2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m. 53/c, yükseköğretim üst kuruluşları başkan ve üyeleri ile yükseköğretim kurumları yöneticilerinin, kadrolu ve sözleşmeli öğretim elemanlarının ve bu kuruluş ile kurumların 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlarının görevleri dolayısıyla ya da görevlerini yaptıkları sırada işledikleri ileri sürülen suçlarda yetkili makamların inceleme başlatabileceğini düzenler. İnceleme sonucunda soruşturma açılmasına karar verilmesi ya da doğrudan soruşturma başlatılması hâlinde aynı madde hükümleri uygulanır. Bu Kanunda yer almayan hususlarda 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Maddenin yedinci fıkrasında sayılan suçlar ve ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde ise bu usul uygulanmaz.
2547 sayılı YÜKSEKÖĞRETİM KANUNU m. 53Kaynağı aç
Soruşturmanın Başlaması ve Yetkili Amirler
Görevle bağlantılı bir suç ihbarında Cumhuriyet savcısının her hâlde doğrudan soruşturma yapmayacağı söylenemez. 2547 sayılı Kanun m. 53/c(7), belirli suçlar ile ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde yukarıda yazılı usullerin uygulanmayacağını ve kovuşturmayı Cumhuriyet savcısının doğrudan yapacağını düzenler.
İlk soruşturma, Yükseköğretim Kurulu Başkanı için kendisinin katılmadığı ve Milli Eğitim Bakanının başkanlık ettiği toplantıda Yükseköğretim Kurulu üyelerinden oluşan en az üç kişilik kurulca yapılır. Diğerleri için ilk soruşturmayı Yükseköğretim Kurulu Başkanı veya diğer disiplin amirleri doğrudan ya da görevlendirecekleri uygun sayıda soruşturmacı eliyle yürütür.
Anonim ihbar soruşturma açılmasına engel teşkil eder. Bununla birlikte yetkili amirin re'sen soruşturma başlatma yetkisi vardır.
İlk Soruşturmanın Yürütülmesi ve Soruşturmacı Tayini
Yetkili amir ihbarı aldığında doğrudan soruşturma başlatabileceği gibi soruşturma açılmasına gerek olup olmadığını takdir etmek amacıyla öncesinde bir incelemeci görevlendirebilir. İhbarın ciddiyetinin araştırıldığı bu ön inceleme safhasının yapılması zorunlu değildir.
İlk soruşturmanın yürütülmesinde ilgililerin makamı belirleyicidir. Yükseköğretim Kurulu Başkanı hakkındaki ilk soruşturma, kendisinin katılmadığı ve Milli Eğitim Bakanının başkanlık ettiği bir toplantıda YÖK üyelerinden oluşturulan en az üç kişilik bir kurul tarafından yapılır. Diğer ilgililer bakımından ise YÖK Başkanı veya disiplin amirleri ilk soruşturmayı bizzat yapabilecekleri gibi uygun sayıda soruşturmacı marifetiyle de yürütebilirler.
Soruşturma emrinde soruşturma konusu suçun ne olduğu, hakkında soruşturma açılan şüphelilerin kimler olduğu ve hangi suç sebebiyle soruşturma açıldığı belirtilir. Bu belirleme yapılmamışsa soruşturmacı durumu araştırarak disiplin amirinden ek onay alır.
Öğretim elemanlarından soruşturmacı tayin edilmesi hâlinde, soruşturmacının hakkında soruşturma yapılan öğretim elemanının akademik unvanına veya daha üst akademik unvana sahip olması şarttır. Karmaşık veya kapsamlı dosyalarda birden fazla kişiden oluşan soruşturmacı komisyonu kurulabilir; komisyon başkanının kim olduğu ve hangi konularda yetkili olduğu görevlendirme yazısında belirtilir.
Delil Toplama Yetkisi ve İstinabe Usulü
Soruşturmacı şüpheli ve tanık ifadesi alabilir, bilirkişi incelemesi yaptırabilir, keşif yapabilir ve ilgili birimlerden bilgi ve belge isteyebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 161/4, kamu görevlilerinin yürütülmekte olan soruşturmada ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri talep eden Cumhuriyet savcısına vakit geçirmeksizin temin etmesini düzenler.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 161Kaynağı aç
Şüphelinin zorla getirilmesi, adli tıp incelemesi ve tanık celbi gibi işlemlerde soruşturmacı Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla talepte bulunur. Görev yapılan şehir dışında işlem gerektiğinde o şehirdeki savcılık veya rektörlük aracılığıyla istinabe yoluna başvurulur. 5271 sayılı Kanun m. 161/1 ise Cumhuriyet savcısının, görev yaptığı mahkemenin yargı çevresi dışında bir işlem için o yer Cumhuriyet savcısından istemde bulunmasını düzenler.
Zamanaşımı ve Görevden Uzaklaştırma Tedbiri
2547 sayılı Kanun'da ceza soruşturması açılması bakımından özel bir ihbar süresi öngörülmemiştir; bu nedenle genel ceza zamanaşımı süreleri tatbik edilir. Bununla birlikte soruşturmacının yürüttüğü ilk soruşturmanın makul bir zaman diliminde tamamlanması yasal gerekliliktir.
