yayın ve çalışmalar kullanmak.
c) (Ek: 15/4/2020-7243/7 md.) Özürsüz
veya izinsiz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek.
(6)
Kamu görevinden çıkarma: Kamu kurum ve kuruluşları ile vakıf yükseköğretim
kurumlarında öğretim elemanı ve memur olarak bir daha atanmamak üzere kamu
görevinden çıkarmadır. Kamu görevinden çıkarma cezasını gerektiren fiiller
şunlardır:[53]
a)
(Değişik:
15/4/2020-7243/7 md.) Terör niteliğinde eylemlerde bulunmak
veya bu eylemleri desteklemek, kamu imkân ve
kaynaklarını bu örgütler için kullanmak ya da kullandırmak.
b)
Amire, iş arkadaşlarına, personeline, hizmetten yararlananlara veya
öğrencilerine fiili saldırıda veya cinsel tacizde bulunmak.
c)
Kamu hizmeti veya öğretim elemanı sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede
yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak.
d)
Uyuşturucu veya uyuşturucu olarak kabul edilen diğer uyarıcı maddeleri
kullanmak, bulundurmak, başkalarına vermek, kullanılmasını özendirmek, satmak,
imal etmek.
e)
Hukuka aykırı olarak kurumun verilerini elde etmek, kaydetmek, kullanmak,
depolamak, dağıtmak, değiştirmek veya yok etmek.
f)
Kurumun bilişim sistemlerinin işleyişini kasten engellemek veya bozmak.
c.
(Değişik: 14/4/1982 – 2653/3 md.) Ceza soruşturması usulü:
Yükseköğretim
üst kuruluşları başkan ve üyeleri ile yükseköğretim kurumları yöneticilerinin,
kadrolu ve sözleşmeli öğretim elemanlarının ve bu kuruluş ve kurumların 657
sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlarının görevleri dolayısıyla ya da
görevlerini yaptıkları sırada işledikleri ileri sürülen suçlar hakkında yetkili
makamlarca inceleme başlatılabilir, inceleme sonucunda soruşturma açılmasına
karar verilmesi ya da doğrudan soruşturma başlatılması hâlinde aşağıdaki hükümler
uygulanır:[54]
(1)
İlk soruşturma:
Yükseköğretim
Kurulu Başkanı için, kendisinin katılmadığı, Milli Eğitim Bakanının
başkanlığındaki bir toplantıda, Yükseköğretim Kurulu üyelerinden teşkil
edilecek en az üç kişilik bir kurulca, diğerleri için, Yükseköğretim Kurulu
Başkanınca veya diğer disiplin amirlerince doğrudan veya görevlendirecekleri
uygun sayıda soruşturmacı tarafından yapılır.
Öğretim
elemanlarından soruşturmacı tayin edilmesi halinde, bunların, hakkında
soruşturma yapılacak öğretim elemanının akademik unvanına veya daha üst akademik
unvana sahip olmaları şarttır.
(2)
Son soruşturmanın açılıp açılmamasına;
a)
Yükseköğretim Kurulu Başkan ve üyeleri ile Yükseköğretim Denetleme Kurulu
Başkan ve üyeleri hakkında Danıştayın 2 nci Dairesi,
b) Devlet ve vakıf yükseköğretim kurumu rektörleri,
rektör yardımcıları ile üst kuruluş genel sekreterleri hakkında, Yükseköğretim
Kurulu üyelerinden teşkil edilecek üç kişilik kurul,[55]
c)
Üniversite, fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurulu üyeleri, fakülte
dekanları ve dekan yardımcıları, enstitü ve yüksekokul müdürleri ve
yardımcıları ile üniversite genel sekreterleri hakkında, rektörün başkanlığında
rektörce görevlendirilen rektör yardımcılarından oluşacak üç kişilik kurul,
d)
Öğretim elemanları, fakülte, enstitü ve yüksekokul sekreterleri hakkında
üniversite yönetim kurulu üyeleri arasından oluşturulacak üç kişilik kurul,
e)
657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlar hakkında, mahal itibariyle
yetkili il idare kurulu,
Karar
verir.
f) Yükseköğretim Kurulu ile üniversite yönetim
kurullarınca oluşturulacak kurullarda görevlendirilecek asıl ve yedek üyeler
bir yıl için seçilirler. Süresi sona erenlerin tekrar seçilmeleri mümkündür.
(3)
Son soruşturmanın açılıp açılmamasına karar verecek kurullar üye tamsayısı ile
toplanır. Kurullara ilk soruşturmayı yapmış olan üyeler ile haklarında karar
verilecek üyeler katılamazlar. Noksanlar yedek üyelerle tamamlanır. Diğer hususlarda
bu Kanunun 61 inci maddesi hükümleri uygulanır.
(4)
Yükseköğretim Kurulu ve Yükseköğretim Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri
hakkında Danıştayın 2 nci Dairesinde verilen lüzum-u muhakeme kararına itiraz
ile men-i muhakeme kararlarının kendiliğinden incelenmesi Danıştayın İdari
İşler Kuruluna aittir. Diğer kurullarca verilen lüzum-u muhakeme kararına
ilgililerce yapılacak itiraz ile men-i muhakeme kararları kendiliğinden Danıştay
2 nci Dairesince incelenerek karara bağlanır. Lüzum-u muhakemesi kesinleşen Yükseköğretim
Kurulu ve Yükseköğretim Denetleme Kurulu Başkan ve üyelerinin yargılanması
Yargıtay ilgili ceza dairesine, temyiz incelemesi Ceza Genel Kuruluna, diğer
görevlilerin yargılanmaları suçun işlendiği yer adliye mahkemelerine aittir.
(5) Değişik statüdeki kişilerin birlikte suç işlemeleri
halinde soruşturma usulü ve yetkili yargılama mercii görev itibariyle üst
dereceliye göre tayin olunur.
(6) Yükseköğretim Kurulu Başkanı ve rektörler hakkında
19/4/1990 tarihli ve 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve
Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarından dolayı yapılacak
ceza soruşturmasında yukarıda belirtilen ceza kovuşturması usulü tatbik edilir.
(Mülga cümle:15/4/2020-7243/7 md.) (…)[56]
3628 sayılı Kanun kapsamına giren suçlarından dolayı
kanuni kovuşturma için gereken izin, Yükseköğretim Kurulu üyeleri ile Yükseköğretim
Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri ve bu kuruluşların memurları (Üniversitelerarası
Kurul memurları dahil) hakkında Yükseköğretim Kurulu Başkanından, üniversite
yöneticileri ve öğretim elemanları ile memurlar hakkında üniversite
rektörlerinden alınır.56
(7)
İdeolojik amaçlarla Anayasada yer alan temel hak ve hürriyetleri, devletin
ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep
ayrılığına dayanılarak nitelikleri Anayasada belirtilen Cumhuriyeti ortadan
kaldırmak maksadıyla işlenen suçlarla bunlara irtibatlı suçlar, öğrenme ve
öğretme hürriyetini doğrudan veya dolaylı olarak kısıtlayan, kurumların sükün,
huzur ve çalışma düzenini bozan boykot, işgal, engelleme, bunları teşvik ve
tahrik, anarşik ve ideolojik olaylara ilişkin suçlar ile ağır cezayı gerektiren
suçüstü hallerinde, yukarıda yazılı usuller uygulanmaz; bu hallerde kovuşturmayı
Cumhuriyet Savcısı doğrudan yapar.
(8)
Bu Kanunda yer almamış hususlarda 2/12/1999 tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve
Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.[57]
Disiplin soruşturması ve savunma hakkı:
Soruşturma Usulünün Kapsamı ve Görev Ayrımı
Özel soruşturma usulü; Yükseköğretim Kurulu başkan ve üyeleri, yükseköğretim kurumları yöneticileri, kadrolu ve sözleşmeli öğretim elemanları ile bu kuruluş ve kurumlarda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi olarak görev yapan memurların görevleri dolayısıyla veya görevlerini yaptıkları sırada işledikleri ileri sürülen fiiller hakkında tatbik edilir. İlgili amirlerce doğrudan soruşturma başlatılabileceği gibi, öncelikle inceleme yaptırılarak sonucuna göre soruşturma açılmasına da karar verilebilir.
Kanunda sayılan unvan ve statülerin dışında kalan kişiler hakkında genel ceza soruşturması hükümleri tatbik olunur. Görevde bulunulan dönemde işlendiği ileri sürülen fiiller bakımından ilgilinin sonradan emeklilik veya nakil gibi sebeplerle kurumdan ayrılmış bulunması soruşturma yürütülmesine engel oluşturmaz.