Ceza soruşturması sebebiyle başvurulan görevden uzaklaştırma tedbiri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 140 ila 145. maddeleri kapsamında ele alınır. Görevden uzaklaştırma ceza soruşturmasına dayandığında 143. maddedeki genel süre sınırları tatbik edilmeyip durumun gerektirdiği süre esas alınır; yetkili merci iki ayda bir ilgilinin durumunu gözden geçirir. Hukuka aykırı biçimde tesis edilen görevden uzaklaştırma kararlarına karşı ilgililerce idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılabilir.
Yetkili Kurullar, İtiraz Mercileri ve Yargılama Yeri
Yükseköğretim Kurulu ile üniversite yönetim kurullarınca oluşturulacak kurullarda görevlendirilecek asıl ve yedek üyeler bir yıl için seçilir; süresi sona erenlerin tekrar seçilmesi mümkündür. Son soruşturmanın açılıp açılmamasına karar verecek kurullar üye tamsayısıyla toplanır. İlk soruşturmayı yapmış olan üyeler ile haklarında karar verilecek üyeler bu kurullara katılamaz; noksanlar yedek üyelerle tamamlanır.
Yükseköğretim Kurulu ve Yükseköğretim Denetleme Kurulu Başkan ve üyeleri hakkında Danıştay 2. Dairesinde verilen lüzum-u muhakeme kararına itiraz ile men-i muhakeme kararlarının kendiliğinden incelenmesi Danıştay İdari İşler Kuruluna aittir. Diğer kurullarca verilen lüzum-u muhakeme kararına ilgililerce yapılacak itiraz ile men-i muhakeme kararları Danıştay 2. Dairesince incelenerek karara bağlanır.
Lüzum-u muhakeme kararı kesinleşen Yükseköğretim Kurulu ve YÖK Denetleme Kurulu Başkan ve üyelerinin yargılaması Yargıtay ilgili ceza dairesinde, diğer personelin yargılaması ise suçun işlendiği yer adliye mahkemelerinde yürütülür. Farklı statüdeki personelin birlikte suç işlemesi durumunda soruşturma usulü ve yargılama mercii, görev itibarıyla en üst dereceli kişiye göre tayin edilir.
Özel Soruşturma Usulünün Uygulanmadığı İstisnalar
Özel usul, maddede gösterilen her hâlde uygulanmaz. Anayasa'da yer alan temel hak ve hürriyetleri, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü veya dil, ırk, sınıf, din ve mezhep ayrılığına dayanılarak nitelikleri Anayasa'da belirtilen Cumhuriyeti ortadan kaldırmak amacıyla ideolojik saikle işlenen suçlar ve bunlara bağlı suçlar bu kapsamın dışındadır. Öğrenme ve öğretme hürriyetini doğrudan ya da dolaylı olarak kısıtlayan, kurumların sükûn, huzur ve çalışma düzenini bozan boykot, işgal ve engelleme ile bunları teşvik ve tahrik etme, anarşik ve ideolojik olaylara ilişkin suçlar ile ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde de yukarıdaki usuller uygulanmaz. Bu hâllerde kovuşturmayı Cumhuriyet savcısı doğrudan yapar.
Yükseköğretim personeli hakkında ceza soruşturmasını kim başlatır?
Yükseköğretim Kurulu Başkanı hakkındaki ilk soruşturmayı, kendisinin katılmadığı ve Milli Eğitim Bakanının başkanlık ettiği toplantıda Yükseköğretim Kurulu üyelerinden oluşan en az üç kişilik kurul yapar. Diğerleri için ilk soruşturmayı Yükseköğretim Kurulu Başkanı veya diğer disiplin amirleri doğrudan ya da görevlendirecekleri soruşturmacılar eliyle yürütür.
Anonim ihbar üzerine re'sen soruşturma açılabilir mi?
Anonim ihbar soruşturma açılmasına engel teşkil eder. Yetkili amirin re'sen soruşturma başlatma yetkisi vardır.
Akademik personelin soruşturmasında soruşturmacı nasıl belirlenir?
Soruşturmacı öğretim elemanları arasından tayin edilirse, bu kişinin hakkında soruşturma yapılan öğretim elemanının akademik unvanına veya daha üst akademik unvana sahip olması şarttır.
Hangi suçlar YÖK Kanunu'ndaki özel soruşturma usulünün dışındadır?
İdeolojik amaçla sayılan suçlar ve bunlara bağlı suçlar, öğrenme ve öğretme hürriyetini kısıtlayan boykot, işgal ve engelleme fiilleri ile ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde özel usul uygulanmaz. Bu hâllerde kovuşturmayı Cumhuriyet savcısı doğrudan yapar.
Ceza soruşturması sebebiyle görevden uzaklaştırmaya karşı dava açılabilir mi?
Hukuka aykırı biçimde tesis edilen görevden uzaklaştırma işlemlerine karşı ilgililer tarafından idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