İlk Soruşturmanın Başlatılması ve Soruşturmacının Yetkileri
Yetkili makamlara intikal eden isnatlar bakımından doğrudan soruşturma açılmasına karar verilebileceği gibi, durumun açıklığa kavuşturulması amacıyla önceden inceleme de yaptırılabilir. İnceleme neticesinde soruşturma açılmasına karar verilmesi veya amir tarafından doğrudan soruşturma başlatılması hâlinde ilk soruşturma aşamasına geçilir.
İlk soruşturmayı yürüten soruşturmacı, isnat edilen fiilin aydınlatılması amacıyla kanuni yetkileri çerçevesinde delil toplama ve inceleme işlemlerini yerine getirerek fezlekesini hazırlar.
Soruşturmacı Görevlendirilmesi ve Akademik Unvan Kuralı
2547 sayılı Kanun'un 53/c-(1) maddesi gereğince ilk soruşturma; Yükseköğretim Kurulu Başkanı hakkında Milli Eğitim Bakanının başkanlığında kendisinin katılmadığı bir toplantıda YÖK üyelerinden kurulacak en az üç kişilik bir heyetçe, diğer mensuplar hakkında ise Yükseköğretim Kurulu Başkanınca veya diğer disiplin amirlerince doğrudan veya görevlendirilecek soruşturmacılar vasıtasıyla yürütülür.
Öğretim elemanlarından soruşturmacı görevlendirilmesi hâlinde, görevlendirilen soruşturmacının hakkında soruşturma yapılacak öğretim elemanının akademik unvanına veya daha üst bir akademik unvana sahip bulunması kanunen zorunludur.
Son Soruşturma Kararı Vermeye Yetkili Kurullar ve Usul
İlk soruşturma sonucunda tanzim edilen fezleke üzerine son soruşturmanın açılıp açılmayacağı hususunda yetkili kurullar görev yapar. 2547 sayılı Kanun m. 53/c-(2) uyarınca Danıştay 2. Dairesi Yükseköğretim Kurulu ile Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri hakkında karar verirken; rektörler, rektör yardımcıları ve üst kuruluş genel sekreterleri hakkında YÖK üyelerinden oluşturulan üç kişilik kurul yetkilidir. Üniversite, fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurulu üyeleri, fakülte dekanları ve yardımcıları, enstitü ve yüksekokul müdürleri ve yardımcıları ile üniversite genel sekreterleri hakkında rektörün başkanlığında görevlendirilen rektör yardımcılarından oluşan heyet; öğretim elemanları ile fakülte, enstitü ve yüksekokul sekreterleri hakkında üniversite yönetim kurulunca belirlenen üç kişilik kurul; 657 sayılı Kanuna tabi memurlar hakkında ise yetkili il idare kurulu yetkilidir.
Yükseköğretim Kurulu ile üniversite yönetim kurullarınca oluşturulacak kurulların asıl ve yedek üyeleri bir yıl süreyle seçilir ve süresi sona erenlerin yeniden seçilmeleri mümkündür. Karar verici kurullar üye tamsayısıyla toplanır. İlk soruşturmayı yürütmüş olan üyeler ile haklarında karar verilecek üyeler kurul toplantılarına katılamaz; bu noksanlıklar yedek üyelerin davetiyle tamamlanır. Kurul işleyişindeki diğer hususlarda 2547 sayılı Kanun'un 61. maddesi hükümleri uygulanır.
Karar Türleri, İtiraz Yolları ve Yetkili Yargılama Mahkemeleri
Fezlekeyi değerlendiren yetkili kurul men-i muhakeme (kovuşturmaya yer olmadığı) veya lüzum-u muhakeme (son soruşturmanın açılması) kararı verir. Danıştay 2. Dairesince verilen lüzum-u muhakeme kararlarına itirazlar ile men-i muhakeme kararlarının kendiliğinden incelenmesi Danıştay İdari İşler Kuruluna aittir. Diğer kurullarca verilen lüzum-u muhakeme kararlarına ilgililerce yapılacak itirazlar ile re'sen incelenen men-i muhakeme kararları ise Danıştay 2. Dairesince karara bağlanır.
Lüzum-u muhakeme kararı kesinleşen Yükseköğretim Kurulu ile Yükseköğretim Denetleme Kurulu Başkan ve üyelerinin yargılanması Yargıtay ilgili ceza dairesinde yürütülür ve temyiz incelemesi Ceza Genel Kurulunca yapılır. Diğer görevlilerin yargılamaları ise lüzum-u muhakeme kararının kesinleşmesi üzerine suçun işlendiği yer adliye mahkemelerinde görülür.
Disiplin Soruşturmasıyla İlişki, Görevden Uzaklaştırma ve Güvenceler
Bir fiilden dolayı ilgili hakkında adli ceza soruşturması veya kovuşturması yürütülmesi, aynı fiil sebebiyle disiplin soruşturması yapılmasına, disiplin cezası tayinine ve bu cezanın uygulanmasına hukuken engel değildir. Disiplin sürecini yürüten merci gerektiğinde ceza kovuşturmasını bekletici mesele yapabilir; bu takdirde disiplin soruşturmasına ilişkin zamanaşımı süreleri durur.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53/AKaynağı aç
Disiplin soruşturmasında uyulacak
esaslar şunlardır:
a) Disiplin
cezası verilmesini gerektiren bir fiilin işlendiğini öğrenen disiplin amiri
yazılı olarak disiplin soruşturması başlatır. Üst disiplin amirinin soruşturma
açtığı veya açtırdığı disiplin olayında alt disiplin amiri ayrıca soruşturma yapamaz
veya yaptıramaz. Daha önce açılmış soruşturma varsa bunlar üst amirin açtığı
veya açtırdığı soruşturma ile birleştirilir.
b) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine
ilişkin disiplin cezası verilmesini gerektiren fiiller açısından soruşturma
başlatılmadan önce bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca inceleme yapılması
zorunludur.
c) Disiplin amiri soruşturmayı
kendisi yapabileceği gibi soruşturmayı yapmak üzere birim içerisinden soruşturmacı
veya komisyon görevlendirebilir. Ancak zorunlu hallerde rektörlük aracılığıyla
diğer birimlerden soruşturmacı talep edilebilir.
d) Soruşturmacının görev ve unvanı,
soruşturulanın görev ve unvanının üstünde veya onunla aynı düzeyde olmalıdır.
e) Fiilin ast ile üst tarafından
birlikte işlenmesi hâlinde soruşturma usulü ve disiplin cezası verme yetkisi
üste göre belirlenir.
f) Soruşturulanın disiplin cezası
verilmesini gerektiren fiili işlediği ve disiplin soruşturmasının başlatıldığı
tarihteki görev veya unvanının farklı olması hâlinde disiplin soruşturması, üst
görev veya unvanı esas alınarak yürütülür. Disiplin amirinin belirlenmesi ve
uygulanacak diğer disiplin hükümleri, görev yapılan kurumun tabi olduğu
mevzuata göre belirlenir.
g) Soruşturmacı,
disiplin soruşturmasıyla ilgili bilgi ve belgeleri toplama, ifade alma, tanık
dinleme, bilirkişiye başvurma, keşif yapma, inceleme yapma ve ilgili makamlarla
yazışma yetkisini haizdir.
h)
Soruşturmacının, görevlendirme kapsamında talep ettiği bilgi ve belgeler
gecikmeksizin kendisine verilir.
ı) Soruşturmacı, görevlendirildiği
konuda soruşturma yürütür; soruşturma sırasında disiplin soruşturmasına konu
olabilecek başka fiillerin ortaya çıkması durumunda bunları gecikmeksizin
disiplin amirine bildirir.
j) Soruşturma işlemleri bir tutanakla
tespit olunur.
k) Soruşturmanın gizliliği esastır.
l) Soruşturma,
görevlendirme yazısının tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde tamamlanır.
Soruşturma bu süre içinde tamamlanamaz ise soruşturmacı gerekçeli olarak ek süre
talep edebilir, disiplin amiri gerekçeyi değerlendirerek ve zamanaşımı
sürelerini dikkate alarak karar verir.
m) Fiili
işleyenin emeklilik veya başka nedenlerle görevinin sona ermesi, hakkında
soruşturma açılmasına ve soruşturmanın devamına engel olmaz. Bu durumda
soruşturma sonunda verilen disiplin cezası, özlük dosyasında saklanır. Aylıktan
veya ücretten kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla
ücretten kesme cezaları ilgilinin kamu görevine dönmesi ya da bir vakıf
yükseköğretim kurumunda göreve başlaması halinde uygulanır.
n) Bir fiilden
dolayı ilgili hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması yapılıyor olması,
aynı fiilden dolayı disiplin soruşturması yapılmasına, ceza verilmesine ve bu
cezanın yerine getirilmesine engel değildir. Gerektiğinde ceza kovuşturması
bekletici mesele yapılabilir. Bu durumda disiplin soruşturmasına ilişkin
zamanaşımı süreleri durur.
o) Bir fiilin diğer kanunlar uyarınca
idari yaptırıma bağlanmış olması, aynı fiile bu Kanun kapsamında disiplin
cezası verilmesine engel teşkil etmez.
Savunma hakkı kapsamında gözetilecek
hususlar şunlardır:
a) Soruşturulana,
iddialar hakkında savunma imkânı tanınmadan disiplin cezası verilemez. (İptal
ikinci cümle:Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.: 2022/87; K.: 2022/121
sayılı Kararı ile)
b) (İptal
bent:Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.: 2022/87; K.: 2022/121
sayılı Kararı ile)
c) (İptal
bent:Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.: 2022/87; K.: 2022/121
sayılı Kararı ile)
Hakkında üniversite öğretim
mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezası istenenler soruşturma
evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak
kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.
Görevden uzaklaştırma:
Soruşturmanın yürütülmesi sırasında ilgilinin görevi başında kalmasında sakınca görülmesi durumunda yetkili amirce görevden uzaklaştırma tedbiri değerlendirilebilir. Anayasa'nın 129. maddesi ve 2547 sayılı Kanun uyarınca hakkında isnat bulunan kişiye savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası veya adli yaptırım tesis edilemez.
Farklı Statü Birlikteliği ve 3628 Sayılı Kanun Usulü
Değişik statüdeki yükseköğretim mensuplarının iştirak hâlinde suç işlemeleri durumunda, tatbik olunacak ceza soruşturması usulü ve yargılamayı gerçekleştirecek yetkili mahkeme görev itibarıyla en üst derecedeki personele göre tayin edilir.
3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu kapsamındaki suç isnatlarında YÖK Başkanı ve rektörler hakkında 2547 sayılı Kanun'un ceza kovuşturması usulü tatbik edilir. Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı kovuşturma için gereken izin; YÖK üyeleri ile YÖK Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri ve bu kuruluşların memurları (Üniversitelerarası Kurul memurları dahil) hakkında Yükseköğretim Kurulu Başkanından, üniversite yöneticileri, öğretim elemanları ile memurlar hakkında ise rektörden alınır.
Doğrudan Cumhuriyet Savcılığınca Soruşturulan İstisnalar
2547 sayılı Kanun m. 53/c-(7) uyarınca kurulların karar usulünün uygulanmadığı özel durumlar öngörülmüştür. İdeolojik amaçlarla Anayasada yer alan temel hak ve hürriyetleri, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrılığına dayanılarak Anayasada belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak maksadıyla işlenen suçlar ile bunlara irtibatlı eylemler, öğrenme ve öğretme hürriyetini doğrudan veya dolaylı olarak kısıtlayan, kurumların sükûn, huzur ve çalışma düzenini bozan boykot, işgal, engelleme, bunları teşvik ve tahrik fiilleri, anarşik ve ideolojik olaylara ilişkin suçlar ile ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde kovuşturmayı doğrudan Cumhuriyet savcısı yapar.
İlk soruşturmanın açılması için kanuni bir ihbar süresi var mıdır?
İhbar üzerine veya re'sen harekete geçilmesinde zamanaşımı hükümleri dikkate alınır; yetkili makamlarca işlemlerin makul sürede yürütülmesi hedeflenir.
İsimsiz ihbar dilekçeleriyle ceza soruşturması başlatılabilir mi?
Yetkili amirlerin re'sen işlem başlatma takdiri bulunmakla birlikte ihbar ve iddiaların somut niteliğine göre inceleme veya soruşturma süreci takdir edilir.
Soruşturmacı huzurunda verilen beyanlar sonradan değiştirilebilir mi?
Tanzim edilen resmi ifade tutanakları dosya kapsamına dahil edilir; ilgililer adli veya disiplin sürecinin sonraki aşamalarında ek yazılı beyanda bulunabilir veya maddi hataların düzeltilmesini isteyebilir.
Ceza davası devam ederken aynı fiilden disiplin cezası tayin edilebilir mi?
2547 sayılı Kanun uyarınca adli ceza soruşturması veya kovuşturması yapılması, aynı fiil hakkında disiplin soruşturması açılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına engel teşkil etmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

